RAKAMLARIN DİLİ VE BORÇ SARMALI: ALMANYA’NIN DİJİTAL SAATİNDEN TÜRKİYE’NİN GERÇEKLİĞİNE

Değerli Okuyucularım;

Bugün size iktisatçı kimliğimle mukayeseli olarak Almanya’nın ve Türkiye’nin kamu borçları hakkında en son aktüel bilgileri sunacağım. Berlin’in kalbinde (aşağıdaki resimde görüldüğü üzere) yükselen o devasa dijital saat, sadece Almanya’nın değil, tüm Batı kapitalizminin üzerindeki borç kabusunu saniyede bir artan rakamlarla gözler önüne seriyor. Yaklaşık 2,8 trilyon Euro’luk toplam kamu borcu ve her vatandaşın sırtına binen 34 bin Euro’luk yük, gelişmiş ekonomilerin refah maskesinin altında yatan kırılganlığı ifşa ediyor. Mirat Haber okurları için, Almanya’nın bu “uncomfortable truth” (rahatsız edici gerçeklik) tablosunu, Türkiye ekonomisiyle mukayeseli olarak tüm yönleriyle ele alalım.

Resim: ALMANYA VERGİ MÜKELLEFLERİ BİRLİĞİ DERNEĞİ: ALMANYA’NIN BORÇ SAATİ. Euro cinsinden Almanya kamu borcu: 2 trilyon 834 milyar. / Euro cinsinden saniye başına yeni borçlanma: 7.052 / Kişi başına düşen borç (Euro cinsinden) 34.031 / Euro cinsinden saniye başına faiz yükü: 1.601. [1]

Berlin’in Dijital Saatinde Yazan “Rahatsız Gerçek”

Almanya’nın başkenti Berlin’de, Vergi Mükellefleri Birliği’nin (Bund der Steuerzahler) binası üzerinde saniye saniye akıp giden bir “Borç Saati” bulunur. Bu anıt-sayaç, ülkenin küresel krizler, artan kamu harcamaları ve yapısal dönüşüm süreçleri altında ezilen malî tablosunu halkın ve dünyanın gözü önüne seren çarpıcı bir makroekonomik aynadır.

Bu saat bize çok net bir hakikati haykırmaktadır: Endüstrinin, teknolojinin ve rasyonel ekonomi yönetiminin merkezi olan Alman devleti dahî, klâsik vergi gelirleriyle çarklarını döndüremediği için, sürekli borçlanmak zorundadır. Borç, modern kapitalist sistemin nefes borusu hâline gelmiştir. Ancak bu suni nefes, bir süre sonra kronikleşerek, toplumsal refahı ve gelecek nesillerin omuzlarındaki yükü katlamaktadır. Almanya’da çocuk, genç, yaşlı demeden her ferdin sırtına şu anda 34.031 Euro kamu borcu yüklenmiştir.

Sokaktaki insan, genellikle bu paranın dış güçlere veya uluslararası tefecilere gittiğini zanneder. Oysa gelişmiş ekonomilerde devlet borcu, dışarıdan alınan paralardan ziyade uluslararası sermaye piyasalarına satılan tahvillerden oluşur. Peki, bu devasa borç kime aittir? Almanya’nın borç alacaklıları kimlerdir? Borcun çok büyük bir kısmı, Federal Almaya Merkez Bankasına (Deutsche Bundesbank), yerli ve yabancı ticarî bankalara, sigorta şirketlerine, emeklilik fonlarına (Pensionsfonds) ve küresel varlık yönetim devlerine satılan devlet tahvillerinden ve hazine bonolarından ibarettir. Devlet, piyasadaki devasa sermaye havuzlarından borçlanarak, bütçe açıklarını finanse eder.

“Borç Freni” ve Malî Disiplin Mitolojisi

Almanya, bu kontrolsüz borç artışını frenlemek maksadıyla anayasal düzeyde çok sert bir kural benimsemiştir: “Borç Freni” (Schuldenbremse). Bu mekanizma, devletin borçlanabileceği miktarı kanunî olarak sınırlandırır. Mantık basittir: Devlet, olağanüstü kriz dönemleri haricinde gelirinden fazla harcama yapamaz, bütçe açığını belirli bir oranın üzerine çıkaramaz. Ancak günümüz dünyasında Almanya dahî altyapı yatırımları, ordunun modernizasyonu ve yeşil enerji dönüşümü gibi devasa maliyetler karşısında bu freni zorlamakta, hatta bütçe krizleriyle boğuşmaktadır. Teoride borç artışını durdurmanın veya yavaşlatmanın yolları bellidir:

1. Bütçe Disiplini ve Tasarruf: Kamu harcamalarını kısmak, lüks ve cari giderleri budamak.
2. Ekonomik Büyüme (GSYH Artışı): Üretimi, ihracatı ve istihdamı artırarak, millî geliri büyütmek; böylece borcun nominal olarak büyümesine rağmen nisbî olarak küçülmesini sağlamak.
3. Vergi Gelirlerini Artırmak: Vergi tabanını genişleterek, hazineye kesintisiz nakit akışı sağlamak.

Ancak iktisat tarihi bize göstermiştir ki, modern devletler borçlarını asla “sıfırlamaz”. Borçlar ya enflasyonla eritilir ya da vadesi gelen eski borçlar, yeni tahvillerle finanse edilerek (refinansman), sonsuz bir döngüye sokulur.

Türkiye ile Almanya Mukayesesi: Elma ile Armut Nasıl Karşılaştırılmaz?

Türkiye’de kamu borcu tartışıldığında, genellikle akla hemen oranlar gelir. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre Türkiye’nin merkezî yönetim brüt borç stoku 30 Eylül 2026’ya göre yaklaşık olarak 16,2 trilyon TL (yaklaşık 290 milyar Euro) seviyesindedir. Kâğıt üstünde bakıldığında, Türkiye’nin borcunun Gayri Safi Yurt İçi Hasılasına (GSYH) oranı % 23-24 bandındadır. Almanya’da ise bu oran, Maastricht kriterlerine yakın bir seyirle % 60-65 civarındadır.

İlk bakışa aldananlar, hemen şu sığ hükme varır: “Demek ki Almanya’nın borcu devasa, bizim borcumuz ise milli gelire oranla çok düşük; o halde bizim büyük bir borcumuz yok gibi!” İşte bu tutum, makroekonomik gerçeklikten kopuk büyük bir yanılgıdır. Çünkü nominal büyüklükler ve oranlar kadar, borcun niteliği, para birimi, kur riski ve maliyeti de hayatî önem taşır. Nitekim (tabloda da yansıtıldığı gibi) borç stokunun 7.983 milyar TL tutarındaki kısmı Türk Lirası cinsi, 8.219 milyar TL tutarındaki kısmı ise döviz cinsi borçlardan oluşmaktadır.[2] Bu durumda şu tespitte bulunmamız kaçınılmazdır:

• Rezerv Para ve Kur Riski: Almanya, borcunu kendi para birimi olan ve küresel bir rezerv para niteliği taşıyan Euro cinsinden yapar. Kur patlaması gibi bir riski yoktur. Türkiye ise borç stokunun yarıdan fazlasını döviz cinsinden taşımaktadır. Döviz kurunda yaşanan her dalgalanma (artış), borcun TL cinsinden karşılığını ve dolayısıyla bütçe yükünü katbekat artırmaktadır.
• Faiz ve Enflasyon Sarmalı: Almanya, yüzyılın büyük bölümünde sıfıra yakın veya çok düşük faizlerle borçlanmıştır. Borcu çevirmenin maliyeti ekonomiyi boğmaz. Türkiye ise yüksek enflasyonla mücadele sürecinde yüksek reel faiz ortamında borçlanmak mecburiyetindedir. Bütçeden faiz harcamalarına giden pay, kamu finansmanının en büyük kanama alanıdır. Nitekim Hazine ve Maliye Bakanlığı nakit gerçekleşme verilerine göre, 2026 yılının ilk 10 ayında bütçeden yapılan toplam faiz ödemesi 2,5 trilyon TL sınırını aşmıştır. (Yıl sonu toplam faiz harcaması tahmini 2,7 trilyon TL olarak öngörülmektedir). Yani, toplanan vergilerin ve bütçe kaynaklarının önemli bir bölümü, faiz giderlerine gitmekte; bu durum kamu finansmanındaki en büyük maliyet kalemlerinden biri olma özelliğini korumaktadır.

Netice: Asıl Borç Rakamda Değil, Adaletli Paylaşım ve Üretimdedir

Berlin’deki o dijital saat, bize Batı’nın kâğıttan kaplanını gösterirken, arka plândaki yapısal gücü de ifşa etmektedir. Almanya, trilyonluk borçlarına rağmen güçlü endüstriyel altyapısı, kurumsal devlete olan güven ve rezerv para avantajıyla bu yükü yönetebilmektedir. Türkiye ise borç/GSYH oranı kâğıt üzerinde görünürde düşük olmasına rağmen, yüksek faiz, kur baskısı ve enflasyonist yapısı sebebiyle borç yönetimi konusunda katbekat daha hassas ve rasyonel olmak zorundadır.

Madalyonun diğer yüzünde ise sosyal politika gerçekliği tüm çıplaklığıyla durmaktadır. İster Berlin’in soğuk asfaltında ister Ankara’nın bürokratik koridorlarında olsun; devletlerin borçlanma politikalarının ve bütçe açıklarının faturası her zaman dar gelirliye, üreten emekçiye ve gelecekteki nesillere kesilmektedir. Gerçek bir malî bağımsızlık; borç rasyolarıyla illüzyon oluşturmakla değil, ranta dayalı ekonomiden çıkıp faizsiz ama kâr ortaklığına dayanan finans sistemi ile katma değerli üretime, adalete ve hakça bölüşüme dayalı bir nizam kurmakla mümkündür. Dijital saatler saniyeleri tüketmeye devam ederken, asıl çan, insan onuruna yaraşır âdil bir ekonomik nizam için çalmaktadır.

Dipnotlar

[1] Tagesschau (Günün Haberi Kanalı-Almanya), Saat 20’00; Tarih: 11.11.2026.

[2] https://www.hmb.gov.tr/duyuru/30-eylul-2026-tarihi-itibariyla-merkezi-yonetim-borc-stoku, Tarih: 12.11.2026.

Prof. Dr. Ali Seyyar

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube