Düşünmek Neden Yoruyor? Modern İnsan Tefekkürden Neden Kaçıyor?

Ekranların Hızlandırdığı Dünya, Yavaşlayan İnsan

İnsanlık tarih boyunca birçok imtihanla karşılaştı. Kıtlıklar, savaşlar, salgınlar ve büyük göçler bunların başında geldi. Ancak içinde yaşadığımız çağın kendine özgü bir imtihanı var: Düşünememek…

Bugün bilgiye ulaşmak tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar kolay. Fakat bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, hikmete ulaşmanın da kolaylaştığı anlamına gelmiyor. Tam aksine, bilgi seli altında kalan modern insan, düşünmeye vakit bulamıyor. Daha doğrusu düşünmekten kaçıyor.

Birçok insan gün boyunca yüzlerce mesaj okuyor, onlarca video izliyor, sayısız görsele maruz kalıyor. Ancak bunların kaçını gerçekten tefekkür ediyor? Kaçı gördüğü bir olayın arka planını sorguluyor? Kaçı hayatın anlamı üzerine birkaç dakika olsun durup düşünüyor?

Sorun tam da burada başlıyor.

Beyin Neden Kolay Olanı Seçiyor?

Nörobilim alanındaki araştırmalar, insan beyninin enerji tasarrufu yapmaya eğilimli olduğunu gösteriyor. Beyin, karmaşık düşünme süreçlerinde normalden daha fazla enerji harcıyor. Bu nedenle hızlı kararlar vermeyi, hazır kalıplara sığınmayı ve zihni fazla zorlamamayı tercih ediyor.

Derin düşünmek ise emek istiyor.

Bir meseleyi bütün yönleriyle değerlendirmek, farklı ihtimalleri tartmak, sebepler ve sonuçlar arasında bağlantılar kurmak zihinsel bir çaba gerektiriyor. Beyin çoğu zaman bu zahmete girmek istemiyor.

İşte sosyal medya tam da bu noktada devreye giriyor.

Sosyal Medya Düşünmeyi Değil Tüketmeyi Teşvik Ediyor

Bugünün dijital dünyasında dikkat, en değerli sermaye hâline geldi. Sosyal medya şirketleri kullanıcıların düşünmesini değil, platformda daha fazla zaman geçirmesini hedefliyor.

Kısa videolar, birkaç saniyelik içerikler, sürekli akan görüntüler ve bitmeyen bildirimler insan zihnini parçalı bir dikkat düzenine mahkûm ediyor.

Bir zamanlar insanlar uzun makaleler okur, kitaplarla saatler geçirirdi. Şimdi ise birkaç dakikalık videolar bile “uzun” bulunuyor.

Modern insan bilgi tüketiyor ama bilgi üzerinde düşünmüyor.

Sürekli maruz kalınan içerik bombardımanı zihni meşgul ediyor fakat geliştirmiyor. Çünkü tefekkür sessizlik ister, durmayı ister, yoğunlaşmayı ister. Sosyal medya ise sürekli hareket ve sürekli uyarı üzerine kurulu.

Bu nedenle ekran süresi arttıkça tefekkür süresi azalıyor.

Tefekkürsüz İnsan Yönünü Kaybeder

Kur’an-ı Kerim‘de yüzlerce ayette insan düşünmeye, akletmeye, ibret almaya ve tefekküre davet edilir.

Göklere bakmak…

Yeryüzünü incelemek…

Tarihten ders çıkarmak…

İnsanın kendi nefsini sorgulaması…

Bütün bunlar Kur’an’ın sık sık hatırlattığı hususlardır.

Çünkü İslam’da iman körü körüne bir teslimiyet değil, bilinçli bir kavrayışın sonucudur. Akıl ve vahiy birbirinin rakibi değil, birbirini tamamlayan iki önemli nimettir.

Tefekkür eden insan sadece bilgi sahibi olmaz; hikmet sahibi olur.

Bilgi neyin olduğunu söyler.

Hikmet ise neden olduğunu anlamaya çalışır.

Modern Dünyanın En Büyük Tehlikelerinden Biri: Düşünmeyen Kalabalıklar

Tarih boyunca zalimler, düşünen insanlardan çekinmiştir.

Çünkü düşünen insan sorgular.

Sorgulayan insan aldatılmaz.

Aldatılmayan insan kolay yönlendirilemez.

Bu nedenle çağımızın en büyük tehlikelerinden biri bilgisiz insanlar değil, düşünmeyen insanlardır.

Bilgisiz insan öğrenebilir.

Fakat düşünme alışkanlığını kaybetmiş insan, önüne konulan her bilgiyi sorgulamadan kabul etmeye başlar.

Bu durum propaganda mekanizmalarının, manipülasyonların ve algı operasyonlarının etkisini artırır.

Mümin İçin Tefekkür Bir İbadettir

İslam medeniyetinde tefekkür sadece zihinsel bir faaliyet olarak görülmemiştir. Aynı zamanda kulluğun önemli bir parçası kabul edilmiştir.

Âlimler, insanın yaratılış üzerine düşünmesini, ölüm gerçeğini hatırlamasını, nimetlerin farkına varmasını ve Allah’ın ayetleri üzerinde derinleşmesini kalbi olgunlaştıran ameller arasında saymışlardır.

Bugün belki de en çok ihtiyaç duyduğumuz şey yeni bir teknoloji değil, yeni bir düşünme disiplini kazanmaktır.

Telefonların sesini kısmak…

Ekranlardan biraz uzaklaşmak…

Bir ağacı, bir karıncayı, bir gökyüzünü seyretmek…

Kur’an’ın ayetleri üzerinde durmak…

Ve en önemlisi, hayatın nereye doğru aktığını sorgulamak…

Çünkü düşünmek yorucu olabilir.

Ama düşünmemenin bedeli çok daha ağırdır.

Sonuç

Modern çağ insanı bilgiye boğarken düşünceyi kurutuyor. Oysa Müslüman için tefekkür, lüks bir uğraş değil; hakikati aramanın ve kulluğu derinleştirmenin bir yoludur. Ekranların hızına kapılan insan, kendi iç dünyasının sesini duyamaz hâle geliyor. Belki de bugün yeniden öğrenmemiz gereken şey, daha fazla konuşmak değil; biraz durup daha fazla düşünmektir. Çünkü hakikate giden yol, çoğu zaman sessizlikten ve tefekkürden geçer.

İSLAMİ HABER “MİRAT”

YOUTUBE