Tarihçi Said Alpsoy: “Lozan Antlaşması’nda hilafeti ve şeriatı kaldırma sözü verildi”

Tarihçi Said Alpsoy, Lozan Antlaşması sürecine ilişkin dikkat çeken bir iddiada bulundu. Alpsoy, dönemin Başbakanı Rauf Orbay’ın Feridun Kandemir’e yazdırdığı hatıratında, Lozan görüşmelerinde hilafet ve şeriatın kaldırılacağı yönünde söz verildiğinin ifade edildiğini öne sürdü.

Tarihçi Said Alpsoy, yaptığı değerlendirmede Lozan Antlaşması’nın yalnızca askeri ve siyasi sınırları belirleyen bir metin olmadığını, aynı zamanda Türkiye’nin iç siyasi yapısını etkileyen bazı taahhütleri de içerdiğini iddia etti.

Alpsoy, bu görüşünü dönemin Başbakanı Rauf Orbay’ın gazeteci-yazar Feridun Kandemir’e yazdırdığı hatırata dayandırarak, hatıratta “Lozan’da hilafetin ve şeriatın kaldırılacağı yönünde üstü kapalı da olsa ifadelerin yer aldığını” savundu.

“Rauf Orbay bunu hatıratında dile getiriyor”

Said Alpsoy açıklamasında, Lozan görüşmelerine katılan isimlerden biri olan Rauf Orbay’ın anılarının önemli bir kaynak olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Dönemin başbakanı Rauf Orbay, Feridun Kandemir’e yazdırdığı hatıratında üstü kapalı da olsa Lozan’da hilafeti ve şeriatı kaldırma sözü verildiğini ifade ediyor.”

Alpsoy’a göre bu ifadeler, Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen bazı inkılapların uluslararası müzakerelerle ilişkilendirilmesi gerektiği yönündeki tartışmaları yeniden gündeme getiriyor.

Lozan ve hilafet tartışmaları

Hilafet kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından 3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan 431 sayılı kanunla kaldırıldı. Bu gelişme, Cumhuriyet’in ilk dönemindeki en önemli anayasal ve siyasal dönüşümlerden biri olarak kabul edilir.

Lozan Antlaşması’nın resmi metninde hilafetin veya şeriatın kaldırılmasına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Lozan süreci ile Cumhuriyet’in ilk yıllarında gerçekleştirilen reformlar arasındaki ilişki uzun yıllardır farklı tarihçiler tarafından birçok belgeye atıf yapılarak ortaya konmaktadır.