Çin Neden! İran’a Yardım Etmiyor?

“Çin, Neden! İran’a Yardım Etmiyor?” / Pekin, Tahran’ı Petrol İçin Koruyor, Rejim İçin Değil

ABD ve İsrail’in Şubat sonu başlayan ortak saldırılarıyla İran rejimi ağır darbe alırken, Tahran’ın “stratejik ortağı” Çin’den beklenen somut destek gelmedi. Foreign Affairs dergisinin dün yayımlanan makalesi “Why China Won’t Help Iran” (Çin Neden İran’a Yardım Etmiyor?), Pekin’in bu tutumunu “petrol odaklı pragmatizm” olarak açıklıyor ve askeri müdahale veya doğrudan yardım olasılığının düşük olduğunu vurguluyor.

Makalenin yazarı, Çin’in İran’la ilişkisini “ekonomik çıkar merkezli” olarak tanımlıyor. 2021’de imzalanan 25 yıllık 400 milyar dolarlık stratejik işbirliği anlaşması büyük ölçüde enerji ve altyapı yatırımlarına odaklanıyor; askeri ittifak veya karşılıklı savunma taahhüdü içermiyor. Pekin, “iç işlere karışmama” ilkesini katı şekilde uyguluyor – bu, Rusya’ya Ukrayna savaşında sağladığı ikili kullanımlı teknolojiler gibi sınırlı destekten bile öteye gitmemesini açıklıyor.

Ana Nedenler Foreign Affairs’e Göre:

• Petrol ve Körfez Dengesi: Çin, İran’ın en büyük petrol alıcısı olsa da, Suudi Arabistan, BAE ve Katar gibi Körfez ülkeleriyle de derin ilişkileri var. Saldırılar İran petrol arzını ve Körfez üretimi bozarsa, Hürmüz Boğazı’ndaki akış kesintisi Çin ekonomisini doğrudan vurur. Makale, Çin Dışişleri Bakanlığı’nın “tüm taraflara itidal” çağrısını ve Körfez devletlerinin egemenliğine vurgu yapmasını, Pekin’in Tahran kadar Riyad ve Abu Dabi’yle de iyi geçinme çabası olarak yorumluyor.
• İran’ın Zayıflığı ve Kapitülasyon Algısı: Ekim 2023 Hamas saldırısından bu yana Çinli stratejistler, İran’ın bölgesel güç kapasitesine ve “Batı’ya boyun eğme” eğilimine güvenini kaybetmiş. Haziran 2025’teki 12 günlük İsrail-İran savaşında Pekin sadece diplomatik retorik kullandı; bu haftaki saldırılarda da en sert kınama, Ayetullah Ali Hamaney’in suikastı üzerine geldi – genel kampanyaya değil.
• Askeri Müdahale Riski Düşük: Doğrudan müdahale veya hava savunma sistemleri gibi ileri teknoloji transferi beklenmiyor. Makale, uzun süreli bir savaşta bile Çin’in desteğinin Rusya’ya verilenle sınırlı kalacağını (drone parçaları, petrol alımı, savunma sanayi teknolojisi) öngörüyor – rejim ayakta kalırsa ve direnirse bile tam taahhüt vermeyecek.
• Uzun Vadeli Hesap: Pekin, rejim değişikliğinin “en kötü senaryo” olmadığını düşünüyor; asıl öncelik petrol akışının devamı ve Orta Doğu’da istikrar. ABD’nin burada yıpranmasından fayda uman “bekle-gör” stratejisi hâkim.

Stratejik Fırsatçılık” ve Risk Yönetimi

Foreign Affairs, Çin’in tutumunu “istikrar sağlayıcı” imajı koruma ve olası Trump yönetimiyle müzakerelerde elini güçlü tutma çabası olarak değerlendiriyor. Makale, İran’ın hâlâ “anahtar bölgesel ortak” olduğunu kabul etse de, ilişkinin ideolojik değil, tamamen işlemsel olduğunu vurguluyor: Pekin, Tahran’ı tamamen kaybetmek istemiyor ama ABD’yle açık çatışmayı göze alacak kadar riske girmiyor.

Bu analiz, son haftalarda Çin Dışişleri’nin açıklamalarıyla da örtüşüyor: Wang Yi, saldırıları “kabul edilemez” bulsa da somut adım atmadı; Tahran’la telefon görüşmelerinde “ateşkes ve diyalog” çağrısı yaptı. Çin, 3.000’den fazla vatandaşını tahliye ederken, askeri yardım iddialarını resmen yalanladı.

Sonuçta, Foreign Affairs’e göre Çin-İran “stratejik ortaklığı” sınırlarını net çiziyor: Petrol ve ekonomik çıkarlar ön planda, rejim kurtarma operasyonu yok. Bu, Rusya’nın da benzer sınırlı kaldığı bir örüntüyü yansıtıyor – Çin, İran’a yardım meselesini “kardeşlik” değil, çıkar hesabı olarak görüyor.

Foreign Affairs Analizi