Bana kalırsa Çenet yanlış bir yerden başladı. Tek bir Hasidik toplum yok; ama tek bir Chabad var ve Chabad’ın bu coğrafyadaki merkezi İstanbul. Ta Brooklyn’e gitmeye gerek yoktu. Görsellik ve toplumsal aktiviteler açısından Brooklyn doğru bir seçim; ama bu işin kökeninde bu coğrafya var ve bugün bu kişiler, Türkiye üzerinden Karay ve Hazar politikasının merkezinde yer alıyorlar. Bir süreden beri KKTC’deki varlıkları da siyasi tartışmalara konu oluyor.
Ruhi Çenet, dünyada ve ABD kamuoyunda büyük ses getiren “Hasidik Yahudiler” belgeselini 27 Ağustos 2026’da yayınladı; ancak ana çekimlerini yayın tarihinden yaklaşık on ay önce, Ekim 2025’te gerçekleştirmişti. Çekimler, New York Brooklyn’deki bu kapalı cemaatin yaşam alanlarında, sinagoglarında ve mahallelerinde aralıksız 48 saat geçirilerek tamamlandı.
New York Brooklyn’deki Chabad-Lubavitch genel merkez sinagogunun altındaki kaçak tünellerin ortaya çıkması üzerine yaşanan polis baskını ve arbede ise 8 Ocak 2024’te gerçekleşmişti.
ABD asıllı, İsrail doğumlu Haham Mendy Chitrik, 2001’de İstanbul’u ziyaret etti; gelen teklif üzerine Aşkenaz cemaatinin hahamlığını kabul ederek 2003’te kalıcı olarak İstanbul’a yerleşti. İlk gelişinde Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer’di ve vatandaşlık için girişimi o dönemde başlattı. 2003’te, Abdullah Gül’ün başbakanlığı döneminde haham seçildi ve Türk vatandaşı olarak İstanbul’a yerleşti.
Aslında Siyonistlerin Türkiye coğrafyasındaki örgütlenmesinin tarihi çok daha eskiye dayanır. Çanakkale’de İngiliz kuvvetleri içinde savaşan bir Siyon Katır Müfrezesi (Zion Mule Corps) vardı; Yahudi gönüllülerden kurulu bu birlik cephede ikmal ve nakliye görevi üstlenmişti ve Siyonist askerî örgütlenmenin ilk nüvelerinden sayılır. Filistin topraklarının işgali sürecinde bu damarın payı büyüktür. Buna karşı direnişin sembol ismi ise, 1930’larda İngiliz mandasına ve Siyonist yerleşimciliğe karşı silahlı mücadele veren İzzeddin el-Kassam’dır; bugün Gazze’de süren savaşın kökleri o günlere uzanır. Kassam daha önce de Çanakkale’de İngilizlerin safındaki Siyon katır Birliğine karşı savaşmıştı. Daha sonra Gazze’de mücadelesini sürdürdü.
1920’den sonra İstanbul, Ankara ve İzmir’de ciddi bir Yahudi/Siyonist yapılanma görülür. 1933–1971 arasında Betar Türkiye adıyla faaliyet gösteren bir örgüt daha vardı. Betar Türkiye, İstanbul ve İzmir’de gençleri Siyonist ideolojiyle eğitti, İbranice öğretti ve İsrail’e göçü teşvik etti. Bugün ABD, İsrail ve Avrupa’da hâlâ Betar şubeleri var. Bazıları klasik gençlik eğitimi ve Siyonist faaliyet yürütüyor; bazıları (özellikle son yıllardaki Betar US gibi oluşumlar) daha militan, protestoculara doğrudan karşı çıkan, “özür dilemeyen Siyonist” bir çizgide duruyor.
2006’da Ankara’da ilginç bir buluşma daha oldu: The Glocal Forum’un Ankara sempozyumu ve örgütün resmî açılışı, 30 Haziran – 6 Temmuz 2006 tarihleri arasında gerçekleştirildi. Açılışa devletin birinci protokolü de katıldı, sponsorluğunu ise Ankara Büyükşehir Belediyesi üstlendi. Hareketin kurucu başkanının, İsrail istihbaratının eski ikinci adamı David Kimche olduğu ileri sürülür.
Aslında Chabad ilk kez gündeme gelmiyordu. KKTC’de 14 yıldır, yani 2012’den bu yana varlığı tartışılıyor. İstanbul’da ise Taksim Camii Kültür Merkezi’nde yapılması planlanan, Türkiye Chabad lideri Haham Mendy Chitrik ile ilahiyatçı Prof. Dr. Nuh Arslantaş’ın konuşmacı olduğu “Yahudilik ve Yahudiler” semineri, tepkiler üzerine iptal edilmişti; bu olay 27 Ağustos 2023’te yaşandı.
Biraz daha geriye gidelim. Erdoğan–Albayrak–Kushner görüşmesi Ankara’da 27 Şubat 2019’da; Trump–Albayrak görüşmesi ise Washington’da 15 Nisan 2019’da gerçekleşti. Kushner ailesinin Chabad’la yakınlığı biliniyor. BM 74. Genel Kurulu için New York’ta bulunan Erdoğan, 23 Eylül 2019’da Siyonizme Karşı Yahudiler Birliği heyetini kabul etti. Bu çevrelerle sonradan başka görüşmeler de oldu; ama onların Türkiye’de kalıcı bir merkezi yok.
İlginçtir, 21 Aralık 2021’de Türk Yahudi Toplumu yönetimi ve Türkiye Hahambaşılığı’nın himaye ve davetiyle, İslam Ülkeleri Hahamları İttifakı’nın (Alliance of Rabbis in Islamic States -ARIS) ilk zirvesi İstanbul’da yapıldı; ondan fazla ülkenin hahamı bir araya geldi.
Toplantı, İsrail askerî istihbarat servisi AMAN’ın o dönemki başkanı General Aharon Haliva ile akrabalığı ileri sürülen Türkiye Hahambaşısı Rav İsak Haleva’nın himayesinde yapıldı; Rusya Hahambaşısı Berel Lazar da dahil olmak üzere önde gelen isimler “Müslüman dünyasında Yahudi yaşamı”nı konuşmak üzere toplandı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, ARIS ve Türk Yahudi Toplumu üyelerini 22 Aralık 2021’de Ankara Beştepe’deki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde kabul etti; heyet üyeleri Ankara’ya özel bir uçakla getirildi. Kabulde Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanı Fahrettin Altun ve Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü İbrahim Kalın da hazır bulundu. Yahudi din adamları bu buluşmada Türk devletini âdeta “dünya lideri” ilan etti.
Chitrik’e göre “Ankara’da gerçekleşen ikinci oturum, Müslüman dünyada Yahudi hayatını normalleştirdi”; “Müslüman ülkelerin hahamları, Cumhurbaşkanı Erdoğan’la tanıştıklarında, Yahudilerin İslam âleminin bir parçası olduğunu dünyaya duyurmuş oluyor.” Chitrik daha sonra Erdoğan’ı ve Türkiye’yi bu desteğinden ötürü övecek, “dünya lideri” nitelemesini tekrarlayacaktır.
Süreç içinde Kushner-Dahlan ikilisinin Gazze ve Filistin sorununu “çözme” girişimleri de hep gündemde kaldı.
En son, ARIS Başkanı Haham Mendy Chitrik, Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ev sahipliğinde 17-19 Nisan 2026’da yapılan Antalya Diplomasi Forumu’na katılarak, Müslüman dünyasındaki Chabad hahamlarıyla bir araya geldi. Forumun ana teması “Yarını Tasarlarken Belirsizliklerle Baş Etmek”ti.
Hasidilik, 18. yüzyıl ortasında bugünkü Ukrayna’nın Podolya bölgesinde, İsrael ben Eliezer’in (ö. 1760) çevresinde doğdu. Doğu Avrupa Yahudiliğinin yoksul ve kitap kültüründen uzak kesimlerine hitap eden bir yenilenme hareketiydi: kurtuluşun yolu Talmud âlimliğinden değil; coşkulu ibadet, neşe ve Tanrı’ya gönülden bağlanmadan (devekut) geçiyordu. Merkezinde, cemaatiyle Tanrı arasında aracı sayılan karizmatik bir önder rebbe ya da tzadik vardı. 1772’de Vilna Gaonu öncülüğündeki muhalefet tarafından aforoz edildiler. Hareket Hitler döneminde büyük darbe alsa da sonradan Brooklyn, Kudüs ve Londra’da yeniden örgütlendi.
Hasidik dünya tek bir yapı değil, birbirinden ayrı hanedanlar toplamıdır. Başlıcaları: Satmar, Ger, Belz, Bobov, Vizhnitz ve Chabad-Lubavitch.
Chabad, Hasidiliğin bir koludur. Şneur Zalman of Liadi (1745–1812) tarafından kuruldu; temel metni Tanya‘dır (1796). Adı üç Kabalistik kavramın baş harflerinden gelir: Ḥokhmah-Binah-Da’at (hikmet–anlayış–bilgi). Yani diğer Hasidik kolların duygusal vurgusuna karşılık Chabad, mistisizmi zihinsel bir disiplin olarak kurgular. “Lubavitch” ise hareketin bir asır merkez edindiği Belarus kasabasının adıdır.
Yedinci ve son rebbe Menachem Mendel Schneerson’dur (1902–1994). 1951’de başa geçtiğinde Lubavitch küçük ve az bilinen bir gruptu. Schneerson, Hasidik dünyada eşi görülmemiş bir şey yaptı: cemaati içine kapanmak yerine dışarı gönderdi; genç evli çiftleri ömürlük görevle dünyanın dört bir yanına yolladı.
Bu yüzden Chabad’ın gücü sayıdan değil, yayılmadan gelir. 200–250 bin kişilik bir hareket, dünyanın en geniş Yahudi kurumsal ağına sahiptir; çünkü nüfusun yoğun olduğu yere değil, Yahudi bulunan her yere gitmiştir.
Chabad’a ve genel olarak Siyonizme karşı çıkan hahamların dayanağı, Talmud kaynaklı “Üç Yemin” öğretisidir. Bu okumaya göre Mesih gelmeden insan eliyle devlet kurmak, Allah’a karşı bir haddi aşmadır; Siyonizm bu çerçevede bir siyasî tercih değil, bir günahtır.
Bu tezin en güçlü savunucusu Satmar’dır. Kurucusu Joel Teitelbaum (1887–1979), Macaristan-Romanya sınırındaki Szatmárnémeti’den gelir; Holokost’tan kurtulup Williamsburg’e yerleşti. 1959’da yazdığı Vayoel Moshe, Haredi anti-Siyonizminin temel metnidir. Satmar bugün en kalabalık Hasidik gruptur.
Neturei Karta ise 1938’de Kudüs’te, Agudat Israel’in devletle çalışmaya başlaması üzerine ondan ayrılarak kuruldu. Bugün birkaç yüz aktivistten ibaret marjinal bir gruptur; ama medyada en görünür olanıdır. Filistin gösterilerinde İsrail bayrağı yakan, 2006’da Ahmedinejad’ın Holokost konferansına katılan siyah şapkalı hahamlar bunlardır.
Öte yandan Rusya’nın resmî baş hahamı Berel Lazar bir Chabad şaliahı’dır (temsilcisi) ve Putin’e yakınlığıyla bilinir. 2000’lerin başında Kremlin, rakip Yahudi cemaat yapısının yerine Chabad merkezli federasyonu muhatap aldı. Yani aynı hareket, Washington ile Moskova’da eş zamanlı erişime sahip. Küresel ölçekte bunun başka bir örneği yok.
Sanayi ve medya bize ABD eyaletlerinin, şehirlerinin adını öğretti. Broadway bir otomobil markasıydı mesela; Manhattan ya da US Polo tişörtlerde yazan bir markaydı; Brooklyn çiklet markasıydı. Harlem, Teksas, Washington, New York…
Son zamanlarda Karaylar, Hazarlar ve Tataristan’ı çokça duymaya başladık. Rothschild’leri, Rockefeller’leri bilmeyen de yok. Bunlar arasında derin ve karanlık bağlar olduğu ileri sürülüyor.
Peki Fas’taki, İstanbul’daki, KKTC’deki Chabad yapılanmasını neden kimse merak etmez, bu konuda bir belgesel yapmaz? Musul ve Bakû petrollerinin bu hikâyedeki yerini kim anlatır?
Trump, Kushner, Netanyahu… Bunlar da mı Chabad? Mendy’nin kılık kıyafeti böyle mi? Her fötr şapka giyen, siyah cübbeli, uzun sakallı ve lüle lüle saçlı adam Chabad mı? Dinî diplomaside Chabad var da, niye başka dinler yok? Ya da varsa kim onlar, arkalarında kim var?
Chabad sanki bu belgeselde bir paratoner gibi kullanılmış. Bir yıla yakın süre önce, 48 saatte çekilen bir belgeselin bugün yayınlanıyor olması da ilginç. Çenet daha önce de, İsrail merkezli MyHeritage’ın sponsorluğunda Anadolu’nun genetik yapısı üzerine bir belgesel yapmıştı. Yani taraflar birbirini tanımıyor değil.
Bunlar bugün ortaya çıkmadılar. Osmanlı’nın son döneminde de vardılar, Cumhuriyet döneminde de. Şemsi Efendi (Şimon Zvi) kimdi? Sabetay Sevi kimdi? Onların Türkiye’deki okulları bugün Soros kadar bile toplumun ilgisini çekmiyor. Celâl Bayar, Alliance Israélite mezunuydu; kimin umurunda…
“Yarım hoca dinden, yarım doktor candan eder” derler. Burada da yarım kalmış bir belgeselden söz ediyoruz sanki. Öznur Sirene’ye göre Ruhi Çenet, “yayınımı sadece ileri düzeyde Siyonist Chabad grubuyla yaptım” dese de ki böyle bir açıklama bile şaibeli videoda Chabad ve Satmar topluluklarına dair unsurlar tek potada eritilerek harmanlanmış ve kasıtlı bir kafa karışıklığına yol açılmıştır. Çenet ise şöyle diyordu: “Belgeselini çektiğimiz Hasidik Yahudiler, Chabad-Lubavitch topluluğudur ve ileri düzeyde Siyonist’tir. İsrail yanlısı bu Hasidik Yahudiler, bizim başlangıçta yalnızca kültürel ve yüzeysel bir video çekeceğimizi düşündü. Drew Binsky tarzında; gündelik yaşamı ve gelenekleri konu aldık.”
Bu konuda yeni bir belgeseli bakalım kim yapacak?
Yine de bu belgeselin yapılması iyi oldu. Konu bir kez daha toplumun gündemine geldi; belgesel beklenenden çok daha fazla ilgi gördü ve toplum bu konuyu tartışmaya devam ediyor. Bu önemliydi. Şimdi insanların kafasında cevabını arayan sorular var. Bu bile önemli. Arayan bulur. Selam ve dua ile.
Anadolu Ajansı’nın geçtiği habere göre Cezayir, Birleşik Arap Emirlikleri ile diplomatik ilişkilerini sonlandırma kararı aldığını…
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş’ı kabul ettiği bildirildi. Görüşmeye ilişkin…
İsrail’de Ketziot Cezaevi’nde Filistinli mahkûm Sair Semih Ebu Asab’ın ölümüyle ilgili soruşturma dosyasına giren telefon…
Oscar adayı oyuncu John Malkovich, kendisine atfedilen ve İsrail halkını öven sahte tanıtım metni nedeniyle…
Anadolu Ajansı’na göre dünya, ağustos ayında kayıtlardaki en sıcak dönemi yaşadı. Haber, küresel ısınmanın etkilerini…
SONER YALÇIN’IN SÖYLEM KUTUSUNDAKİ KAVRAM KARMAŞASI: MARKSİST YAZININ HZ. PEYGAMBER SEVGİSİ DEĞİL, MATERYALİST İNDİRGEMECİLİĞİDİR Odatv…
