EHVEN-İ ŞER DEĞİL EHVEN-İ ŞERREYN

11 Kasım 2022 Oda TV’ye  baktığımızda yanlış bir kullanım dikkatimizi çekti.

Haber şöyle:

“Hocaların hocası Boratav solcuları uyardı… Ehven-i şer iyi değildir

11 Kasım Cuma 2022 10:31 – Son Güncelleme: 11.11.2022 10:35

ABD Temsilciler Meclisi seçimlerini köşesine taşıyan Prof. Dr. Korkut Boratav bugünkü köşesinde demokratlarla cumhuriyetçilerin yarışına değinerek “ehven-i şer iyi değildir” ifadelerine yer verdi.”

Korkut Boratav Hoca Eskilerden

Korkut Boratav 1935 doğumlu, yaşayan en yaşlı hoca yazarlarımızdan. Yenilerden olsaydı dikkatimizi çekmezdi.  Hoca  08 Kasım seçimlerini değerlendirirken iki  şerden daha hafifi anlamına “ehven-i şer“ ifadesini kullandı. Oysaki ifadenin doğrusu  “ehven-i şerreyn”(iki şerrin en hafifi) şeklindedir.

Açıklamalar

Bu vesileyle bazı açıklamalar yapalım:

Ehven, kelime anlamı itibariyle, “daha hafif”; şer ise, hayrın karşıtı olup, “meşru olmayan her türlü iş” demektir.

Mecelle`de, “İki şerden, daha hafif olanı (ehven-i şerreyn) ihtiyâr olunur” (Mecelle, md. 29) şeklinde bir genel kural bulunmakta olup, bununla anlatılmak istenen şudur:

Câiz ve meşrû olmayan iki şeyden birinin işlenilmesi durumunda kalınırsa, bunlar arasında kötülük ve fenalık bakımından daha az ve hafif olanı tercih edilir. Çünkü, haram olan bir şeyi işlemek, ancak zarûretten dolayı mübah kılınmaktadır (Mecelle, md. 21). Zarûretler de kendi miktarlarınca takdir olunacağına göre (Mecelle, md. 22), daha hafif olan dururken, daha ağır ve büyük bir haramı işlemek zarûret sınırını aşmak olur.

Aynı içerikte olmak üzere, “İki kötülükle karşı karşıya gelince daha hafif olanı işlenerek, büyüğünün çaresine bakılır” (Mecelle, md. 28) ve “Daha şiddetli olan zarar, daha hafif olan zararla izâle olunur” (Mecelle, md. 27) şeklinde iki genel kural daha vardır ve bunların her üçü de yaklaşık olarak aynı anlamı ifâde eder.

Bu genel kuralı, pekçok alana uygulama imkânı vardır. Bu kuralın uygulama örneklerinden biri şöyledir: Bir kimsenin çok değerli bir incisi yere düşüp, bir tavuk tarafından yutulmuşsa, incinin sahibi, tavuğun değerini ödeyerek tavuğu sahibinden satın alır (Mecelle, md. 902). Bu durumda tavuğun sahibi, tavuğu satmamazlık edemez. Şayet direnecek olursa, fiyatı kendisine ödenerek, tavuk ondan cebren alınır. Kural olarak bir kimsenin malını, rızası hilâfına satmak câiz değilse de, burada daha büyük zararı gidermek amacıyla, daha hafif olan zarara katlanılmış ve sözkonusu kural gereğince, mülkiyetin dokunulmazlığı prensibine bir nevî sınırlama getirilmiştir.

Diğer Örnekler:

Yaralı bir adamın, secdeye gidince yarası akıyorsa ima ile oturarak kılar. Çünkü secdeyi terketmek namazı abdestsiz kılmaktan daha hafif bir zarardır.

Hamile bir kadın öldüğünde, çocuğunun canlı olduğu umuluyorsa kadının karnı yarılıp çocuk çıkarılır. Etrafa yayılmasından endişe edilen bir yangını söndürmek için gerekirse itfaiye birisinin evini yıkabilir. Susuzluktan ölmek üzere olan birisi, şaraptan değil de biradan ölmeyecek kadar içer.

Millete ve inanca en az zararlı olan partiye rey verilir.

Daha geniş bilgi için bk. Ali Haydar Efendi, dürer I/83 vd; M.Sıddık el-Burnû el-Veciz 82 vd)

Sorularla İslamiyet. com’dan yararlanılmıştır.