Srebrenitsa 25. Yıl: Savaş Suçlarıyla Mücadeleden Vazgeçildi

Mirat Haber Ajansı

Srebrenitsa’dan çeyrek yüzyıl sonra, dünya acı dolu zulümlere artık alıştı. Suriye veya Yemen’deki toplu katliamlar artık haber değil. Üç yıl önce Bosnalı Sırp general Ratko Mladiç, Srebrenitsa cinayetleri için soykırımdan hüküm giymişti. 1995 yılında BM’nin “güvenli bölge” olması gerekenlere yönelik saldırıyı yönettiğinde, çoğu genç 8.000 erkeğin tamamı kuzeydoğu Bosna’ya dağılmış bölgelerde toplu katliama uğradı. Savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar söz konusu olduğunda, Mladiç’in artık çok sayıda benzeri var. Davasını bugün alışılmadık yapan şey, izinin sürülmesi ve adaletle yüzleşmesi. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) de onu insanlığa karşı beş suçtan ve etnik temizlik, Saraybosna’ya yönelik bombardıman ve keskin nişancı saldırılarıyla BM barış güçlerinin rehin tutması nedenlerinden dört savaş suçundan suçlu buldu. On dört Bosnalı Sırp subayı ve yetkilisi, Bosnalı Sırp ayrılıkçı lideri Radovan Karaciç de dahil olmak üzere Srebrenica katliamında yer aldığı için mahkum edildi. Toplamda ICTY 90 savaş suçu sanığı hakkında hapis cezası verdi.

Ruanda’daki benzer mahkeme, 1994 soykırımından sorumlu bulunan 93 kişiyi mahkum etti etti. ICTY ve ICTR, Nürnberg ve Tokyo mahkemelerinden bu yana kurulan aynı tür özel mahkemelerdi. Dünyanın kitlesel zulüm karşısında daha fazlasını yapması için soğuk savaşın ardından yaygın bir isteği yansıtıyordu. Mahkeme dizisi, toplu katilleri adalete teslim etmek için oluşturuldu. Ancak BM aynı zamanda soykırıma engel olmak, “bir daha asla” politikasına dönüştürmek için de çaba gösterdi. “Koruma sorumluluğu” ilkesi, Bosnalı ve Ruanda soykırımlarının ardından geliştirildi ve 2005 yılında resmen kabul edildi. Uluslararası toplumun, bir devletin kendi halkını koruyamaması durumunda müdahale etme görevi olduğunu da ortaya koydu.

Bu ilke, Libya’ya askeri müdahale için yasal dayanak sağlayan 2011 BM Güvenlik Konseyi kararında önerildi. Amaç öncelikle Bingazi halkını Muammer Kaddafi’nin güçlerine karşı korumaktı. ABD, İngiltere ve Fransa, Kaddafi devrilene kadar müdahalelerini sürdürdüler. Kararda çekimser kalan Rusya, rejim değişikliğine yardım etmeye zorlandığını iddia etti ve bir daha asla kandırılmayacağına söz verdi.  Bu şekilde Batılı ülkelerin ikiyüzlü tutum nedeniyle “koruma sorumluluğu” ilkesi, ilk denenmesinde ölümcül bir şekilde yaralandı. Kaddafi’nin bir çete tarafından öldürülmesi ve Libya’nın parçalanması, savaş suçlarına küresel tepki için bir dönemin sonu oldu. Ayrıca, büyük güçler tarafından yaratılmasında güçleri sınırlı olan Uluslararası Ceza Mahkemesi, Trump yönetiminden de darbe aldı. ABD, mahkeme yetkililerini ve ailelerini, Afganistan’daki müttefik eylemleri veya İsrail’in Batı Şeria ve Gazze’deki işgalleri hakkında soruşturma yürütmeleri halinde şahsi yaptırımlarla tehdit etti.

“Koruma sorumluluğu” en azından şimdilik Filistin, Afganistan, Irak, Suriye, Yemen veya Myanmar savaş suçları mahkemelerini rafa kaldırdı. Uzmanlar, uluslararası ceza mahkemesinin adalet ve hukukun üstünlüğü ilkesinin güvenilirliğini baltaladığını söylüyorlar. Uluslararası vahşet suçlarının önlenmesi imkansız hale gelirse “bir daha asla” ifadesinin içi boşaltılmış olur.