HİKÂYELERLE TERAPİ

HİKÂYELERLE TERAPİ

Elimde “Doğu Hikayeleriyle Psikoterapi” adında Nossrat Peseschkian tarafından yazılmış bir kitap var.  Adından da anlaşılacağı gibi hikâyelerin iyileştirici gücünü, yani terapötik etkisini ele alıyor. Yazar, tecrübeli bir psikiyatrist, hasta ile arasında bağlantı kurmasını sağlayan hikayelerin önemli bir yardım kaynağı olabileceğini söylüyor. Ancak yanlış dozda, içtenliksiz bir biçimde ahlak dersi verir gibi anlatılan hikâyelerin tehlikeli sonuçlara yol açabileceği uyarısında da bulunuyor. Hikayeler, uygun şekilde ve yeri geldiğinde kullanıldığında tutum ve davranışlarda beklenen değişim gerçekleşebiliyor..

Yazar, sekiz yıl tekrar tekrar hastalarında uygulamasını yaptığı metodun sonuçlarını gözlemlemiş, hikâyelerin ilaçla tedaviyle ortak yönlerinin olduğu konusundaki görüşü netleşmiş.  O, hikayelerde maceracı ve derinliklerine varılması güç bir yön vardır, tanıdık  düşünceler, fikir ve istekler birden yeni bir ışık altında görünür; daha önce yabancı gelen düşünceler de artık bildik gelmeye başlar, diyerek farklı bakış açılarının anlaşılıp kabullenilmesinde hikâyelerin rolünü açıklıyor. Bir hikâye, bazen bir reçeteden daha kalıcı olabiliyor; çünkü davranışı içerden değiştirebiliyor..

Kısaca söylemek gerekirse hikayelerdeki kahramanlarla özdeşleştiğimizde, kendi  iç dünyamızın  sınırlarını aşar,  farklı  karakterlerin farklı deneyimlerini ve duygularını yaşarız, onlarla empati  kurarız, hem kendi duygularımızı hem de başkalarını daha iyi anlarız. Bununla da kalmaz farklı dünyalara, maceralara dalmanın keyfini hissederiz. Başka biri oluruz.  Hayatın zorluklarına tahammülümüz artar. Sâdî’nin dediği gibi:

“Bazen bilimden, matematikten ve insan bilincinin gelişmesine yardımcı olan bilgiye dayalı tartışmalardan uzak duramayız. Fakat bazen de ruhumuzun haz duyup canlanması için şiire ve hikâyelere gereksinimimiz olur.”

Hikâyelerin insanın dönüşüp gelişimine katkısını örnekleyen bir hikayemiz var:  Binbir Gece Masalları. Hikâyenin nasıl oluştuğunu bilmeyenimiz yoktur. Hikâyeye göre Sultan Şehriyar, karısının kendisini aldattığını öğrenince tüm kadınların sadakatsiz ve nankör olduğuna inanmaya başlar. İntikam hislerini ve öfkesini tüm kadınlara yöneltir. Önce karısını daha sonra tek geceliğine evlendiği kadınları şafak vakti öldürtür. Bu zulüm Şehrazat’la evleninceye kadar sürer.

Vezirin akıllı kızı Şehrazad, evlendikleri geceden başlayarak çok güzel ve heyecanlı hikâyeler anlatmaya başar; ama tam şafak vakti geldiğinde, hikâyenin en heyecanlı yerinde, hikâyeyi anlatmayı keser. Hikâyenin sonunu merak eden Şehriyar, Şehrazad’ın hikâyeye ertesi gece devam edebilmesi için, o gecelik Şehrazad’ın idamını erteler. Her gece bir önceki masalın devamını anlatıp yeni bir hikâyeye başlar ve yine tam tan vakti hikâyenin en heyecanlı yerinde anlatmayı bırakır. Bir çerçeve hikayenin içinde birbirine bağlı hikayeler anlatıldığı için ana hikayenin sonuna gelmek seneler süre. Sona gelindiğinde, Şehrazad üç erkek çocuğu doğurmuştur ve evliliklerinden uzunca bir süre geçmiştir. Kralın kadınlara olan öfkesi dinmiş ve saplantılı düşüncelerinden kurtulmuştur.

Yazara göre, Şehrazad’ın hikâyelerini sultan dinlerken bir terapi süreci yaşamış ve ruh sağlığına kavuşmuştur.

Günümüzde hikâye ve masalların hatta mitolojilerin terapide kullanıldığı biliniyor. Biz de terapi amacı gütmeden, Sait Faik Abasıyanık’ın “Karanfiller ve Domates Suyu” hikayesinin ikliminden bize gelen duygu ve düşüncelerin özünü vererek tahlilini yapmaya çalışalım.

Hikâye, kahramanın yaşadığı köyün tasviriyle başlıyor, bu bölümler de güzel ancak bizim odak noktamız hikâyenin kahramanı etrafında dönecek. Yazar kahramanı tanıtmadan önce kendinde bahsediyor:

“Kitaplar, bir zaman bana, insanları sevmek lazım geldiğini, insanları sevince tabiatın, tabiatı sevince dünyanın sevileceğini oradan yaşama sevinci duyulacağını öğretmişlerdi. Hayır, şimdi insanları kitapların öğrettiği şekilde sevmiyorum… Şiirler, romanlar, hikayeler, masallar bana bu ilmi tahsil ettirmişlerdi…” Bu paragraftan sonra ara verip düşünebiliriz.  Burada sözü edilen sevgi nasıl bir sevgidir? Belli ki  45-50’li yılların  romantik sevgileri kastediliyor, hümanistik bir sevgi değil, kastedilen. Yaşama sevincinin çekirdeğinde sevgiden başka duygular olamaz mı? Umut duymak, başarmak kazanmak…gibi?

“Şimdi artık kimi sevdiğimi, kime saygı duyduğumu biliyorum. Günlerden beri kafamı bir adam kaplıyor” diyor, yazar. Biz de bu arada duygularımız yoklayalım, bizler kimi, kimleri hangi özelliklerinden dolayı neden seviyoruz acaba?

Yazarın sevdiği kişi, hikâyenin kahramanı Kör Mustafa’dır. Kör Mustafa’nın fiziksel yapısı hakkında detaylı bilgimiz yok, bütün detaylar göz üzerinden veriliyor:” Bir gözü sola doğru biraz kaymıştı. Sağ tarafının beyazı ile gözkapağı arasına ciğer kırmızısı bir et parçası oturmuştu…Bu arızalı göz, öteki gözden daha parlaktır, daha siyah, daha canlı, daha zekidir…şıkır şıkır, pırıl pırıl, sevimli, çapkın, canlı bir gözdür.”   Demek ki Kör Mustafa’nın bakışlarında kin ve nefret sezilmiyor. Yazar da zaten çirkin ve engelli bile olsa iyi yürekli, sevimli, arkadaş canlısı, şen insanlara yakınlık duyuyor.

Mustafa gündüzleri bahçelerde çalışır gündeliğe gider sarnıç sıvar, dam aktarır, kuyu kazar.  Onun asıl kahramanlığı tabiatla, insanlarla amansız mücadelesinde. “Akşam olunca kazmasını alıyor, gün ağarıncaya kadar söküyor, koparıyor, kazıyordu. Kazdıkça kaya, kazdıkça taş. Bütün bir yaz, bütün bir kış… çalı, palamut, defne, kocayemiş, diken, ot, kök ona karşı koyuyor”. Bu korkunç mücadeleye üç evlek toprak için Mustafa’dan başka köyde kimse girişemezdi, diyor yazar. “Kazma iş görmediği zaman yumruğu, yumruğu yetmediği zaman parmakları, parmakları kalın geldiği zaman tırnakları ile toprağı tırmalıyor” Sonunda Mustafa dişiyle tırnağıyla sabır ve sebatıyla fundalık araziyi tarıma müsait bir toprak parçası olarak ortaya çıkarmayı başarıyor.

Yazar Mustafa’nın başından beri mücadelesine şahit olduğu için hayranlığını gizleyemiyor:

“Onu gördüm mü toparlanıyor; hayret, sevgi ve saygı ile bakıyorum. Koca yaylamızın üzerinde böyle milyonlarca insan bulunduğunu düşünüyorum. Yine dünya yuvarlağı üzerinde böyle milyonlarca insanın tımakları, nasırları, çirkinlikleri, tek gözleri, tek kollarıyla bir ejderha ile kavga etmek için bekleştiklerini düşünüyorum.” Bu ifadeden anlıyoruz ki yazar, Mustafa gibi  yılmayan bir gayretle gücünü, enerjisini karşısına çıkan zorlukları yenmek için kullanan, nice insanların yeryüzünde bulunduklarını düşünerek geleceğe dönük umutlanıyor.

Hikâyenin son paragrafı şöyle bitiyor :“Küçük hanımlar! Bugünlerde bir gün nişanlınız size koyu al renkli karanfiller gönderecektir. Dikkat edin, belki Mustafa’nınkilerdir. Küçük beyler! Domatesler göreceksiniz çarşıda. Elmalar, ferik elmaları gibi kokulu, şekerli, tatlıdır. Keserseniz içinde çekirdekleri altın gibi parlar. Belki de lokantada bir gün şişelere doldurulmuş bir domates suyu içersiniz ve tadını fevkalade bulursunuz…emin olun ki Mustafa’nın domateslerinden bir tanesi içtiğiniz suya katılmıştır.”

Yazar, Mustafa’nın karakterini zihnine öyle nakşetmiş ki topraktan alınan her güzel üründe Mustafa’nın emeğinin eserini görüyor.

Hikâyemiz bitti, ama biz üzerine biraz daha düşünüp fikir üretebiliriz. Mesela Kör Mustafa tek gözü gördüğü için hayata, insanlara küsebilir, kurban psikolojisine girip her şeyden şikayet eden biri olabilirdi. O, tüm enerjisini yoksunluklarını gidermek; umudunu, inancını yeşertmek için kullandı. Sonuçta ilham veren bir kahraman olarak hafızalarda yer etti. Aslında herkesin bir hikayesi vardır, herkes kendi hikayesinin kahramanıdır.  Hatalarımızla sevaplarımızla hepimiz insan olmanın hakkını vermeye çalışıyoruz.

Yazımızı bitirirken başlarda söylediğimiz Şeyh Sâdî’nin sözlerini  yeniden hatırlayalım: bazen ruhumuzun haz duyup canlanması için şiire ve hikâyelere gereksinimimiz olduğunu unutmayalım.

Ayşegül Ünal

YAZARIMIZIN DİĞER YAZILARINI OKUMAK İÇİN LÜTFEN BU LİNKİ ZİYARET EDİNİZ

İSLAMİ HABER “MİRAT”

MİRATYOUTUBE