ELMALILI HAMDİ YAZIR’DAN TARİHİ ÖZ ELEŞTİRİ: “SUÇLU KADER DEĞİL, BİZİZ”

Eski mebus ve dönemin önde gelen ilim insanlarından Elmalılı Hamdi Yazır, milletvekilliği görevinin sona ermesinden altı yıl sonra, İslam dünyasının ve toplumun içinde bulunduğu duruma ilişkin çarpıcı bir yazı kaleme alır. Dönemin basınından olan Ceride-i İlmiye dergisinde yayımlanan “Tövbe” başlıklı makale, sadece bir pişmanlık metni değil, aynı zamanda toplumsal çöküşün nedenlerini sorgulayan tarihî bir itiraf niteliği taşıyor.

“Ateşlere Yanmayacaktın Müslüman!”

Yazır, makalesinde Müslüman coğrafyanın ve toplumun küresel ölçekte uğradığı hakaret, sefalet ve aşağılanmalara dikkat çekerek adeta bir ağıt yaktı. Toplumun dünyaya adaletle ışık saçması gerekirken bugün “cani, hain ve cahil” ithamlarıyla karşı karşıya kaldığını belirten Yazır, “Ey Müslüman ne oldun, bu hallere nasıl geldin? Sen sarsılınca alem sarsılacak, sen yıkılınca alem yıkılacaktı” sözleriyle yaşanan derin hayal kırıklığını dile getirir.

“Kader Diyerek Sorumluluktan Kaçamayız”

Toplumsal yenilgilerin suçunu “kader” kavramının arkasına saklanarak örtmeye çalışan anlayışı sert bir dille eleştiren Yazır, İslam hukukundaki irade sorumluluğuna atıfta bulunur. Yazır, “Bu kara yazıları ezel kalemi böyle yazdığı için bu hale gelmedik. Seninle benim günahlarımızdan, vazifemizi yapmaktaki kusurlarımızdan dolayı böyle oldu” diyerek faturayı toplumsal tembelliğe keser. Ulemanın “İnsan kaderinin öncüsüdür” prensibini hatırlatan yazar, ilahi yardımın ancak kulun harekete geçmesiyle başlayacağını vurgular.

En Büyük Tehdit: “Cemaatsizlik”

Elmalılı Hamdi Efendi, toplumu ahlaksızlığa, yardımsızlığa ve çaresizliğe iten ana sebebin “cemaatsizlik” (örgütlü olamama, birlik ruhunu kaybetme) olduğunu savunur. İslam dünyasına yönelik eleştirilerini şu sözlerle sürdürür: “İslam en sosyal din iken, milyonlarca insanı tek bir vücut gibi hareket ettirecek bir ruh iken, Müslümanlar kadar toplumsal faaliyeti zayıf, birbirinden habersiz yaşayan başka bir millet görülmüyor.”

“Medeniyet Adı Altında Ahlaki Çözülme Dayatılıyor”

Yazır, makalesinin son bölümünde dönemin modernleşme politikalarını ve “Yirminci asrın gerekleri” söylemlerini de hedef alır. Medeniyet maskesi altında toplumsal hayanın ve geleneklerin yok edilmek istendiğini savunan yazar, Batı merkezli kültürün körü körüne taklit edilmesinin toplumu felakete sürükleyen bilinçli bir sapma olduğu uyarısında bulunur.

Yakup Döğer

Mirat Haber – YouTube