ABD / İSRAİL SEÇİM SONUÇLARI VE ETKİLERİ ABD seçim sonuçları Demokratların zaferi ile neticelendi. İsrail seçimleri ise Netanyahu’nun kaybı ile neticelendi. Her iki seçimin yenilgi ile neticelenmesi ise Gazze katliamının yankıları ve her yerde Trump ile Netanyahu’ya yöneltilmiş nefretin sonuç...
ALLAH BÜYÜKLÜK TASLAYANLARI SEVMEZ Kibir hastalığına yakalananlar kendilerini özel, üstün, seçilmiş ve ayrıcalıklı görürler. Diğer insanları da basit, küçük ve değersiz addederler. Ben ki… der ve kelama/zırvaya başlar… Ben olmasam, siz bir hiçsiniz, ben yaptım, ben ettim… Sen ne anlarsın,...
“TÜRK BİRLİĞİ”, “İSLAM BİRLİĞİ” BİR HAYAL Mİ? ABD’de Trump kaybetti diye seviniyoruz. Daha önce de Biden gitti diye sevinmiştik, bir zamanlarda Obama geldi diye sevinmiştik. Ne oldu? Bir kötü gider, yenisi gelir, belki de daha beteri. İşin aslı şu: Karanlık...
YÜCELTİLEN ÖLÜLER VE ANIT KABİRLER-MEZARLARDAN YARDIM BEKLEMEK İSLÂM VE AKIL DIŞIDIR Diriler yanı sıra, yaptıkları çalışmalar, ürettikleri değerler, bıraktıkları maddi ve manevi miraslar-eserlerle şahsımıza veya toplumumuza yararlar sağlamış olan ölülerimize teşekkürlerimizi sunmak ve sürdürmek de İslâmî öğütler arasındadır. Ölülerimize şükranlarımızı...
TAASSUBUN FARKLI YÜZLERİ Taassup denildiğinde çoğumuzun zihninde ilk olarak dinî inançlarla ilgili bir katılık ve hoşgörüsüzlük canlanır. Neden ilk anda dinî bir kavram olarak algılarız? Çünkü yıllar yılı Osmanlı’nın gerilemesinin, yeniliklere ayak uyduramamasının sebebi olarak dinî taassup gösterildi. Aynı şekilde...
Artık kimse bize masal anlatmasın. Son yirmi üç yılın haritasını önümüze koyalım ve dürüstçe bakalım: 2003’te Irak’a girdiler. “Kitle imha silahları” dediler, ülkeyi çökerttiler. 2014’ten itibaren Suriye-Irak hattında yeni bir askerî denklem kurdular. “DEAŞ’la mücadele” dediler, Türkiye’nin terör örgütünün uzantısı...
KARAKTERİNDE KURNAZLIK OLANLARIN KAMU İDARESİNDE VE SİYASETTE YERİ OLMAMALIDIR Toplumsal ahlakın ve kamu düzeninin temeli, adalet ile sorumluluk bilincine dayanır. Alın teri dökmeden, yalnızca “şeytani” kurnazlıklar ve katmerli hesaplarla servetine servet katanların kazancı, hangi inanç veya ahlak süzgecinden geçirirseniz geçirin...
KARAMSARLIK VE ŞIMARIKLIK ARASINDA KUR’AN’IN DENGE ÇAĞRISI Bugün popüler ve seküler kültürün beslediği anlayışlar insanı iki uç arasında savrulmaya yöneltebilmektedir. Bir uçta insan ümitsizlik ve karamsarlığa kapılabilmekte diğer uçta da elde ettiği başarı ve imkânlar sebebiyle “Ben yaptım, ben başardım.”...
İNANCIN SIRTINA YÜKLENEN GÜNAHLAR Bir söz yükseldi vaktiyle, Hakkın hatırını her hatırdan üstün tutan. Sonra o söz, makamların eşiğinde sınandı; dillerde ayetler çoğalırken, hayatta hükmü eksildi Kur’an’ın. Secdeler uzundu, hesaplar derin; alınlar yere değdi, gönüller dünyaya. Bir yanda Allah’ın adıyla...
DİN SADECE AHLAKTAN MI İBARETTİR? Son zamanlarda sıkça duyduğumuz bir söz var: “Önemli olan iyi insan olmak. Kimseye kötülüğümüz dokunmasın, dürüst olalım, yardım edelim; gerisi o kadar da önemli değil.” İlk bakışta kulağa hoş geliyor. Ancak bu anlayışın önemli bir...
RADİKAL ORYANTALİZMİN İNTİKAMI MI? Kur’an-ı Kerim’in beyanına göre İslâm nasihtir. Kendinden önce gönderilen şeriatları yürürlükten kaldırmıştır. Zaten gönderilen bu şeriatların hiç birisi evrensel değildir. Tamamı bölgesel ve belirli kavimlere gönderilmiştir. “Ben, bütün kavimlere, peygamber olarak gönderildim” derken Peygamber Efendimiz, İslâm’ın...
GÖSTERİŞ ÇAĞINDA GİZLİCE DUA ETMEK ٱدۡعُوا۟ رَبَّكُمۡ تَضَرُّعࣰا وَخُفۡیَةًۚ إِنَّهُۥ لَا یحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِینَ Rabbinize gönülden yalvararak ve gizlice dua edin. Şüphesiz O haddi aşanları sevmez. (el-A`râf 7/55) Kendini gösterme ve görünür olma arzusunun giderek arttığı günümüzde insan, hayatının neredeyse...
OLAYLARA KUR’AN VE SÜNNET ÖLÇEĞİNDE BAKABİLME İslam, öyle bir yüceltici unsurlar taşıyan dinamik güçtür ki, vahşî-bedevî bir toplumu; medenî bir topluma çevirebilecek durumdadır. Tarih, bunun şahididir. Kanun, kural, disiplin, devlet otoritesi ve toplumsal düzen tanımayan cahiliyye dönemi bedevî Arap toplumundan,...
TUZAĞA SAÇTIĞIN TANELER CÖMERTLİK SAYILMAZ Başlığı önce “Azı vermeyen çoğu verir mi?” şeklinde yazmayı düşündüm; ama sonra Mevlâna’nın bu deyişi aklıma geldi. Çünkü dîni yalanlayıp riyayı kendilerine meslek edinenlerin en küçük yardımları bile maksatlı ve karşılıklıdır. Hz. Dâvûd peygamberin kıssasında olduğu...
Almanya’da 300 Gün Yaşayan Gurbetçi Türkiye’ye Döndü Almanya’da yaklaşık 300 gün yaşayan Türk vatandaşı, Türkiye’ye dönüş yolculuğunu videoya çekti. Ulaşım ve sağlık hizmetlerini eleştiren gurbetçi, Türkiye’nin, Almanya’dan 50 yıl ileride olduğunu söyledi. Tren Seferlerinin İptaline Tepki Gösterdi Gurbetçi, raylara ağaç...
DOĞRULUK GÜVENİN, GÜVEN İSE İMANIN TEMELİDİR Doğruluk, bizlere güzel bir ahlâk ile birlikte hiçbir menfaat karşısında başımızı eğdirmeyecek bir izzet, şeref, onur, itibar ve dik duruş kazandırır. Menfaat uğruna susulan her doğru, hem bireysel vicdana, hem de toplumsal vicdana saplanmış...
YAŞLILIK VE HASTALIKLARA RAĞMEN LİDERLERİN KOLTUK DİRENCİNİN PSİKO-SOSYAL DİNAMİKLERİ Siyaset bilimi ve liderlik psikolojisinin en kadim, bir o kadar da trajik paradokslarından biri şudur: Bir siyasî lider; ilerleyen yaşına, ağır hastalıklarına, zihnî ve bedenî yıpranmasına ya da üst üste gelen...
TEMBELLİK: BİR DAVRANIŞTAN BİR ZİHNİYETE Tembellik, çoğu zaman çalışmamak, yapılması gereken işi ertelemek veya sorumluluktan kaçmak şeklinde anlaşılır. Oysa bunlar, tembelliğin sadece görünen yüzleridir. Asıl tembellik, insanın yapabileceği hâlde yapmaması, düşünebileceği hâlde düşünmemesi ve üretebileceği hâlde tüketmekle yetinmesidir. Bu sebeple...
TÜRKİYE EĞİTİM SİSTEMİNİN YAPISAL ANALİZİ VE GELECEK TASARIMI Bir ülkenin geleceğini inşa eden en önemli unsur, o ülkede uygulanan eğitimin niteliğidir. Çünkü eğitim, bireysel gelişim ile toplumsal kalkınmanın en temel yapıtaşıdır. Ülkemizde eğitimle ilgili son yıllarda okullaşma oranı, derslik sayısı...
AVRUPA’DA YÜKSELEN YENİ DALGA: ADİL BÖLÜŞÜM TALEBİ Fransa’da yükselen toplumsal itirazlar, Avrupa’nın tamamını etkileyebilecek yeni bir dalganın habercisidir. Bu dalganın ortak talebi adil bölüşümdür. İnsanlar çalışarak ürettikleri zenginlikten hak ettikleri payı almak, ödedikleri vergilerin karşılığını görmek ve çocuklarının kendilerinden daha...
NESİLLER ARASI UÇURUM NORMAL Mİ? Günümüzde toplum katmanları arasında önemli bir farklılık görülüyor. Bu farklılık, ebeveyn ve gençler arasında çatışmaya ve dışlamaya kadar varabilen bir noktaya gelebiliyor. Hatta konu, gençlerin değişik şekillerde y, z kuşaklarına bölünmesi gerektiği görüşüne kadar varabiliyor....
10 KASIM’DA SAYGI DURUŞU TARTIŞMASI: TARİHİ ŞAHSİYETLER PUTLAŞTIRILABİLİR Mİ? 10 Kasım’da saat 09.05’te gerçekleştirilen saygı duruşları, trafikte ve günlük yaşamda hayatın durdurulması, tarihi şahsiyetlerin toplumdaki yeri ve eleştiri özgürlüğü tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Mustafa Kemal üzerinden yürütülen tartışmalarda, bir tarihi...
KRİZ YOLUNA DÖŞELİ ALTINDAN KALDIRIMLAR – 2 Altın fiyatlarında son dönemde yaşanan sert düşüşleri, televizyonlar ve ekonomi sayfaları genellikle “enflasyon düştü” ya da “faizler yükseldi, altına talep azaldı” gibi klasik cümlelerle açıklıyor. Oysa önceki yazımda (Kriz Yoluna Döşeli Altından Kaldırımlar)...
BİR ŞAİRİN SESİ BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KÜRSÜSÜNDE Bir ülkenin şair, yazar ve düşünürleri o ülkenin yüz akı ve iftihar vesilesidirler. 22 Eylül 2026’da Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu’nda konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, isim vermeden sadece merhum şair diye “Onlar Sanıyorlar...
SEVGİNİN ÖLÇÜSÜ Geçtiğimiz günlerde iki çocuğun konuşmasına kulak misafiri oldum. Biri, “Ben dünyada en çok Galatasaray’ı seviyorum!” dedi. Diğeri hemen itiraz etti: “Hayır, öğretmenimiz bize dünyada en çok Atatürk’ü sevmeliyiz dedi.” Çocukların yaşları altı-sekiz civarındaydı. Bu konuşmayı duyduğumda hem şaşırdım...
ERGUVANİLER: TÜRKİYE’DE İKTİDAR DOĞANLAR Tayfun Er’in ilk kez 2007 yılında yayımlanan “Erguvaniler: Türkiye’de İktidar Doğanlar” adlı eseri, Türkiye’nin modernleşme tarihini, bürokrasisini, medyasını ve siyasetini şekillendiren elitlerin aslında komplo teorilerinden uzak, somut ve devasa bir akrabalık/ilişki ağına dayandığını savunan çarpıcı bir...
SİSTEMSEL BUNALIMDAN TOPLUMSAL REFAHA: BORÇ DAYATMASINA KARŞI BÜTÜNCÜL BİR ÇÖZÜM İRADESİ Anayasa Mahkemesi binası önünde emekli bir yurttaşımızın yaşamına son vermesi, toplumun kılcal damarlarına kadar sirayet eden ekonomik ve sosyal çöküşün göz ardı edilemez, ertelemeye gelmez bir ikazıdır. Bu acı...
MAZLUMDER: FİKİRLER YASAKLARLA, SANSÜRLE VEYA TOPLATMA KARARLARIYLA ORTADAN KALDIRILAMAZ! MAZLUMDER Şehid Seyyid Kutub’un “Yoldaki İşaretler” kitabının toplatılması ve sonra bu yanlış karardan dönülmesiyle ilgili basın açıklamasında bulundu. Geçtiğimiz haftalarda Kahramanmaraş’ta gerçekleştirilen bir soruşturmayla alakalı eleştirilerimiz daha ortada dururken, Ankara ve...
GAZZE’DE KIŞ DEHŞETİ: GARANTÖR DEVLETLERİN GARANTÖRLÜĞÜ NEREDE? İşgal rejimi İsrail’in ablukası ve saldırıları nedeniyle harabeye dönen Gazze Şeridi’nde, ilk ciddi yağmurlarla birlikte insani dram korkunç bir boyuta ulaştı. Gazze Sivil Savunma Sözcüsü Mahmud Basal, çadırları basan yağmur sularının yarım metreye ulaştığını belirterek, “Gazze halkının artık rahatlama vakti geldi” sözleriyle dünyaya...
AMERİKALI TARİHÇİ MCCARTHY: 101 YILDA 5,5 MİLYON OSMANLI MÜSLÜMANI HAYATINI KAYBETTİ! Amerikalı tarihçi ve Louisville Üniversitesi profesörü Justin McCarthy, Osmanlı Devleti’nin son yüzyılında Balkanlar’da Müslüman Türklerin maruz kaldığı katliamları, sürgünleri ve zorunlu göçleri gündeme taşıdı. McCarthy, özellikle 1821-1922 yılları arasındaki dönemi ele aldığı Death and Exile (Ölüm ve Sürgün) adlı...
Diktatörlükten Firara, Firardan İdama: Kanlı İktidarın Mimarı Şeyh Hasina Ülkesine Dönmeye Hazırlanıyor Bangladeş’i yıllarca demir yumrukla yöneten, binlerce masum insanın kanıyla ve dindar Müslüman kitleye yönelik baskılarla anılan eski Başbakan Şeyh Hasina, Hindistan’daki firari yaşamının ardından gıyabında verilen idam kararına rağmen ülkesine dönmeyi planladığını açıkladı. 2024 yılında patlak veren halk...
Atatürke Hayran Bir Din Adamı: Mustafa İslamoğlu Türkiye’nin fikir ve dinî söylem sahnesinde yıllardır tartışmaların odağında yer alan isimlerden Mustafa İslamoğlu, son dönemde yaptığı 10 Kasım paylaşımları ve Mustafa Kemal Atatürk’e yönelik övücü ifadeleriyle yeniden sert eleştirilerin hedefi oldu. Geçmişteki keskin çıkışları ve muhalif söylemleriyle bilinen İslamoğlu’nun, son yıllarda Atatürk...
Atatürk’ün vefatının 88’inci yıl dönümünde (10 Kasım 2026), İstanbul Valiliği tarafından Dolmabahçe Bezm-i Alem Valide Sultan Camisi’nde okutulan mevlidin ardından kamuoyunda ve sosyal medyada farklı kesimlerin katılım düzeyi ve tarihsel tartışmalar üzerinden yaptığı değerlendirmeler dikkat çekti. Atatürk İçin Okutulan Mevlite Kimse Gelmedi: Dolmabahçe’de Boş Kalan Safın Ardındaki Tarihsel Hesaplaşma İSTANBUL...
DÜNYAYI KURTARMAK İSTEYENLER, GAZZE’DEKİ ÇOCUKLARI NEDEN KURTARAMIYOR? Dünya, iklim krizini konuşuyor. Küresel ısınma, çevre kirliliği, buzulların erimesi, deniz seviyesinin yükselmesi ve gelecek nesillerin yaşayacağı dünya için uluslararası toplantılar düzenleniyor. Liderler kürsülere çıkıyor, bildiriler yayımlanıyor, milyarlarca dolarlık hedefler açıklanıyor. Peki, bütün bu hassasiyetin ortasında Gazze‘de yağmur altında yaşam mücadelesi veren çocuklar...
BATI ŞERİA’DA İSRAİLLİ YERLEŞİMCİLERDEN SANAYİ BÖLGESİNE SALDIRI: 3 MİLYON DOLARLIK ZARAR! Filistinli sanayicilerin fabrikaları ve iş makineleri ateşe verildi. Saldırıda işçilerin can güvenliği de tehlikeye girerken, Filistinlilerin geçim kaynakları hedef alındı. İşgal altındaki Batı Şeria’nın güneyinde bulunan Beyta beldesindeki sanayi bölgesi, maskeli İsrailli yerleşimcilerin saldırısına uğradı. Fabrikaların ve iş makinelerinin...
İngiltere Dışişleri Bakanı Miliband’den Gazze Açıklaması: “İnsani Durum Kötüleşiyor, Durmaksızın Çalışacağız” İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, Gazze’deki insani krizin boyutlarına ve bölgedeki olumsuz hava koşullarının yarattığı yıkıma dikkat çeken kritik bir açıklamada bulundu. Bölgede derinleşen insani trajediye vurgu yapan Miliband, Gazze’deki mevcut tablonun kabul edilemez bir noktaya ulaştığını belirtti. Şiddetli...
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) kararlarına ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze barış planına dikkat çekerek İsrail’i sert sözlerle eleştirdi. Lavrov, İsrail’in bu planı uygulamadığını ve Filistin devletinin kurulmasını engellemeye çalıştığını belirtti. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’dan İsrail’e Sert Tepki: “Trump’ın Gazze Planı Uygulanmıyor” MOSKOVA –...
İKİ HASSASİYETİN KISKACINDA DİYANET VE 10 KASIM: DEVLET BÜROKRASİSİ İLE TOPLUMSAL HAFIZANIN ÇATIŞMA ALANI Türkiye’de toplumsal dokuyu en çok zorlayan ve tartışma zeminlerini hızla kutuplaşma eksenine çeken temaların başında şüphesiz tarihî hafıza ve bu hafızanın sembol isimleri gelmektedir. Her yılın 10 Kasım tarihi yaklaştığında, kamuoyunun dikkatini çeken ana konulardan biri...
Mélenchon’dan Gazze Sözü: Seçilirse Fransız Gemileri Filolara Eşlik Edecek Fransa Cumhurbaşkanı adayı Jean-Luc Mélenchon, seçilmesi halinde Filistinliler için doğrudan harekete geçeceğini açıkladı. Gerektiğinde Fransız gemilerinin, Filistin’e destek amacıyla yola çıkan sivil filolara eşlik edeceğini belirtti. Fransa’da 2027 cumhurbaşkanlığı seçimlerine hazırlanan Jean-Luc Mélenchon, Gazze konusunda dikkat çeken açıklamalar yaptı. Boyun Eğmeyen...
İsrail Basınından Hicaz Demir Yolu Analizi: “Türkiye ve Suudi Arabistan İsrail’i Oyunun Dışına İtiyor” Türkiye ve Suudi Arabistan’ın Hicaz Demir Yolu planı, İsrail basınında gündem oldu. Maariv’e atfedilen değerlendirmede, projenin İsrail’i bölgesel lojistik ağının dışında bırakabileceği savunuldu. Körfez’den Avrupa’ya Alternatif Güzergâh Türkiye ve Suudi Arabistan’ın geliştirdiği demir yolu bağlantısı, yeni...
SAYGIYI TAPINMAYA DÖNÜŞTÜRMEK İLKELLİKTİR Hukukçu değilim, ama hukukî gibi görülen bazı konuları anlamak ve onları dilsiz şeytanlardan olmaksızın dile getirebilmek için hukukçu olmaya değil; yürekli, erdemli ve medeni insan olmaya yani gerçek mümin olmaya ihtiyaç vardır. DEVRİM YASALARI Yaşadığımız dönemin penceresinden bakıldığında akıl ve ilim dışılığı apaçık olan devrim yasalarımız...
İsrail’i Savunma Hattı Telaşı Sardı: Şam’ın Mekke İttifakı’na Katılma Kararı Tel Aviv’i Tedirgin Etti Associated Press’in (AP) Suriyeli iki üst düzey yetkiliye dayandırdığı haberine göre Şam yönetimi, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın başını çektiği Mekke İttifakı’na katılma yönünde tarihi bir karar aldı. Henüz resmi olarak ilan edilmeyen bu stratejik hamle,...
GÜNEYDE İSRAİL İŞGALİ SÜRERKEN SURİYE’DEN SUUDİ ARABİSTAN’A ASKERİ HAMLE Reuters haber ajansının iki Suriyeli askeri kaynak ve bir ABD’li yetkiliye dayandırdığı habere göre, Suriye, Husi saldırıları karşısında Suudi Arabistan’a askeri destek sağlamaya başladı. Son haftalarda onlarca Suriye askerinin Suudi Arabistan’a gittiği ve bu personelin temel görevinin Suudi ile Yemenli askeri...
Diyanet’in 10 Kasım Mesajı Tartışma Yarattı: “Kurum Tartışmalı Alanlardan Uzak Durmalı” Diyanet İşleri Başkanlığı’nın, Mustafa Kemal Atatürk’ün ölümünün 88. yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı anma mesajı kamuoyunda farklı kesimlerin tepkisine neden oldu. Özellikle muhafazakâr ve dindar kesimler tarafından eleştiriyle karşılanan mesaj, kurumun görev ve yetki sınırları ile tarafsızlığı konusundaki tartışmaları yeniden...
ÖLÜMLÜ BİR İLAH NASIL İCAT EDİLİR? İnsanlık tarihi boyunca toplumların karşılaştığı en derin ve karmaşık sosyolojik meselelerin başında, otorite ile inanç arasındaki hassas çizgi gelir. Dinler tarihi, sosyoloji ve siyaset felsefesi perspektifinden bakıldığında; liderler, önderler ya da kriz dönemlerinde öne çıkan kurtarıcı figürler etrafında örülen “lider kültü“, yalnızca rasyonel bir...
SAYGI DURUŞU VE YEMİN UYGULAMASININ ELEŞTİREL ANALİZİ VE KUR’AN’A ARZI Görünürde basit bir beden dili hareketi veya bir ağızdan çıkan kalıplaşmış birkaç sözcük gibi duran eylemler; sembollerin, tarihin, hukukun ve inanç esaslarının kesişim noktasında durduğunda zihinsel ve vicdani bir sarsıntı yaratır. Bir nesnenin, anıtın veya büstün karşısında sessizce durmak, sadece...
İmamoğlu’nun Yargılandığı Davada MİT Raporu: Hüseyin Gün’ün MOSSAD, M16 ve CIA Bağlantısı Ortaya Çıktı Yolsuzluk soruşturması kapsamında tutuklanarak görevinden uzaklaştırılan Ekrem İmamoğlu’nun sanıkları arasında yer aldığı siyasal casusluk davasına Milli İstihbarat Teşkilatı’ndan (MİT) kritik bir rapor gönderildi. MİT’in yaptığı incelemelere göre, İmamoğlu’nun danışmanı Hüseyin Gün’ün telefon rehberinde ve irtibatlarında İngiliz...
İNKILAP ADI ALTINDA BİR TOPLUMUN HAFIZASI DEĞİŞTİRİLDİ! 1924-1937 arasında gerçekleştirilen düzenlemeler yalnızca devletin yönetim biçimini değil, Türkiye toplumunun dinle, tarihle ve kendi medeniyet değerleriyle ilişkisini de köklü biçimde değiştirdi. Bir toplumu değiştirmek için her zaman silahlara, toplara ve tüfeklere ihtiyaç yoktur. Bazen o toplumun eğitimini, hukukunu, kültürünü ve tarih bilincini...
İMANDAN KOPUŞ: TÜRKİYE’DE İNANÇSIZLIK 4 KATINA ÇIKTI, “DİNDAR” TANIMI ÇÖKÜYOR Türkiye’de toplumsal yapının en temel yapı taşlarından biri olarak görülen geleneksel dindarlık algısı, son yıllarda eşi benzeri görülmemiş bir dönüşüm yaşıyor. Kamuoyu araştırma şirketlerinin ve sosyologların mercek altına aldığı güncel veriler, ülkede kurumsal dinden ve dini pratiklerden uzaklaşma eğiliminin artık...