HİKMETLİ TEVİLDEN İRRASYONEL TEVİLE: A‘RÂF SURESİ 52-53. ÂYETLER IŞIĞINDA İNSAN ZİHNİYETİ VE AKIBETİ

İlâhî hitabın insanoğluna uzatılmış en büyük rahmet ipi olan Kur’ân-ı Kerîm, hayatın kaosuna ve dünyanın geçici aldatmacalarına karşı yegâne rehberdir. O, sadece geçmiş kavimlerin kıssalarını anlatan tarihî bir metin değil; her asrın zihniyet krizlerine, ahlâkî çöküntülerine ve varoluşsal sancılarına merhem olan dinamik bir hidayet kitabıdır. Ancak bu ilâhî kelamdan kimlerin nasıl bir pay alacağı, muhatabın kalbi duruşuna, niyetine ve benimsediği dünya görüşüne göre şekillenir. Bu bağlamda A‘râf Suresi’nin 52 ve 53. âyet-i kerimeleri, ilâhî bilginin mahiyetinden insan aklının sığındığı kabul veya kaçış mekanizmalarına uzanan sarsıcı bir zihniyet tahlili sunar.

İlimle Detaylandırılmış Bir Hidayet Projeksiyonu: Müminlerin Teslimiyeti

A‘râf Suresi’nin 52. âyetinde Yüce Allah şöyle buyurur:

“Andolsun ki onlara; bilgi ile (detaylıca) açıkladığımız, inanan bir topluluk için hidayet ve rahmet olan bir Kitap getirdik.”

Söz konusu “Onlar” ifadesi, öncelikli ve tarihî bağlamı itibarıyla Mekke müşriklerini, çağrının evrenselliği ve ilkeleri itibarıyla ise vahye muhatap olan tüm toplumları kapsamaktadır. Ancak hemen ardından gelen “inanan bir topluluk için hidayet ve rahmet…” vurgusu, bu herkese sunulan ilâhî bilginin yalnızca kalben teslim olan müminler tarafından bir hidayete dönüştürülebildiğini ortaya koymaktadır.

Âyette geçen “Fassalnâhü” (detaylandırma ve hak-batıl ayrımı) ifadesi, Kur’ân’ın hiçbir tesadüfe yer vermeyen, hayatın her alanını kuşatan hikmetli detaylarla örülü olduğunu gösterir. Hak ile batıl, adalet ile zulüm, tevhit ile şirkin çizgileri bu ilâhî süzgeçten geçirilerek, net bir şekilde ayrıştırılmıştır. “‘Alâ İlmin” (ilâhî ilim süzgeci) vurgusu ise Kur’ân’ın hükümlerinin ve yönlendirmelerinin sıradan bir beşer kelamı veya dönemsel bir ideoloji olmadığını, kâinatın Yaratıcısının ezelî ilmine dayandığını bildirir. Bu sebeple vahiy, evrensel ve mutlak bir hakikat değeri taşır.

İlâhî kelamın sunduğu bu muazzam ilmi ve rahmeti, herkes aynı derecede deneyimleyemez. Âyet, bu lütfun adresini çok net bir şekilde tahsis eder: “İnanan bir topluluk için…” Kur’ân’ın bir hidayet ve rahmet kaynağı olabilmesi için, muhatabın kalbinde öncelikle bir kabulleniş, samimiyet ve teslimiyet arayışı bulunmalıdır. Kibir ve inkâr perdesiyle örtülmüş bir zihin/akıl, ne kadar zeki olursa olsun o rahmet ikliminden mahrum kalır. İnanan bir insan için Kur’ân; dünyevî fırtınalar/karmaşıklar/anarşik ortamlar ve ideolojiler arasında sığındığı en güvenli liman, en hakikî ilmî kaynaktır.

Müminin Hikmet Eksenli Tevili ve Negatif Tevile Savrulan Müşrik Aklı

İslâmî lügatte bir şeyin köklerine inmek, özünü aramak ve hakikatine ermek anlamına gelen “tevil”, müminin elinde aydınlık bir hikmet aracıdır. Mümin, hayatın akışında karşılaştığı imtihanları, ilâhî kelamın derin manalarını ve hatta gördüğü rüyaları (Hz. Yusuf örneğinde olduğu gibi) hep hüsn-ü zan ile, rahmet ve hikmet eksenli olarak tevil eder. Geleceğe dair kaygılarını ümitsizliğe değil, Allah’ın rahmetine olan sarsılmaz inancına tahvil eder. Müminin tevili; nefsin kurnazlıklarına kılıf uydurmak değil, ilâhî muradı anlamak ve ahlâkî sorumluluğu omuzlamak için gösterilen samimî bir gayrettir.

Madalyonun diğer yüzünde ise bu rahmet iklimine sırt çeviren inkârcı ve müşrik zihniyet yer alır. Rabbanî kelâm, 52. âyetteki bu kuşatıcı rahmetten hemen sonra, 53. âyetle birlikte keskin bir viraj alarak, bu hakikate karşı direnenlerin sığındığı o trajikomik ve tehlikeli savrulmaları, yani “negatif tevil” sarmalını deşifre eder. Kur’ân’ın ilimle detaylandırılmış rehberliğine muhatap olanlar, bu hidayeti kucaklamak yerine kendi şeytanî akıllarınca savunmaya geçer. İlgili âyette şöyle buyrulur:

“Yoksa onlar, onun tevilinden (haber verdiği akıbetin gerçekleşmesinden) başka bir şey mi bekliyorlar?…”

Âyetteki rahmet ve hidayet vurgusu, inkârcıların konfor alanını ve tağutî kabullerini sarstığı için, onlar, bu sarsıcı gerçeği kabullenmek yerine kelimeleri eğip bükerek “negatif tevil” mekanizmasını işletir. Vahyin getirdiği ahlâkî sınırları, hesap bilincini ve ahiret sorumluluğunu reddetmek için üretilen bu bahaneler, akıl tutulmasının ve hakikati örtbas etme çabasının somut tezahürleridir.

Mahşerde ve hesap gününde geri dönüş biletinin olmadığını aklen bilen bir insanın, bu kadar hayatî bir riski göze alarak, tevillere sığınması tamamen irrasyonel bir tutumdur. İnsanı bu büyük akıl tutulmasına sürükleyen temel saik; mal, mülk, statü ve nefsanî arzular üzerine kurduğu hedonik dünyasından taviz vermeme direnişidir. Buna kabile onurunu, atalar taassubunu ve geleneksel statükoyu koruma arzusu eklendiğinde, kişi, evrensel hakikati reddetmek adına kelimeleri çarpıtır. Derinlerde hissettikleri o uhrevî korkuyu bastırmak için, ürettikleri konfeksiyon ürünü bahaneler, onları geçici olarak rahatlatan sahte kalkanlara dönüşür.

Akıbetle Yüzleşme Anı ve Sahte Sığınakların Çöküşü

Ancak 53. âyet, dünyada bu tevillerle vakit öldürenlerin, o kesin akıbet kapıya dayandığında yaşayacakları büyük uyanışı ve pişmanlığı gözler önüne serer:

“Onun tevilinin geleceği (gerçekleşeceği) gün, daha önce onu unutanlar derler ki: ‘Gerçekten Rabbimizin elçileri bize hakkı getirmişti. Şimdi bizimle ilgili şefaatçiler var mı ki bize şefaat etsin? Veya (dünyaya) geri döndürülmemiz mümkün mü ki, işlediğimiz amellerden başkasını yapalım?’…”

Mahşer gününde tevilin değil, sadece amellerin ve yalın hakikatin geçerli olduğu anlaşıldığında artık “geri dönüş” imkânsızdır. Dünyada güvenildikleri sanılan putlar, sahte şefaatçiler/karizmatik liderler, ideolojik sığınaklar ve uydurulan bahaneler, o gün sahibini tamamen yüzüstü bırakıp kaybolup gidecektir.

Velhâsıl-ı Kelam: Hakikatten Kaçışın Ebedî Hüsranı

A‘râf Suresi’nin 52. âyetinden 53. âyetine geçiş, insanlığa iki farklı zihniyetin ve iki farklı akıbetin portresini çizer. Bir tarafta ilâhî kelamı hikmetle ve hüsn-ü zanla tevil ederek, rahmete ulaşan müminler; diğer tarafta ise şablonlaşmış mazeretlerle ve negatif tevillerle gerçeği öteleyen, sonunda da hüsrana uğrayan inkârcı tipler. Tarihin çöplüğüne gömülen firavunî zihniyetin de bugünkü modern kibrin ve ideolojik savrulmaların da özünde yatan trajedi hep aynıdır: Hakikatten kaçmak ve onu kılıflarla örtmeye çalışmak. Ne var ki bu nefsanî yaklaşım, kişiyi ahirette kurtarmayacağı gibi ebedî gerçeği de değiştiremeyecektir.

Prof. Dr. Ali Seyyar

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube