Peygamberlerin Davetçi Modellikleri

Günümüzde Müslüman bireyler için “birer davranış örneği”, “hayat inşa eden model” veya “yaşanmış İslam tecrübeleri” olarak kabul edilen peygamberlerin özgün davetlerinin bağlamsal mahiyetleri, İslam’a davetin doğasına uygun şekillenen ve inşa edilen pratik hayatlarıyla, karizmatik ilke ve ideal unsurlarıyla biçim kazanıp beslenen davet içerikleri tipolojik açıdan öne çıkmaktadır. Bu bir anlamda peygamberlerin hayatlarıyla davet ettikleri tevhid arasındaki “yakın ve tamamlayıcı ilişkiyi” ve “ayrılmaz bağları” da ortaya çıkaracaktır.

Zaten çağdaş din bilimine göre günümüzde inananlar, dini metinlerdeki peygamber örneklerinde odaklanacakları ve taklit edecekleri kalıp hayatlar, o hayatlarda itaat edecekleri emir ve yasaklar, iddia edecek vaatler veya kaçınacak tehlikeler, inanacakları hakikatler ve sunabilecekleri dua ve hamd ifadeleri ararlar.

Bu yönde peygamberlerin özgün davet yöntemi ve bunun belirlediği davetçi kimliklerini ortaya çıkaran davranış üsluplarını, olumlu (iman) veya olumsuz bir karşılık bulan hitap dili ile şekillenen ekonomik ve politik gücü ellerinde bulunduran elitler (mele’) kesiminden ve geniş sosyo-kültürel halk kitlelerinden oluşan muhatapların karakteristik yapılarını görmek zorundayız.

Peygamberlerin şahsında en geniş yelpazede beşer hayatının aldığı sosyal roller tecelli etmiş ve onlar, bazen Hz. Davud (as) gibi savaşçı peygamber, Hz. Musa (sa) gibi mülteci veya sürgündeki bir garip, bazen İsa Mesih (sa) gibi bir marangoz veya demirci bazen de Hz. Yusuf(sa) bir bürokrat veya Hz. Süleyman gibi (sa) kral rolüne bürünmüşlerdir. Büyük peygamberlerin çektiği ortak sıkıntıların ( söz gelişi alaya alınma, işkence, hapis, hakir görme, hile ve tuzaklar hatta tehdit ve ölümler) mesajlarının ağırlığına bağlı olarak değişik zeminlerde farklı geliştiği bellidir. Bu sıkıntılara rağmen onların sabır ve tahammül ile dinleme, anlama, cevaplamada örnek olabilecek yöntemler sergiledikleri anlaşılmaktadır.

Tüm peygamberlerin davetlerin temel çatısı olarak tebliğ, emanet sıfatlarına uygun biçimde ortak bir tavırla küfrü ortadan kaldırmaya odaklı interaktif bir iletişimdir. Daha özel olarak şeriat sahibi büyük peygamberlerde davetteki odak, tevhid -küfür mücadelesinde ani ve güçlü aygıtları olan devrimci, kanun yapıcı boyutlara yönelik olmuştur. Diğer peygamberler ise odaklarına beşer hayatını önemseyerek kavimleriyle iç içe ve tekamüle dayanan canlı bir davet anlayışı geliştirmişlerdir.

Tebliğ bağlamında davetçinin en güncel davet araçlarından iletişim dili konusunda da peygamberler örnektir; söz gelişi “Milletin Babası” Hz. İbrahim, putlardan ayrıştırıcı, soyuna ve bütün müminlere dua eden “babacan” bir dile malik iken sarayda büyütülen Hz. Yusuf, krala yorum ve tavsiyeler sunan davet diline sahiptir. Yine Hz. Musa peygamber, kavmini kurtarıcı ve bir halk kahramanı, siyasi bir lider, şeriat getirici ve kanun koyucu çok boyutlu davet yöntemlerine haizdir.

Peygamberlerin zamana hakim ama onu aşabilen ilim, hikmet, ikna edici fiziki deliller ile muhakeme yetileriyle mucizeleri yoluyla bizzat yaşayarak ifa ettikleri davet örneklikleri günümüzün davetçi Müslümanları için uygundurlar. Zira özgün nübüvvet özelliklerinin yanında en doğal, içten ve beşeri hasletleriyle aynı zamanda “sivil” bir hayat yaşayan Allah’ın elçileri, doğru davet davranışları için mihenk taşı sayılabilirler.

Neticede günümüzde biz modern çağın İslam davetçileri, her peygamberlerde farklı bir davet çeşidi veya iletişim türü kolayca bulabileceğiz. Dahası kutlu model olarak peygamberlerin İslam’a çağrıları insanların kolayca uygulayabilecekleri türdendir. Bu yüzden biz Müslümanlar, başta Hz Peygamber (sav) olmak üzere geçmiş peygamberlerde zengin davet içeriklerine kolayca rastlayabileceğiz. Bu sayede İslam dini, ihlas sahibi davetçilerin samimi gayretleriyle insanlığın maneviyatına, bedenine ve akli melekelerine uygun olduğu için dünya çapında hızla kabul görmeye devam edecektir.

Prof. Dr. Mustafa Alıcı