FAİZ, DÜNDEN BUGÜNE TÜRKİYE’NİN BELİNİ BÜKÜYOR!

Öncelikle şunu belirtmeli; Bu iktidar iş başına geldiğinde adeta bir ekonomik enkaz devralmıştı.

2002 Türkiye’si, yüksek enflasyonun, yüksek faizin ve ağır kamu borçlarının gölgesinde bir ekonomik kriz yaşıyordu. 2001 krizinin ardından devlet bütçesinin önemli bir bölümü faiz ödemelerine gidiyordu. O günün en önemli ekonomik hedeflerinden biri, borç-faiz sarmalından kurtulmak ve bütçeyi faiz yükünden arındırmaktı. Çünkü faiz, yalnızca bankaların kredi verirken uyguladığı bir oran değil; devletin bütçesinden vatandaşın cebine, üreticinin maliyetinden yatırımcının kararına kadar ekonominin bütün damarlarına yayılan bir yükümlülüktür.

Aradan 24 yıl geçti. Türkiye ekonomisi yaklaşık 231 milyar dolarlık millî gelirden 1,6 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaştı. İhracat 35 milyar dolardan 280 milyar doların üzerine çıktı. Ağırlığı özel sektör borcu olmak üzere, borç da 129,6 milyar dolardan 2025 üçüncü çeyreğinde yaklaşık 565 milyar dolara yükseldi. Ekonomi büyüdü, üretim ve ihracat kapasitesi genişledi. Ancak borçlanma ve finansman maliyetleri meselesi gündemden hiç düşmedi.

Bugün karşımızda duran en çarpıcı rakamlardan biri 2026 bütçesindeki faiz ödeneği. Devlet, yalnızca bir yıl içerisinde yaklaşık 2 trilyon 742 milyar lira faiz ödemeyi öngörüyor. Bu rakam, merkezi yönetim bütçesinin yaklaşık yüzde 14,5’ine karşılık geliyor. Başka bir ifadeyle devletin bir yılda harcamayı planladığı her 100 liranın yaklaşık 14,5 lirası faize ayrılıyor.

Üstelik mesele yalnızca devletin ödediği faiz ile sınırlı değil. İşletmeler yüksek finansman maliyetleriyle üretim yapmakta, esnaf krediye ulaşmakta zorlanmakta, konut almak vb. şeyler almak isteyen vatandaşlar yüksek kredi maliyetleriyle karşılaşmaktadır.

Çünkü faiz yalnızca devletin kasasından çıkan para değildir. Aynı zamanda geleceğin yatırımlarından, üretim imkânlarından ve toplumsal refahından ayrılan kaynağın da adıdır.

Bir başka sorun da bütçe açığı. 2026 bütçesinde 2 trilyon 713 milyar liralık açık öngörülüyor. Açığın nasıl finanse edileceği, borçlanmanın hangi maliyetle yapılacağı ve bu borçlanmanın gelecekte bütçeye ne kadar faiz yükü getireceği önem taşıyor.

Faizi tek başına ekonomik sorunların sebebi olarak göstermek elbette doğru değil. Yüksek enflasyon, risk primi, kur oynaklığı, bütçe açığı ve para politikasına duyulan güven, faizlerin düzeyini birlikte etkiler. O nedenle faizi idari kararla düşürmenin bir çözüm olmadığını yaşayarak gördük.

Faiz yükünden kurtulmak için öncelikle günü kurtaran politikalar yerine uzun vadeli, güvenilir ve üretim merkezli bir ekonomi programına ihtiyaç var. Bunun için öncelikle enflasyon, kur istikrarsızlığı ve ekonomik güvensizlik ortadan kaldırılmalı.

Bunun için atılması gereken ilk adım, kamu harcamalarında ciddi bir tasarruf ve verimlilik seferberliğidir. Gereksiz kamu harcamaları, israf, mükerrer yatırımlar, verimsiz teşvikler ve bütçeye yük getiren projeler gözden geçirilmeli; kamu kaynakları üretime, istihdama ve toplumsal faydaya yönlendirilmelidir..

İkinci olarak, üretmeden tüketen değil, üreterek kazanan bir ekonomik yapı kurulmalıdır. Tarımda kendi kendine yeterlilik hedeflenmeli, çiftçinin girdi maliyetleri düşürülmeli, sanayide yerli ara malı ve teknoloji üretimi desteklenmeli, ithalata bağımlılık azaltılmalıdır. Çünkü ithalat için sürekli dövize ihtiyaç duyan bir ekonomi, dış finansmana ve dolayısıyla finansman maliyetlerine bağımlı kalır.

Üçüncü adım, tasarrufların üretime yönlendirilmesidir. Türkiye’de birikimler kısa vadeli döviz, altın ve gayrimenkul tercihlerinden ziyade verimli yatırımlara yönelmeli; uzun vadeli sermaye piyasaları geliştirilmeli, emeklilik fonları ve yatırım fonları üretken yatırımlara kaynak sağlayabilmelidir. Bunun için yatırımcının hukuka, mülkiyet hakkına ve ekonomik istikrara güvenmesi şarttır.

Dördüncü olarak, Merkez Bankasının fiyat istikrarını sağlamaya yönelik güvenilir ve öngörülebilir bir para politikası yürütmesi gerekir. Enflasyon kalıcı biçimde düşürülmeden faizlerin sürdürülebilir şekilde gerilemesi beklenemez. Para politikasının maliye politikasıyla uyumlu olması, Merkez Bankasının kurumsal bağımsızlığı ve kararlarının öngörülebilirliği de bu güvenin temelidir.

Beşinci olarak, kamu borçlanmasının vadesi uzatılmalı, döviz cinsinden borçlanmanın oluşturduğu kur riski azaltılmalı ve borç yönetiminde maliyet kadar risk de dikkate alınmalıdır. Bütçe açıkları kontrol altına alınmalı, devletin sürekli borçlanma ihtiyacı azaltılmalıdır. Böylece faiz ödemelerinin bütçe üzerindeki baskısı zaman içerisinde hafifletilebilir.

Altıncı olarak, ihracatın yalnızca miktarı değil, katma değeri artırılmalıdır. Teknoloji, yazılım, makine, savunma sanayisi, ilaç, elektronik ve yüksek nitelikli sanayi üretimi desteklenmelidir. Turizm gelirleri çeşitlendirilmeli, enerji ithalatını azaltacak yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği yatırımları hızlandırılmalıdır. Türkiye’nin döviz kazandıran sektörleri güçlendikçe dış finansman ihtiyacı da azalacaktır.

Yedinci olarak, bankacılık sisteminde üretim ve yatırım kredileriyle tüketim amaçlı borçlanma arasındaki denge yeniden kurulmalıdır. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin, ihracatçıların, çiftçilerin ve teknoloji yatırımı yapan girişimcilerin uzun vadeli finansmana erişimi kolaylaştırılmalıdır. Ancak bu destekler siyasi ayrıcalıklarla değil, şeffaf ve ölçülebilir verimlilik kriterleriyle verilmelidir.

Son olarak, ekonomide güven yeniden tesis edilmelidir. Güvenin olmadığı yerde kalıcı yatırım, kalıcı yatırımın olmadığı yerde güçlü üretim, güçlü üretimin olmadığı yerde de düşük faizli ve sürdürülebilir bir ekonomi oluşturmak zordur.

Bütün bunlar bir günde gerçekleşecek şeyler değil. Faiz yükünü azaltmak, önce enflasyonu kalıcı biçimde düşürmeyi, ardından bütçe disiplinini, üretim kapasitesini, döviz kazandıran faaliyetleri ve kurumsal güveni birlikte güçlendirmeyi gerektirir. Üstelik bu süreçte dar gelirli kesimlerin korunması, ekonomik istikrarın sosyal maliyetinin adil paylaşılması da ihmal edilmemelidir.

Türkiye’nin faiz prangasından kurtuluşu, tasarruf, üretim, ihracat, adalet ve güven üzerine kurulu yeni bir ekonomik anlayıştan geçiyor.

ADNAN ONAY / ULUSLARARASI SİYASET UZMANI
Yazarımız ‘Adnan Onay’ın’ DİĞER YAZILARINA ULAŞMAK İÇİN BURAYA ”TIKLAYINIZ”
İslami Haber ”MİRAT” – YouTube