FAİZSİZ FİNANS VE AFGANİSTAN

Afganistan bugün tarihinin önemli bir eşik noktasında.

Yeni yönetim, finans sistemini faizsiz esaslara göre dönüştürme iradesi ortaya koydu. Faizi kaldırdıklarını ilan ettiler.

Bu, sadece dini ya da ideolojik bir tercih değildir. Bu aynı zamanda daha adil, üretime dayalı ve dengeli bir ekonomik düzen arayışıdır. Bu yönüyle bakıldığında atılan adım kıymetlidir ve doğru bir istikamete işaret etmektedir.

Ancak bu istikametin başarıya ulaşması için, “faizi kaldırma” iradesinin altını doldurmak gerekir. Yeni bir sistem tasarımı yapmak gerekir.

Her şeyden önce şu temel gerçeği ortaya koymak gerekir. Finans sistemi, aslında para sistemidir. Para sistemi ise ekonominin kendisidir.

Yani bir ülke finans sistemini tasarlarken, aslında üretim yapısını, tüketim alışkanlıklarını, gelir dağılımını ve kalkınma modelini de belirlemiş olur.

Bu yüzden Afganistan’ın attığı “faizsiz finans” adımı, teknik bir düzenleme değil; doğrudan doğruya bir ekonomi modeli kurma girişimidir.

Afganistan’da bugün merkez bankası varlığını sürdürüyor. Parasını dışarıda bastırıyor. Bankalar ve finans kurumları var. Nakit dolaşımı devam ediyor. Finans sistemi tamamen ortadan kalkmış değil. Eski düzenden kalma bir hayalet sistem gibi duruyor. Şu an daralmış, kredi üretmeyen, daha çok nakit dolaşımına dayalı bir yapı arz ediyor.

Bu durum, bakanlara bir zafiyet gibi görünebilir ama aslında büyük bir fırsattır.

Çünkü henüz Borca Dayalı Para Sistemi (BDPS) ile katılaşmamış bir sistem var. Bu sistem doğru bir kurgu ile yeniden inşa edilebilir.

Aksi takdirde Afganistan’ın da BDPS tuzağına düşmesi kaçınılmaz olur. Sonuçta faize dayalı bir sistem ile bütün ülke bir avuç küresel elitin kölesi haline gelir.

Faizsiz finans, kendi başına bir amaç değildir. Aslında o, daha büyük bir sistemin sonucudur. Gerçek bir faizsiz sistemde finans, üretime bağlıdır. Para, mal ve hizmetle ilişkilidir. Risk paylaşılır. Denge gözetilir.

Ancak bu yapının çalışabilmesi için; güçlü kurumlar, güvenilir sözleşmeler, üretimle entegre finansman ve planlı para yönetimi gerekir. Yani maliye politikaları ile para politikalarının birlikte yönetimi gerekir. Bu altyapının da sistematik olarak kurulması gerekir.

Afganistan için bu altyapının kurulması demek şu hususların öncelikle netleştirilmesi demektir. Ülkede nasıl bir üretim yapısı olacak? Hangi sektörler öncelikli olacak? İç pazar mı, dış ticaret mi merkezde olacak? Nüfus yapısı nasıl değerlendirilecek? Teknoloji ve enerji nasıl konumlanacak?

Bu soruların cevabı verilmeden, finans sistemi tasarlanamaz. Çünkü finans sistemi, ekonomik modelin taşıyıcı kolonudur.

Faizsiz bir finans sistemi kurmak, aslında bir sistem mühendisliği problemidir. Şu ana unsurlarla birlikte modellenmesini gerektirir: Üretim kapasitesi, tüketim dengesi, doğal kaynaklar, nüfus ve iş gücü, teknolojik seviye ve kalkınma hedefleri.

Kısacası, para arzı ile mal ve hizmet üretimi arasında matematiksel bir denklik kurulmalıdır. Buna mizan diyoruz. Bu mizanın adaletle (“kıst”) ikame edilmesi yani tesis edilmesi gerekir.

Sağlıklı bir para sisteminin iki temel görevi vardır. Birincisi ölçüyü korumaktır. Günümüz ifadesiyle buna fiyat istikrarı diyebiliriz. İkincisi de mizanı (denkliği) tesis etmektir. Buna da günümüz ifadesiyle para istikrarı diyebiliriz.

Bu iki ilke birlikte çalıştığında, enflasyon kontrol altına alınır, üretim teşvik edilir ve refah artar.

İşte bu yapının sağlıklı işlemesi için, klasik “merkez bankası ve bankalar” anlayışı yeterli değildir.

Bunun yerine çok katmanlı bir “para otoritesi” modeli gereklidir.

Bu otorite itibari paraları, mal paraları ve dağıtık üretilen paraları birlikte yönetmelidir. Burada amaç, sadece para basmak değil ekonominin genel dengesini kurmaktır

Modern dünyada tek bir ekonomik modelle ilerlemek zordur. Bu nedenle Afganistan için de çok modlu bir ekonomik yapı önemli bir fırsat sunar.

Bu yapı içinde üretim odaklı model, ticaret odaklı model, kaynak temelli model, faizsiz finans modeli birlikte çalışabilir. Böylelikle ekonomiyi esnek hale getirir. Dış şoklara karşı dayanıklılığı artırır. Kalkınmayı hızlandırır.

Evet, Afganistan bugün önemli bir niyet ortaya koymuştur. Bu niyet, doğru bir sistemle desteklendiğinde güçlü bir dönüşüme yol açabilir.

Unutulmamalıdır ki faizsiz finans bir başlangıç değil, doğru (adil) kurulmuş bir ekonomik sistemin doğal sonucudur.

Şimdi Afganistan’ın yapması gereken iş önce ekonomik modeli kurgulamak sonra da bu modele uygun para ve finans sistemini inşa etmektir. İşte bu sistemde faiz olmamalıdır. Bu sistemde faiz olmazsa, işte o zaman faizi kaldırdık diyebilirsiniz.

Bu yaklaşım benimsendiğinde, Afganistan sadece kendi içinde dengeli bir ekonomi kurmakla kalmaz; aynı zamanda dünyaya da yeni bir model sunabilir.

Prof. Dr. Mete Gündoğan

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube