HAYVANSEVER OLDUĞUNU İDDİA EDENLERİN ÇELİŞKİLERİ VE TUTARSIZLIKLARI

1. Felsefe ve Etik Disiplini Açısından

Eğer ‘hayvan sevgisi’ biyolojik alemin tamamını kapsayan bütüncül ve tutarlı bir ilke ise; insan sağlığını tehdit eden parazitlere (kene, bit, sivrisinek) karşı ilaçlama yapılmasını doğal karşılayıp, sokaklarda yaşam mücadelesi veren memeli canlıların nüfus kontrolüne mutlak olarak karşı çıkmak felsefi açıdan etik bir tutarlılık mıdır, yoksa seçici bir tür kayırmacılığı (spesiyesizm) mıdır?

2. Bilişsel ve Klinik Psikoloji Açısından

Sokaklarda açlık, hastalık ve araba çarpmalarıyla iç içe yaşayan canlıların bu acınası durumunu ‘özgürlük’ olarak tanımlayıp; onları korunaklı, sağlıklı ve kontrollü bakımevlerine almayı ‘katliam’ olarak etiketlemek, gerçeklikle bağın kopması (antropomorfik bilişsel çarpıtma) ve duygu düzenleme güçlüğünün bir göstergesi midir?

3. Sosyal Psikoloji ve Etik Disiplini Açısından (Et Paradoksu)

Bir yandan kedi ve köpeklerin yaşam hakkını mutlaklaştırıp onlara insanı nitelikler atfederken, diğer yandan o canlıların beslenmesi için her gün yüz binlerce çiftlik hayvanının (koyun, dana, tavuk) endüstriyel kesimhanelerde kesilmesini doğal karşılamak, mantıksal ve ahlaki açıdan nasıl bir bilişsel uyumsuzluk (cognitive dissonance) ile açıklanabilir?

4. Sosyoloji ve Kitle Psikolojisi Açısından

Başıboş köpek saldırıları sonucu sakat kalan veya hayatını kaybeden insanların trajedileri karşısında ‘O saatte orada ne işi vardı?’ veya ‘Köpeğe kışkırtıcı davranmıştır’ diyerek kurbanı suçlayan bir söylem geliştirmek, toplumsal empatinin insandan çekilerek canlı nesnesine aktarıldığı bir ahlaki uzaklaşma (moral disengagement) ve toplumsal yabancılaşma göstergesi değil midir?

5. Kent Sosyolojisi ve Mekânın Adaleti Açısından

Güvenlikli sitelerde ve elverişli kent imkânlarında yaşayıp sokaklardaki risklerle doğrudan yüzleşmeyen kesimlerin, denetimsiz canlı popülasyonunu romantize etmesi; sabahın erken saatinde işe gitmek zorunda olan, çocuklarını parklara çıkaramayan dar gelirli vatandaşların yaşam hakkını ve mekânsal adaletini göz ardı eden sınıfsal bir körlük müdür?

6. Halk Sağlığı ve Epidemiyoloji Açısından

Bir taraftan tıp biliminin verilerini esas alarak aşılanmayı ve hijyeni savunurken, diğer taraftan çocuk parklarına ve sokaklara yayılan kist hidatik parazitleri ile kuduz riskini ‘doğanın bir parçası’ görerek halı altına süpürmek; kamu sağlığı ilkeleriyle nasıl bir çelişki barındırmaktadır?

7. Ekoloji ve Biyo-Çeşitlilik Açısından

Köpeklerin sokaklardaki denetimsiz varlığını ‘doğallık’ olarak nitelendirip korurken; aynı köpek sürülerinin kırsalda ve yaban hayatında soyu tükenmekte olan endemik türleri, karacaları ve kuşları avlayarak biyo-çeşitliliği tahrip etmesini görmezden gelmek ekolojik vizyonsuzluk mudur?

8. Ekonomi-Politik ve Medya Analizi Açısından

Yüz milyarlarca dolarlık devasa mama ve veterinerlik endüstrisinin sokaklardaki sürekli tüketimden beslendiği gerçekliği ortadayken; dijital platformlardaki dizi, film ve belgesellerle inşa edilen ‘sokak hayvanı romantizminin’ sermaye birikim modellerinden ve mama lobilerinden bağımsız bir ‘masum merhamet’ hareketi olduğunu iddia etmek ne kadar gerçekçidir?

9. Hukuk ve Devlet Kuramı Açısından

Devletin varlık nedeni vatandaşlarının can güvenliğini, fiziki bütünlüğünü ve hareket özgürlüğünü korumak (toplumsal sözleşme) iken; sokakların güvenlik ve sağlık açısından riskli alanlar haline gelmesine rıza gösterip kamu düzeni tedbirlerini engellemeye çalışmak, hukuki ödev ve sorumluluk ilkesiyle nasıl bağdaşabilir?

10. Biyoetik ve Hayvan Refahı Açısından

Sahipsiz bir canlıyı soğukta, trafik tehlikesi altında, parazitler içinde ve açlık sınırında sokaklarda yaşamaya mahkûm etmeyi ‘yaşam hakkı’ olarak savunmak mı; yoksa onu kontrollü, korunaklı, medeni bir bakımevine alıp sahiplendirilemiyorsa acısız yöntemlerle süreç yönetimi yapmak mı gerçek hayvan refahıdır?

11. Din Sosyolojisi ve İlahiyat Açısından

İslam hukukunda (fıkıh) ve genel din emniyetinde ‘ekini ve nesli koruma’ (hıfzu’n-nasl) ile ‘zararın giderilmesi’ (la zarara ve la zırar) ilkeleri esasken; kontrolsüz çoğalan ve kamu sağlığını tehdit eden popülasyonlara yönelik önleyici tedbirleri ‘dinsizlik’ veya ‘ilahî iradeye müdahale’ olarak etiketleyip, insanın can güvenliğini hiçe saymak dini metinleri ve makasıdı bağlamından koparmak değil midir?

12. Gelişim Psikolojisi ve Aile Eğitimi Açısından

Çocuk parklarının ve oyun alanlarının dışkı yoluyla yayılan parazitler (kist hidatik vb.) ve saldırı riskleri yüzünden kullanılamaz hale gelmesini görmezden gelip, çocukların en temel hakkı olan güvenli oyun ve gelişim alanlarını kısıtlamayı ‘hayvan sevgisi’ kılıfıyla meşrulaştırmak pedagojik bir tutarsızlık mıdır?

13. Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Açısından

Kamu otoritesinin ve yerel yönetimlerin asli görevi ‘halk sağlığını ve kamu düzenini tesis etmek’ iken; marjinal ve yüksek sesli grupların duygusal baskısından çekinerek yasaların ve bilimsel raporların gereğini yerine getirmekten kaçınmak, devlet yönetimi ilkesi ve kamu sorumluluğu ile bağdaşır mı?

14. Sosyal İletişim ve Algı Yönetimi Açısından

Medyada kesilmiş, kulakları veya ayakları zarar görmüş hayvan görselleri üzerinden sürekli bir duygusal ajitasyon yürütülürken; köpek saldırısı sonucu yaralanan, yüzü parçalanan veya hayatını kaybeden insanların görüntülerinin sansürlenmesi ya da ‘münferit olay’ denilerek kapatılması adil bir medya etiği midir, yoksa kurgulanmış bir algı operasyonu mudur?

15. Kriminoloji ve Toplumsal Şiddet Açısından

Soruna kamu düzeni çerçevesinde rasyonel, yasal ve tıbbi çözümler öneren hekimleri, akademisyenleri ve vatandaşları sosyal medyada çeteleşerek linç eden, tehdit ve hakaret savuran kişilerin; kendilerini ‘merhamet ve şefkat elçisi’ olarak tanımlamaları psikolojik bir maskeleme (reaction formation) mıdır?

16. Antropoloji ve Kültürel Çalışmalar Açısından

İnsanlık tarihi boyunca ‘evcil hayvan’ kavramı; insan kontrolünde, muhafaza edilen ve bakımı üstlenilen canlıları ifade ederken, binlerce hayvanın sokaklarda aç, denetimsiz, bakımsız ve yarı-yabani sürüler halinde yaşamasını ‘kültürel miras’ veya ‘gelenek’ diye savunmak antropik bir yanılsama değil midir?

17. Veteriner Hekimliği Etiği ve Biyoetik Açısından

Tıbbi açıdan iyileşme şansı olmayan, ağır enfeksiyon taşıyan, sürekli acı çeken veya mizaç olarak aşırı saldırganlaşmış canlılara ‘yaşam hakkı’ adı altında acılı bir ölümü sokaklarda reva görmek mi veterinerlik etiğine uygundur; yoksa ağrısız tıbbi ötanazi ile onların acısına son vermek mi gerçek veterinerlik refahı standardıdır?

18. İnsan Hakları ve Anayasa Hukuku Açısından

Anayasa ile güvence altına alınan ‘yaşama hakkı’, ‘kişi dokunulmazlığı’ ve ‘seyahat özgürlüğü’ gibi en temel insan hakları, herhangi bir canlı türünün kent sokaklarında denetimsizce bulunma durumundan daha mı değersizdir ki bu hakların ihlaline rıza gösterilmesi beklenmektedir?

19. İktisat ve Kamu Maliyesi Açısından

Bir ülkenin kıt kamu kaynaklarının ve vergi gelirlerinin; temel altyapı, sağlık, eğitim ve yoksullukla mücadele yerine, sokaklardaki denetimsiz nüfusun bitmeyen mama ve bakım masraflarına aktarılması kamusal fayda ve bütçe verimliliği açısından mantıklı mıdır?

20. Felsefi Antropoloji Açısından

İnsanı doğadaki diğer tüm canlılarla ‘eşit’ gören ve insanın ahlaki sorumluluğunu yok sayan aşırı ekolojik/biyotik yaklaşımlar; insanın ‘dünyayı imar etme, koruma ve yönetme’ niteliğini elinden alarak insanı kendi yaşam alanında savunmasız bir nesneye dönüştürme çelişkisi taşımıyor mu?

Vedat Kat / Uzman Sosyolog & Psikolojik Danışman

Mirat Haber – YouTube