Makale

ALGORİTMA DENETİMİ ŞART

ALGORİTMA DENETİMİ ŞART

Günümüzde kamu kurumlarının mali işlemleri, karar süreçleri ve kaynak tahsisleri büyük ölçüde dijital sistemler ve algoritmalar üzerinden yürütülmektedir. Dolayısıyla yalnızca işlemlerin sonuçlarını değil, bu sonuçları üreten algoritmaları da denetlemek zorunludur. Çünkü hatalı, manipüle edilmiş veya kötüye kullanılan bir algoritma, kısa sürede milyonlarca işlemi etkileyerek büyük zararlara yol açabilir. Geleneksel dosya incelemeleriyle bu riskleri zamanında tespit etmek giderek zorlaşmaktadır.

Diğer yandan Sayıştay’ın bu alanda attığı adımların, dijital dönüşümün hızına ve denetim ihtiyacının büyüklüğüne yetiştiğini söylemek güçtür. Geliştirilen teknolojik araçlara rağmen, kamu kurumlarının algoritmalarını kapsamlı biçimde denetleyen bir sistemin ne ölçüde işlerlik kazandığı henüz ortaya konulmuş değildir.

Kamu yönetimi algoritmalarla çalışırken denetimin bunun gerisinde kalması, başlı başına ciddi bir denetim açığıdır. Bu açığı görmek, gidermek ve gerekli hukuki düzenlemeleri gündeme taşımak, her şeyden önce Sayıştay yönetiminin sorumluluğudur.

2 Haziran 2026 tarihinde Sayıştay’ın 164. kuruluş yıl dönümünde Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasını ve sonuç odaklı denetimi vurguladı. Aynı toplantıda Sayıştay Başkanı Metin Yener de yapay zekâ ve algoritmik denetimin önemini anlattı.

Bu konuşmalar, algoritmik denetimin geliştirilmesine devletin en üst makamında da olumlu yaklaşıldığını gösteriyor. Cumhurbaşkanının açıklamaları, harekete geçilmesi için güçlü bir destek niteliğindedir.

Cumhurbaşkanı daha ne yapsın?

SAYIŞTAY HER ALGORİTMAYI KENDİSİ Mİ DENETLEYECEK?

Sayıştay’ın kamu kurumlarının bütün algoritmalarını denetleyebilecek teknik kapasiteye ve uzmanlık birikimine sahip olduğu henüz gösterilmiş değildir. Üstelik bazı hukuki yetki sınırlamaları da bulunmaktadır.

O halde farklı bir model geliştirilmelidir.

Nasıl ki inşaat sektöründe yapı denetim kuruluşları oluşturulduysa, sınırlı sayıda, bağımsız ve akredite algoritma denetim kuruluşları da oluşturulabilir.

Bu kuruluşlar kamu kurumlarının yazılımlarını, karar algoritmalarını ve dijital işlemlerini inceleyerek rapor hazırlayabilir. Sayıştay ise bu raporları sorgulayan, değerlendiren ve gerektiğinde yeniden inceleme yaptıran üst denetim makamı olabilir.

Elbette yapı denetimindeki olumsuz tecrübelerden ders çıkarılmalı; kuruluşların bağımsızlığı, uzmanlığı, seçimi ve sorumlulukları sıkı kurallara bağlanmalıdır. Sayıştay’a da bu kuruluşların faaliyetlerini denetleme ve gerekli yaptırımları başlatma yetkisi verilmelidir.

Teknik inceleme dışarıdan yaptırılabilir. Ancak Sayıştay’ın anayasal denetim sorumluluğu devredilemez.

YARIN YENİ BİR FON SKANDALI ÇIKARSA KİM SORUMLU OLACAK?

Bugün yatırım fonlarında yaşanan ve kamuoyunda fon soygunu olarak nitelendirilen olaylar, finansal denetimin etkinliğini sorgulatıyor.

Peki yarın başka bir kurumda, algoritmalar üzerinden yürütülen işlemler nedeniyle büyük bir usulsüzlük veya kamu zararı ortaya çıkarsa ne olacak?

Yalnızca işlemi yapanlar mı sorgulanacak? Riskleri zamanında görmeyen, gerekli denetim mekanizmalarının kurulması için harekete geçmeyen yöneticilerin hiç mi sorumluluğu olmayacak?

Cumhurbaşkanı güçlü ve sonuç odaklı denetimi desteklediğini açıklamışken, gerekli adımların gecikmesinin sorumluluğu da sorgulanmalıdır.

Bazen en ağır sorumluluk, yanlış bir işlem yapmaktan değil, yapılması gerekeni zamanında yapmamaktan doğar.

SAYIŞTAY MECLİSE RAPOR SUNMALIDIR!

AB ve gelişmiş ülkelerde yapay zekâ ve veri analitiğiyle denetim yöntemleri geliştirilirken, Türkiye’de de geleneksel dosya incelemesinin ötesine geçilmelidir.

Sayıştay Başkanı Yener’in de artık hedeflerden çok sonuçları konuşması gerekiyor.

Kaç kurumun algoritması denetlendi? Hangi riskler tespit edildi? Hangi hukuki engellerle karşılaşıldı? Bunların giderilmesi için TBMM’ye hangi öneriler sunuldu?

Sayıştay, bağımsız algoritma denetim mekanizmalarının kurulması için uygulanabilir bir model hazırlamalı, gerekli kanuni düzenlemeleri gerekçeli raporlarla TBMM’ye bildirmeli ve sürecin takipçisi olmalıdır.

Elbette kendisinden beklenen kanun çıkarması değildir. Kanun koyucunun önüne uygulanabilir bir denetim sistemi koymasıdır.

Artık algoritmik denetimi anlatmanın değil, denetim mekanizmasını kurmanın zamanıdır.

Prof. Dr. Mete Gündoğan

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube

 

Recent Posts

  • Gündem

İNSANLIĞIN KURTULUŞU YİNE İLAHÎ ÖLÇÜLERDE: ŞERİAT!

İNSANLIĞIN KURTULUŞU YİNE İLAHÎ ÖLÇÜLERDE: ŞERİAT! İnsanlık yüzyıllardır mutluluğu arıyor. Kapitalizmi denedi, sosyalizmi denedi, farklı…

6 dakika ago
  • Gündem

Somali Hükümetinden BAE Büyükelçisine Nota Verildi

Somali Hükümetinden BAE Büyükelçisine 72 Saat Süre: Egemenlik ve İçişlerine Müdahaleye Sert Tepki Somali Federal…

27 dakika ago
  • Genel

TEK ADAM REJİMLERİNİN AĞIR BEDELİ

TEK ADAM REJİMLERİNİN AĞIR BEDELİ Siyaset bilimi literatüründe karar alma süreçlerinin ortak akıl ve kurumsal…

53 dakika ago
  • Gündem

DÜNYA LİDERLERİ MASADA, MAZLUMLAR ÇADIRDA!

DÜNYA LİDERLERİ MASADA, MAZLUMLAR ÇADIRDA! Güç siyaseti yeniden şekillenirken Gazze'de çocuklar kışın soğuğuyla, açlıkla ve…

55 dakika ago
  • Genel

Nikol Paşinyan: Dış Güçler Bizi Türklere Düşman Etti

Paşinyan'dan Tarihi İtiraf: "Dış Güçler Bizi Türklere Düşman Etti" Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, bölgesel politikalara…

1 saat ago
  • Genel

İNSAN HAKLARI ERİYOR

İNSAN HAKLARI ERİYOR Nur Suresi 24. ayet mahremiyet hakkı konusunda bizi şöyle uyarmaktadır: يَٓا اَيُّهَا…

1 saat ago