“Laiklik kalkarsa ne olur?” sorusu, son yıllarda Türkiye’de en çok tartışılan başlıklardan biri hâline gelmiştir. Kimi insanlar böyle bir değişikliğin özgürlükleri ortadan kaldıracağını düşünürken, kimi insanlar ise bunun toplumun inançlarıyla daha uyumlu bir düzenin önünü açacağını savunmaktadır. Ancak meseleye İslami açıdan bakıldığında sorulması gereken ilk soru aslında bu değildir. Asıl soru şudur: Bir toplum hangi ölçülere göre yönetilmelidir? Hukukun kaynağı kim olmalıdır? Egemenlik mutlak anlamda insana mı aittir, yoksa insan da dâhil herkesin üzerinde ilahi bir ölçü bulunmalı mıdır? Bu sorular cevaplanmadan yapılacak her tartışma, meselenin yalnızca görünen kısmıyla ilgilenmek olacaktır.
İslam, hayatı ibadetlerle sınırlı gören bir din değildir. Kur’an, insanın inancını olduğu kadar ahlakını, ailesini, ticaretini, adalet anlayışını, yöneticilerle ilişkisini ve toplumsal düzenini de şekillendiren bir rehber olarak kendisini tanımlar. Bu nedenle İslami bakış açısından devlet ile din arasındaki ilişki tartışılırken, mesele yalnızca kurumların birbirinden ayrılması olarak görülmez. Esas konu, insan hayatının temel ölçülerinin neye göre belirleneceğidir. Çünkü İslam’a göre insanı yaratan Allah, insanın bireysel ve toplumsal hayatı için de yol gösterici ilkeler bildirmiştir. Bundan dolayı Müslüman için din, yalnızca vicdanda yaşanan bir inanç değil; hayatın bütün alanlarını kuşatan bir kulluk bilincidir.
Bu çerçevede laiklik eleştirisinin merkezinde sadece devletin tarafsızlığı tartışması bulunmaz. İslami düşüncede asıl tartışma, vahyin toplumsal hayattaki belirleyici konumudur. Müslüman açısından adalet, hak, helal, haram, emanet, kul hakkı ve sorumluluk gibi kavramlar yalnızca insanların üzerinde uzlaşacağı kavramlar değildir; bunlar aynı zamanda ilahi bir rehberliğin parçasıdır. Bu nedenle İslami perspektiften bakıldığında temel soru, “Devlet dine ne kadar yakın olmalı?” değil; “Toplum adaletini hangi ölçülere göre kurmalıdır?” sorusudur.
Peki, laiklik kaldırılırsa ne olur? Bu sorunun tek ve kesin bir cevabı yoktur. Çünkü laikliğin kaldırılması tek başına belirli bir yönetim modelini ortaya çıkarmaz. Yerine hangi anayasal düzenin kurulacağı, hangi hukuk anlayışının benimseneceği ve bunun nasıl uygulanacağı belirleyici olacaktır. Bu nedenle “laiklik kalkarsa mutlaka şu olur” demek yerine, İslami yönetim anlayışının hangi ilkeleri hedeflediğini konuşmak daha doğru olacaktır.
İslam’ın teklif ettiği yönetim anlayışının merkezinde adalet yer alır. Yönetim, belirli kişi veya sınıfların çıkarını koruyan bir araç değil, hakkı ayakta tutma sorumluluğu taşıyan bir emanettir. Yönetici de halk da aynı ilahi ölçüler karşısında sorumludur. Bu anlayışta makam üstünlük değil, ağır bir mesuliyettir. Liyakat, emanet, istişare, hesap verebilirlik ve kul hakkına riayet gibi ilkeler, yönetimin temel taşları olarak görülür. Tarihte bu ilkelerin farklı dönemlerde farklı biçimlerde uygulandığı, kimi zaman başarıyla, kimi zaman ise bu ilkelerden uzaklaşıldığı da bilinmektedir. Dolayısıyla İslam’ın ortaya koyduğu ilkeler ile tarih boyunca Müslüman toplumların bütün uygulamalarını özdeşleştirmek doğru değildir.
İslam’ın hukuk anlayışı da yalnızca cezalandırmaya değil, adaleti gerçekleştirmeye yöneliktir. Aileyi koruyan, yetimi gözeten, yoksulu destekleyen, haksız kazancı yasaklayan ve emanet bilincini güçlendirmeyi hedefleyen bir toplumsal yapı öngörür. Ekonomide servetin belli ellerde toplanmasını engellemeye yönelik zekât, infak ve miras gibi kurumlar; sosyal dayanışmayı güçlendirmeyi amaçlayan ilkeler bunun örnekleridir. Eğitim anlayışında ise bilgi ile ahlakın birlikte gelişmesi hedeflenir; başarılı insan yalnızca meslek sahibi olan değil, aynı zamanda güvenilir ve adaletli kişidir.
Bütün bunlarla birlikte, adil bir toplumun yalnızca anayasal değişikliklerle kurulamayacağı da açıktır. İslam’ın temel vurgularından biri, bireyin ve toplumun ahlaki dönüşümüdür. Kur’an’ın ilk muhataplarını dönüştürme süreci, bunun önemli bir örneği olarak görülür. Bu nedenle hangi yönetim modeli benimsenirse benimsensin, adalet, dürüstlük, liyakat ve kul hakkına riayet gibi ilkeler yaşatılmadığı sürece beklenen toplumsal düzenin kurulması mümkün değildir.
İslami açıdan mesele yalnızca “laiklik kalksın mı, kalsın mı?” tartışmasına indirgenebilecek kadar dar bir konu değildir. Çünkü İslam, bir yönetim biçiminin isminden önce, o yönetimin hangi ilkelere dayandığıyla ilgilenir. Bir devlet kendisini hangi isimle tanımlarsa tanımlasın; eğer adaleti ayakta tutamıyor, emaneti ehline veremiyor, insanların canını, malını ve onurunu güvence altına alamıyor, zulmü engelleyemiyor ve hakkı koruyamıyorsa, İslam’ın hedeflediği toplumsal düzeni gerçekleştirmiş sayılamaz. Aynı şekilde, sadece bir anayasa maddesinin değiştirilmesi de tek başına İslam’ın öngördüğü adalet toplumunu meydana getirmez. Çünkü İslam, önce insanı inşa eder, sonra toplumu dönüştürür, ardından devleti bu ahlaki temel üzerine yükseltir. Bu sebeple İslami değişim, yalnızca hukuki metinlerin değil; zihinlerin, vicdanların ve hayat anlayışının da değişmesini gerekli görür.
Bununla birlikte Müslüman açısından temel ölçü hiçbir zaman insanların ortaya koyduğu ideolojiler değil, Allah’ın vahyidir. Çünkü Kur’an, sadece bireyin namazını, orucunu ve ibadetlerini düzenleyen bir kitap olarak değil; adaleti, hukuku, ekonomiyi, aileyi, yönetimi ve toplumsal hayatı da kuşatan ilahi bir rehber olarak indirilmiştir. Müslüman, Allah’ın hayatın bir alanında hüküm koyup başka alanlarında suskun kaldığına inanmaz. Bilakis O’nun hidayetinin insan hayatının tamamını kuşattığını kabul eder. Bu sebeple İslami bakış açısında esas hedef, insanın Allah ile bağını yalnızca camilerde değil; mahkemelerde, meclislerde, çarşıda, okulda, ailede ve hayatın her alanında diri tutabilmesidir.
Bugün üzerinde düşünülmesi gereken asıl soru da budur: İnsanlığı gerçekten ayakta tutacak olan şey nedir? Sadece ekonomik büyüme midir, sadece güçlü ordular mıdır, sadece gelişmiş teknoloji midir, yoksa bunların yanında adalet, merhamet, emanet, ahlak ve Allah’a karşı sorumluluk bilinci de vazgeçilmez midir? İslam’ın cevabı açıktır. Maddi güç tek başına huzur üretmez. Gücü adaletle buluşturamayan toplumlar, zengin olsalar bile huzuru kaybeder; teknolojide ilerleseler bile güveni inşa edemez; hukuk kitapları yazsalar bile hakkı ayakta tutamazlar. Çünkü adalet, yalnızca kanun maddeleriyle değil, onu uygulayan insanların vicdanıyla ve Allah’a karşı taşıdığı sorumluluk bilinciyle yaşar.
Bu sebeple “laiklik kalkarsa ne olur?” sorusundan önce belki de şu soruyu sormak daha isabetlidir: İnsanlığı hangi ilkeler ayakta tutacaktır? Hukukun kaynağı ne olmalıdır? Gücü kim sınırlandıracaktır? Yönetici hangi otoriteye karşı hesap verecektir? Adaletin ölçüsü değişen çoğunluk iradesi mi olacaktır, yoksa herkes için bağlayıcı ve üstün kabul edilen ahlaki ilkeler mi? İşte İslam, bu sorulara vahiy merkezli cevaplar vermektedir. Onun hedefi herhangi bir ideolojiyi hâkim kılmak değil; hakkı, adaleti, merhameti ve emaneti hâkim kılmaktır.
Dolayısıyla tartışılması gereken konu yalnızca laikliğin kaldırılması değil; yerine nasıl bir adalet anlayışının, nasıl bir hukuk düzeninin, nasıl bir ahlakın ve nasıl bir toplum tasavvurunun inşa edileceğidir. İsimler değişebilir, anayasalar yenilenebilir, yönetimler gelip geçebilir. Fakat adalet, doğruluk, emanet, kul hakkı, merhamet ve Allah’a karşı sorumluluk bilinci hayata hâkim olmadıkça hiçbir toplum gerçek anlamda huzuru ve güveni yakalayamaz. İslam’ın çağrısı da tam bu noktadadır: İnsanları birbirine kul olmaktan kurtarıp yalnızca Allah’a kulluğa yöneltmek; gücü değil hakkı, menfaati değil adaleti, zulmü değil merhameti, ayrışmayı değil kardeşliği hâkim kılacak bir hayat inşa etmektir. Böyle bir toplum hedefi, sadece Müslümanlar için değil, adalet arayan bütün insanlar için üzerinde düşünülmesi gereken evrensel bir çağrı niteliği taşımaktadır.
Beşiktaş’ta Mohamed Salah transferi askıya alındı hakkında son gelişmeler. Beşiktaş, Mohamed Salah transferini askıya aldı.…
Mahsun Kırmızıgül ve Feyza Altun, Ahbap soruşturmasında ifade verdi. Bu süreçte hissettiklerini ve yaşananları paylaştılar.
FIFAnın Dünya Kupasını yatırımcılara satma planına UEFAdan gelen tepkiler dikkat çekiyor. Bu durum futbol dünyasında…
ABD Başkanı Trump, İsrail Başbakanı Netanyahu ile Beyaz Sarayda görüştü hakkında son gelişmeler. ABD Başkanı…
Minecraft: Java Edition’ın önerilen RAM miktarı 16 GB’a çıkarıldı. Oyuncular için bu değişiklik, daha iyi…
Petrol ve dolardaki düşüş altına yaradı; gram altın yükselişe geçti! hakkında son gelişmeler. Petrol ve…
View Comments
Teşekkürler, Allah müminleri razı olduğu yol ve doğruluk üzere kılsın! Güzel tespitler... Kalem hakkı yazıyorsa o kalemi ha sen ha ben tutmuşum ne fark eder? Kolaylıklar dilerim güzel kardeşim...