14 Aralık 2018 Cuma
Gelişen Olaylara İslami Bakışın Adresi...
Farkımız yorumlarımızda...
 - Facebook  - Twitter  - Instagram  - Youtube
Sosyal Medyada Bizi Takip Edin

Bizi Takip Edin

Instagram

MALABADİ KÖPRÜSÜ ESKİ GÜZELLİĞİNE KAVUŞTU


KÜLTÜR VARLIKLARIMIZIN ÇEVRESEL DÜZENLEMELERİNE DE ÖNEM VERİLMELİDİR

Diyarbakır'ın Silvan ilçesinde Diyarbakır-Bitlis yolu üzerinde 40,86 metrelik sivri kemeri ile dünyanın en uzun taş kemer sahibi Malabadi Köprüsü, mühendislik ve mimarî birikimin somutlaştığı en mükemmel örneklerden biri olarak yıllarca süren tamirattan sonra yine eski güzelliğine kavuştu. Kemerin her iki yanından kervan ve yolcular için iki barınak oda da bulunmaktadır.
MALABADİ KÖPRÜSÜ ESKİ GÜZELLİĞİNE KAVUŞTU
Dicle Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. İrfan Yıldız, AA muhabirine, Malabadi Köprüsü'nün, Bosna Hersek'teki Mostar ve Sokullu Mehmet Paşa köprülerinin inşasına yol açan kültür ve teknik birikime önemli katkı sağladığını söyledi. Yıldız, ana kemer gözünün yaklaşık 40 metre uzunluğunda, 25 metre yüksekliğinde olduğunu ve bu özelliğiyle dünyanın ender köprülerinden biri olduğunu vurguladı.

542/1147 tarihli inşa kitabesine göre, Mardin Artuklu Beylerinden Timurtaş bin İlgazi bin Artuk tarafından Artukoğulları Döneminde inşa ettirilen ve 12. yy. Selçuklu Dönemi anıtsal mühendislik-mimarlık başyapıtlarından olan tarihî Malabadi Köprüsü, ziyaretçilerini bekliyor.


KÜLTÜR VARLIKLARIMIZIN ÇEVRESEL DÜZENLEMELERİNE DE ÖNEM VERİLMELİDİR

Diyarbakır-Batman il sınırında yer alan Malabadi Köprüsü, Diyarbakır Merkezine 104 km uzaklıkta olup Çatakköprü Köyü içerisinde bulunmaktadır. Silvan (Diyarbakır) - Kozluk (Batman) yolunun 22. km’sinde, Dicle Nehri’ne dökülen Batman Çayı üzerindedir. Tarihî köprünün hemen bitişiğinde 1955 yılında Karayolları 9. Bölge Müdürlüğü tarafından betonarme bir köprü yapılmıştır. Tarihî köprünün yaklaşık 750 m kuzey yönünde Batman Barajı bulunmaktadır. Tarihi Malabadi Köprüsü, Batman Çayı üzerinde bulunduğu için, 14. asırdan beri ‘Batman Köprüsü’ olarak da anılmıştır. Batman ismi de bilindiği kadarıyla Ortaçağ’dan günümüze kadar var olmuştur.

Malabadi Köprüsü inşa edilmeden önce aynı yerde bulunan başka bir köprü, sel taşkını neticesinde yıkılmış. Bunun üzerine Timurtaş döneminde yeni bir köprü daha yapılıyor. Ancak bu köprü de hemen 2 yıl sonra yine bir sel taşkınından dolayı yıkılıyor. Bu sefer yeni inşa edilecek köprü, olası sel taşkınlara karşı daha dayanıklı olabilmesi için, çok geniş açıklıklı bir plân üzerine tasarlanıyor. Kaynaklar, Artukluların inşa ettiği bu köprüye Mervani döneminde yapılan ve ilk köprüye ait olan “Bad ailesinin köprüsü” anlamına gelen "Malabade" adı verilmiştir. Anlaşılan 2014 yılına kadar restorasyon gören ve eski güzelliğine yeniden kavuşan Malabadi Köprüsü, iki il tarafından paylaşılmayacak kadar önemli hale gelmiştir.

Horasan harcı ile inşa edilen Malabadi Köprüsü, asırlardan beri seyyahların ilgisini çekmiş calib-i dikkat bir yapıttır. 17. asırda bu bölgeleri de ziyaret eden Evliya Çelebi, Batman nehrinden söz ederken, köprünün Abbasiler döneminde zengin bir tüccar tarafından hayrat için yapıldığını, içinde dinlenmek için odaların bulunduğunu, üzerinde geçen kervanların dinlenerek bu odalarda yattığını Seyahatnamesinde açıklamaktadır. Evliya Çelebi, eserinde 'Ayasofya kubbesini alın, Malabadi Köprüsü'nün altına bırakın, köprünün altına girer' diyerek, bir hakikate ışık tutmuştur. Ayasofya’nın kubbe çapının kuzey güney doğrultusunda 31,87 metre, doğu batı doğrultusunda ise 30.86 metre oluğunu düşünecek olursak, Evliya Çelebi’nin teşbihi tamamen doğrudur. 40.86 metrelik kemer açıklığı ile Malabadi Köprüsü, dünyada ayakta kalabilen kemerli köprüler arasında en geniş açıklıklı kemere sahiptir.

Malabadi Köprüsü, plan itibari ile tek ana kemerli ve iki yana meyilli köprüler grubunda değerlendirilmektedir. Üzerinde bulunan insan, güneş ve aslan figürlü kabartmaları ve iç bünyesinde bulunan han odaları, giriş kapıları, odalara inen merdivenler ve tuvaleti ile sosyal ve idarî ihtiyaçlara da cevap vermesi açısından orijinal ve az sayıdaki köprü örneklerimizdendir. Bu odalar, hem seyahat eden yolcuların/tüccarların konaklaması/dinlenebilmesi, hem de köprüdeki görevlilerin barınması maksadıyla yapılmıştır.

UNESCO'nun Dünya Kültür Mirası Geçici Listesi'nde bulunan Malabadi Köprüsü, Diyarbakır-Tebriz Kervan Yolu güzergâhında bulunması hasebiyle bölgeler ve ülkelerarası ulaşımı kolaylaştırması açısından çok fonksiyonlu bir köprüdür.

Velhâsıl-ı Kelâm

Geçmişte farklı müdahaleler ve bozulmalarla günümüze kadar ulaşan tarihî köprü, en son olarak 2009-2014 yıllarında Karayolları Genel Müdürlüğü Diyarbakır 9. Bölge Müdürlüğü tarafından restore edilmiştir. 2012 yılında bu restorasyonların devam ettiği bir dönemde Batman’da verdiğim bir konferans dolayısıyla Malabadi Köprüsünü görme ve inceleme fırsatı bulmuştum.

Tarihî eserlerimizin aslına uygun olarak korunması ve fizikî sorunlarına müdahale edilmesi, hususî bir ilgi, hassasiyet, bilgi, tecrübe ve mütehassıslık gerektirmektedir. Malabadi Köprüsü'nün ana kemerinde restorasyon ve konservasyon çalışmalarının sağlam bir ortamda yapabilmesi ve su açıklığını geçerken tarihi köprüye zarar vermemek için, teknik ve bir statik hesaba dayalı tasarım ile özel olarak detaylandırılmış çelik asma iskelenin projelendirilmiş olduğunu memnuniyetle tespit ettim. Böylece restorasyon çalışmalarında ana kemer dışında köprünün tüm çalışma alanlarında kayalık zemine oturtulabilen bir çelik iş iskelesi kurularak, tüm müdahale aşamalarının yapımı sağlanabilmiştir.

Tarihî Malabadi Köprüsünde olduğu gibi bütün diğer kültür varlıklarının müdahale çalışmalarında da yapısal özelliklerini koruyan bir yaklaşım sergilenmesi halinde, tarihî eserlerimiz bütün ihtişamıyla kıyamete kadar dimdik ayakta kalabilecektir.

Yerli ve yabancı turistlerin, Malabadi Köprüsünü ziyaret edip tarihî eseri uygun bir yerden doya doya seyredebilmeleri için, yakın bir mesafede dinlenebilecek, oturabilecek, çay-kahve ve(ya) meşrubatlarını da içebilecekleri açık/kapalı şirin bir yeşil parkın inşa edilmesi elzemdir. Kısacası Malabadi Köprüsünün çevre düzenlemesine yönelik plân ve proje de hazırlanmalıdır.

Prof. Dr. Ali SEYYAR
http://www.mirathaber.com/malabadi-koprusu-eski-guzelligine-kavustu-kultur-varliklarimizin-cevresel-duzenlemelerine-de-onem-verilmelidir-9-4963h.html


Back To Top