Makale

RİSKLERE KARŞI GÜVENLİĞİ TEMİN EDEN İSLÂM DEVLET MODELİ: KUREYŞ SURESİNİN AÇILIMI

RİSKLERE KARŞI GÜVENLİĞİ TEMİN EDEN İSLÂM DEVLET MODELİ: KUREYŞ SURESİNİN AÇILIMI

Modern toplumlar; sanayi devriminin öngörülebilir yerel tehlikelerini geride bırakarak, nükleer riskler, iklim krizleri, salgınlar, küresel terör ağları ve siber tehditler gibi kestirilemez risklerin hâkim olduğu bir “Risk Toplumu” evresine girmiştir. Artan belirsizlikler ve korku iklimi karşısında devletler, güvenlik algısını önceliklendirmekte; toplumsal düzeni sağlama adına atılan adımlar ise şahsî özgürlükleri ve hukukî hakları ciddî bir baskı altına sokmaktadır. Bu yapısal dönüşüm karşısında modern devlet, meşruiyetini artık yalnızca klâsik refah dağıtımı veya geleneksel asayişten değil, “toplumu belirsizliklerden ve krizlerden koruma” işlevinden almaktadır. Liberal devlet modelinin modern riskler karşısında yetersiz kalması, idarenin gözetim, denetim ve risk yönetimi mekanizmalarını artırmasını zorunlu kılmıştır. Bu durum üç temel boyutta kendini göstermektedir:

  1. Risk Yönetimi ve Önleyici Devlet: Risk devleti, suç veya kriz ortaya çıktıktan sonra tepki veren reaktif bir yapı değildir; aksine istihbarat, büyük veri analitiği, dijital gözetim ve önleyici tedbirlerle kriz doğmadan müdahale eden risk yönetimi merkezli bir idaredir.
  2. Hukukî Meşruiyet ve İstisna Hâli: Modern demokrasilerde kriz, terör, ekonomik felaket veya salgın gibi olağanüstü durumlar bahanesiyle ilan edilen “istisna hâli”, geçici bir hukukî tedbir olmaktan çıkıp kalıcı bir yönetim biçimi ve kural hâline gelme riski taşımaktadır. Hukuk düzeni ile somut hayat arasındaki bağın koptuğu bu süreçte, istisna hâli kalıcılaşarak, demokratik kurumları ve güçler ayrılığını tehdit etmekte; demokrasi ile diktatörlük arasındaki çizgiyi belirsizleştirmektedir.
  3. Polis Devleti ile Ayrımı ve “Janus Yüzü”: Gayesi iktidarı korumak ve toplumu baskıyla zapturapt altına almak olan geleneksel Polis Devleti ile modern Risk Devleti birbirine karıştırılmamalıdır. Risk Devleti iyi niyetle toplumu küresel tehditlerden korumayı hedefler; ancak güvenlik paranoyasıyla kontrolden çıktığında bir “Janus yüzü” takınarak, yeniden otoriter bir Polis Devletine dönüşme tehlikesini barındırır. Roma mitolojisindeki iki yüzlü tanrı Janus gibi, risk devleti de çelişkili bir ikiliği temsil eder:

– Birinci Yüz (Koruyucu Yüz): Toplumu salgınlardan, terörden, iklim krizlerinden ve siber saldırılardan korumak isteyen şefkatli ve önleyici modern yüz.

– İkinci Yüz (Baskıcı Yüz): Güvenlik paranoyası ve aşırı gözetim kontrolden çıktığında ortaya çıkan; şahsî özgürlükleri yok ederek, toplumu zapturapt altına alan otoriter yüz.

Gücün bu çift yönlü karakteri, sosyal ve psikolojik dinamikleri inceleyen akademik analizlerde de merkezî bir yer tutmaktadır. Buna göre devlet, toplum içindeki yaptırım gücünü tekelinde bulunduran yegâne meşru aktördür. Ancak demokratik toplumlarda devletin sahip olduğu bu büyük gücün kurumsal denetim ve güçler ayrılığı mekanizmalarıyla kontrol edilmemesi hâlinde, tarihteki tecrübelerde olduğu gibi otoriter rejimlere kapı aralanması kaçınılmazdır. Özetle; günümüz devlet modeli, küresel riskler karşısında toplumu koruyan modern bir kalkan işlevi görürken, hukukî sınırların muhafaza edilmemesi durumunda özgürlükleri boğan baskıcı bir kılıca dönüşme riskini her zaman bünyesinde barındırmaktadır.

İslâm Siyaset ve Hukuk Felsefesinde Devletin Rolü: Kureyş Suresi

İslâm siyaset ve hukuk felsefesinde devletin en temel iki meşruiyet sütunundan biri adalet, diğeri ise istikrarı ve huzuru sağlayan emniyettir (el-Emnü vel-İstikrâr). Kur’ân-ı Kerim’de Kureyş Suresi’nde şehrin/devletin iki büyük nimet olarak “açlıktan doyurulma ve korkudan emin kılınma” (min havfin) (Kur’ân, Kureyş Suresi, 106/4) ile vasfedilmesi, devletin güvenlik ve risk yönetimini en baştan aslî bir görev saydığını göstermektedir. Modern devlet sosyolojisinde ve özellikle Ulrich Beck’in Risk Toplumu teorisinde, modern öncesi toplumlar daha çok “kıtlık ve açlık riskleriyle” boğuşurken; modern toplumlar “teknolojik, ekolojik, epidemiyolojik ve güvenlik temelli krizlerle” sınanmaktadır. Âyet-i kerime, bir toplumun varlığını ve sürdürülebilirliğini tehdit eden iki temel varoluşsal kriz alanını tam merkezinden yakalar:

  • “Açlıktan kurtararak besleme” (At’amehum min cû’): Ekonomik güvenlik, gıda güvencesi, refahın dağıtımı ve yatırımların sürdürülebilirliği.
  • “Korkudan emin kılma” (Ve âmenehum min havf): Fizikî emniyet, iç/dış tehditlere karşı önleyici güvenlik, salgın, savaş ve felaket risklerine karşı kamu düzeninin korunması.

Modern Güvenlik ve Risk Devleti, meşruiyetini tam da bu iki alanı (sosyo-ekonomik emniyet ile fizikî/sosyolojik emniyet) eş zamanlı olarak yönetme ve koruma kabiliyetinden alır. Âyet metninde geçen “havf” (korku) kelimesi; sadece gerçekleşmiş bir suçu veya mevcut bir saldırıyı değil, geleceğe dönük bir tehdit algısını, belirsizliği ve risk beklentisini ifade eder. Güvenlik ve Risk Devleti’nin en ayırt edici özelliği, kriz veya suç ortaya çıktıktan sonra müdahale eden reaktif (tepkisel) bir yapıda değil; riskler, henüz somutlaşmadan tedbir alan önleyici bir karakterde olmasıdır. Âyet-i kerimede toplumun “korkudan (doğabilecek sosyal risklerden) emin kılınması” vaadi ve görevi, devlete kriz gelmeden önce yapıyı sağlamlaştırma, risk analizi yapma ve toplumun beka ile güvenliğini tehdit eden unsurlara karşı proaktif (ön alıcı) tedbirler alma mükellefiyetini yükler.

Âyetin yapısı dikkatle incelendiğinde, “besleme” (iktisadî/sosyal güvenlik) ile “emniyet sağlama” (fizikî/hukukî güvenlik) ardışık ve birbirini tamamlayan iki unsur olarak sunulur:

  • Açlığın ve derin gelir adaletsizliğinin olduğu bir toplumda gerçek anlamda bir kamusal güvenlik ve emniyet tesis edilemez.
  • Emniyetin ve anayasal huzurun olmadığı bir yerde ise ekonomik yatırım, üretim ve refah var olamaz.

Bu durum, modern tipolojideki “Koruyan Devlet” (sosyal güvenlik ve yoksulluğu önleme) ile “Güvenlik ve Risk Devleti” (tehditleri bertaraf etme) modellerinin birbirini dışlayan değil, Kureyş Suresi 4. âyette belirtildiği gibi birbirini tamamlayan iki kurucu görev alanı olduğunu gösterir. Diğer taraftan Güvenlik ve Risk Devleti modelinin en büyük kırılma noktası, “korkuyu ve tehditleri bertaraf etme” gerekçesiyle kişilerin özgürlüklerini tamamen yok etmesi ve bir Polis Devletine dönüşme (Janus yüzü) riski taşımasıdır. Kureyş Suresi’ndeki bu ilâhî atıf, güvenliği bir baskı ve zapturapt aracı olarak değil; bir nimet, toplumsal huzur ve kulun haysiyetli hayatını sürdürebileceği bir özgürlük zemini olarak tanımlar. Dolayısıyla İslâm siyaset felsefesinde risk ve tehdit yönetimi, kamu otoritesine keyfî bir tahakküm imkânı vermez; aksine devlete, fertlerin can, mal ve akıl emniyetini adalet çerçevesinde koruma borcu yükler.

Velhâsıl-ı Kelâm

Kureyş Suresi 4. âyeti, modern devlet kuramındaki “Güvenlik ve Risk Devleti” ile “Sosyal/Yatırımcı Devlet” işlevlerinin tarihî ve ilâhî bir sentezidir. İslâmî Devlet, toplumunu hem iktisadî risklerden (açlık/yoksulluk) hem de varoluşsal tehditlerden (korku/kaos) koruyan önleyici ve şefkatli bir güvenlik kalkanı olmakla mükelleftir. Keşke bunu bizim yöneticilerimiz de anlasa ve buna göre devlet politikalarını biçimlendirseler. Zira güvenliği sadece bir baskı aracı olarak görmek yerine, vatandaşın can ve mal haysiyetini koruyan ilâhî bir emanet bilinciyle hareket etmek, toplumsal meşruiyetin de en temel şartıdır.

Prof. Dr. Ali Seyyar

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube

 

Recent Posts

  • Genel

DEVLET KÜÇÜK ESNAFIN YAŞAMASINI İSTEMİYOR MU?

DEVLET KÜÇÜK ESNAFIN YAŞAMASINI İSTEMİYOR MU? Artan kira ve enerji maliyetleriyle boğuşan küçük esnaf, basit…

16 dakika ago
  • Gündem

YAPICIOĞLU: GAZZE ANLAŞMASI BİR ALDATMACADAN İBARET!

YAPICIOĞLU: GAZZE ANLAŞMASI BİR ALDATMACADAN İBARET! HÜDA PAR Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu, partisinin Adana 5.…

21 dakika ago
  • Genel

Netanyahu, Bir Dakika Daha Görevde Kalamaz!

Eisenkot: Netanyahu bir dakika daha görevde kalamaz İsrail’de yeni hükümeti kurmakla görevlendirilen Gadi Eisenkot, 27…

31 dakika ago
  • Makale

HAYATIN ZORLUĞU İÇİNDE, MANEVİ DEĞERLERİN EKSİKLİĞİ

HAYATIN ZORLUĞU İÇİNDE, MANEVİ DEĞERLERİN EKSİKLİĞİ Dünya’da ve Türkiye’de sosyal hayatın giderek tehlikeli  ve ciddi…

48 dakika ago
  • Genel

İslam, Yahudiliği Yok Olmaktan Nasıl Kurtardı?

Yahudi Profesörden Çarpıcı Tez: İslam Yahudiliği Yok Olmaktan Nasıl Kurtardı? Vanderbilt Üniversitesi’nden Prof. David J.…

58 dakika ago
  • Genel

Türkiye-Azerbaycan Krizi Bitti mi?

Türkiye-Azerbaycan Krizi Bitti mi? 2 Ekim’de Bakü’de konuşan İlham Aliyev, Azerbaycan’ın ihtiyaç duyduğu dönemde yardım…

19 saat ago