DİNDARLAŞTIK MI, YOKSA DÜZENLE UYUMLU HALE Mİ GELDİK?

Türkiye’de uzun zamandır en az konuşulan, ama aslında en can yakıcı mesele şu:

Biz gerçekten İslam’a mı yaklaştık, yoksa sadece dine benzeyen daha uyumlu bir hayata mı yerleştik?

Çünkü ortada garip bir tablo var. Camiler dolu ama adalet duygusu zayıf. Dini söylem güçlü ama ahlaki cesaret cılız. Başörtüsü serbest, imam-hatipler açık, Kur’an kursları yaygın, umre turları dolu, muhafazakâr sermaye büyümüş, dindar kadrolar devletin birçok alanında yer bulmuş. Dışarıdan bakınca sanki “İslami kesim kazandı” denebilir. Ama biraz yakından bakınca insanın içine oturan başka bir gerçek görünüyor: Kazanan Müslümanlar mı oldu, yoksa sistem Müslümanları kendine benzeterek mi kazandı?

Bugün yaşadığımız temel kriz, insanların dinden uzaklaşması kadar basit değil. Asıl kriz, dinin hayatta dönüştürücü merkez olmaktan çıkıp, kimlik koruyucu bir kabuğa dönüşmesidir. Yani mesele inançsızlık değil sadece; mesele, inancın istikamet üretme gücünü kaybetmesidir.

Bir zamanlar Müslüman olmak biraz rahatsız edici bir şeydi. İnsana huzur verdiği kadar yük de yüklerdi. İnsan sadece kendini kurtarmayı değil, nasıl bir dünyada yaşadığını, zulmün nerede durduğunu, batılın hangi kılıklara girdiğini, düzenin insanı nasıl dönüştürdüğünü düşünürdü. İslam bir aidiyet cümlesi değil, bir hesaplaşma çağrısıydı. Şimdi ise giderek daha fazla insan için Müslümanlık; hayatı kökten sorgulatan bir hakikat değil, insanın mevcut hayatını meşrulaştıran bir yastığa dönüştü.

Acı ama doğru: Bugün birçok çevrede İslam, insanı sarsan değil rahatlatan; dönüştüren değil onaylayan; risk yükleyen değil konfor koruyan bir dile indirgenmiş durumda.

1980’li ve 1990’lı yılların İslami çevrelerine dönüp bakınca, her şey dört dörtlüktü demek mümkün değil. O yıllarda da slogan çoktu, romantizm çoktu, sertlik vardı, daralmalar vardı, dünyayı tek boyutlu okuma eğilimleri vardı. Ama buna rağmen bir şey çok daha canlıydı: samimiyetin ateşi. İnsanlar daha çok inanıyor, daha çok tartışıyor, daha çok bedel ödüyor, daha çok kafa yoruyor, daha çok dert taşıyordu. Bugünkü gibi bu kadar hesaplı, bu kadar temkinli, bu kadar steril bir dindarlık yoktu.

O yılların Müslümanı kusurluydu ama daha gerçekti. Bugünün Müslümanı ise daha görünür, daha yerleşik, daha güçlü ama birçok yerde daha ürkek, daha bağımlı, daha ölçülü, daha sistem içi.

Eskiden “Nasıl Müslümanca yaşarız?” sorusu daha baskındı. Şimdi ise çoğu yerde soru değişti: “Nasıl kaybetmeden kalırız?”, “Nasıl sahip olduklarımızı koruruz?”, “Nasıl denge kurarız?”, “Nasıl çok da bedel ödemeden var oluruz?” Böyle olunca da dava dili yerini pozisyon diline bıraktı. İnanç kaldı ama iddia zayıfladı. Söylem kaldı ama istikamet gevşedi. Cümleler duruyor ama ağırlıkları azaldı.

En büyük kırılma da burada yaşandı zaten.

Bir zamanlar sistem karşısında ezilen, ötelenen, dışlanan dindar kesimler; zamanla sistemin içinde yer buldukça, sistemin ne olduğunu unutmaya başladı. Önce “bizi neden dışlıyorsunuz?” diye soranlar, sonra “artık biz de buradayız” demeye başladı. Ardından “burada kalmak için ne yapmak gerekir?” sorusu geldi. İşte dönüşüm tam da burada başladı. Çünkü bir yere girmekle, orayı değiştirmek aynı şey değildir. Hatta çoğu zaman güçlü olan, içeri gireni değiştirir.

Bugün geniş bir muhafazakâr-dindar çevrede hissedilen şey, tam da budur: İçeride olmanın sevinci, içeride kalmanın kaygısına dönüştü. Kaygı arttıkça eleştiri azaldı. Eleştiri azaldıkça ahlak zayıfladı. Ahlak zayıfladıkça bağlılık, hakikatin önüne geçti.

Artık birçok yerde insanlar doğruyu savunmuyor; kendi mahallesini savunuyor. Yanlışı ölçüye göre değil, aidiyete göre değerlendiriyor. Haksızlık bizden gelince susuluyor, başkasından gelince öfke büyüyor. Adalet ilkesi korunmuyor, taraf korunuyor. Bu da Müslümanlığın en ağır yaralarından birini açıyor. Çünkü İslam’ın en büyük iddiası, kendi aleyhine bile olsa doğruyu söyleme ahlakıdır. Bu kaybolduğunda geriye sadece dinsel retorik kalır.

Bugün gençlerin önemli bir kısmının yaşadığı kırılmayı da bu noktada görmek gerekiyor. Gençler çoğu zaman İslam’a değil, İslam adına kurulan sahte dengeye, çifte standarda, ahlak ile menfaat arasındaki açık çelişkiye, dindarlık ile kibir arasındaki tuhaf ortaklığa itiraz ediyor. Onlar birçok yerde dinin kendisini değil, dinin iktidarla, parayla, gösterişle ve çıkarla kurduğu kirli ilişkiyi görüyor. Ve gördükleri şeyden soğuyorlar.

Çünkü bugünün en büyük problemi, günahkâr insan değil; günahını dava diliyle örten insandır. Hatasını bilen insan toparlanabilir. Ama yanlışını meşrulaştıran insan çürür. Şu an İslami çevrelerde asıl tehlike budur: düşmek değil, düştüğünü inkâr ederek yürüdüğünü sanmak.

Üstelik bu dönüşüm sadece siyasette yaşanmadı. Gündelik hayatta da yaşandı. Eskinin sade evleri, paylaşım kültürü, kanaat duygusu, fedakârlık dili yerini daha düzenli, daha şık, daha güvenli ama aynı zamanda daha bireyci ve daha konforlu bir muhafazakârlığa bıraktı. Tüketim kültürü sadece seküler kesimi değil, dindar kesimi de içine aldı. Gösterişin dili değişti belki ama gösteriş kaldı. Lüks helalleştirildi, israf estetikleştirildi, hırs başarı diye sunuldu.

Bugün bakıyorsunuz; faiz eleştiriliyor ama hayat bütünüyle borç kültürü içinde kuruluyor. İsraf kınanıyor ama tüketim bir kimlik göstergesine dönmüş durumda. Kibir yeriliyor ama unvan, makam, çevre ve görünürlük tutkusu alabildiğine yaygın. Yoksuldan söz ediliyor ama onunla aynı hayatı paylaşmaya kimse yanaşmıyor. Ümmet deniyor ama sınıf farkı, statü duvarı ve çevre seçiciliği giderek büyüyor.

O zaman sormak gerekiyor:

Biz neyi büyüttük? İslam’ı mı, yoksa İslam’ın içini boşaltmadan taşınabilecek güvenli bir muhafazakârlığı mı?

Burada haksızlık yapmamak lazım. Elbette önemli kazanımlar da oldu. Başörtülü kadınların kamusal alanda görünmesi, dindar insanların eğitim ve çalışma hakkını daha rahat kullanabilmesi, eskisi gibi açık baskı politikalarının gerilemesi küçümsenecek şeyler değil. Bunlar gerçek ve önemli kazanımlar. Ama sorun şu: Bu kazanımlar, daha sahici bir Müslümanlık doğurmadıysa, sadece rahatlama üretmiş olur. Rahatlayan ama derinleşmeyen topluluklar, zamanla gevşer. Görünürlüğü artan ama muhasebesi zayıflayan yapılar, sonunda içeriden çözülür.

Bugün tam olarak bunu yaşıyoruz.

Şu an Türkiye’de din görünür ama sarsıcı değil. Müslüman çok ama güven veren örneklik az. Dini dil güçlü ama hakikati savunma cesareti zayıf. Cemaatler var, vakıflar var, dernekler var, kurumlar var, ekranlar var, yayınlar var; ama insanın kalbine dokunan, onu yeniden ayağa kaldıran, ona “doğru olan budur” dedirten ahlaki ağırlık her yerde aynı ölçüde yok. Çünkü kurumlar büyüdü ama şahsiyet küçüldü. İmkân arttı ama istiğna azaldı. Kalabalık çoğaldı ama omurga her yerde aynı güçte kalmadı.

Belki de bugün en dürüst cümle şudur:

Müslümanlar uzun süre dışlanmaktan yorulmuştu; şimdi de fazla uyum sağlamaktan yorgun düşüyor.

Bu yüzden ihtiyaç duyulan şey yeni bir slogan değil. Yeni bir parti dili de değil. Eski cümleleri daha sert tekrar etmek hiç değil. İhtiyaç duyulan şey, yeniden ahlaklı bir uyanış. Yeniden içtenlik. Yeniden bedel ödeme iradesi. Yeniden “biz ne olduk?” sorusunu gerçekten sorabilmek. Kendi mahallesine, kendi çevresine, kendi alışkanlıklarına da Allah’ın huzurunda bakabilmek.

Çünkü bu topraklarda asıl mesele İslam’ın kaybolması değil. İslam kaybolmuş değil. Ama Müslümanların önemli bir kısmı, İslam’ın omurgasını oluşturan bazı ağır değerleri kaybetme tehlikesi yaşıyor: adalet, sadelik, cesaret, istikamet, hakkaniyet, fedakârlık, sahicilik.

Yeniden başlanacak yer de burasıdır.

Dini kimlikten önce dini ahlakı,

kurumsal güçten önce vicdani dürüstlüğü,

kalabalıktan önce istikameti,

iktidardan önce adaleti,

başarıdan önce kulluğu merkeze koymadan bu kriz aşılmaz.

Çünkü insan bazen düşerek değil, yerleşerek kaybolur.

Ve bugün Müslümanların en büyük imtihanı, tam da budur:

Dışlanırken kaybolmadılar belki, ama düzenin içinde yer bulunca kendilerini ne kadar koruyabildiler?

İslam Başaran

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube