İhtiyar Dev Etiyopya’da Dengeler

Doğu Afrika’da 35 milyondan fazla Müslüman’ın yaşadığı, zengin tarihiyle ünlü Etiyopya, Rönesans barajı, Oromo gerilimi, İsrail etkisi ve ekonomik kriz gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya

Faik Emre Özdemir

Sasani tarihçileri tarafından İran, Roma ve Çin ile eşit bir medeniyet ve zenginlikte sayılan Etiyopya, veya eski adıyla Habeşistan, Mısır’ın hemen önünde 110 milyon nüfusuyla Afrika’nın ikinci en kalabalık ülkesi. Ülke en eski Hristiyan kiliselerinden biri kabul edilen Tevahido Ortodoksluğundan gelmekte ancak sahabe zamanından bu yana artan Müslümanlar ülke nüfusunun üçte birini geçmektedir. Ortodokslar yüzde kırkın üzerinde, yeni Misyonerlik faaliyetleriyle artan Evangelist ağırlıklı Protestanlar da yüzde yirmiye yakındır. Etiyopyanın dini metinlerde kullanılan kendi alfabesi ülkede kullanılmaktadır.

Geçmişte kendisini Hz. Süleyman ve Saba Melikesi’nin torunları sayan kraliyet hanedanlarıyla yönetilmiş, ardından İtalyanlar işgal edip bir süre sömürmüş, onlar gidince bugün Batı’da Rastafaryanların taptıkları Kral Haile Selasiya tahta dönmüş, son elli yılda da bir süre Komünist cunta ile yönetilip, çeşitli darbelerden sonra serbest seçimlere geçmiştir.

Ülkede çok sayıda etnik grup yaşamaktadır. Oromolar en büyük gruptur ve Müslümanların sayısı yarıya yaklaşmaktadır, ancak özellikle son dönemlerde ülkedeki geleneksel hâkim etnik grup olan Amharalar tarafından ezilmişlerdir. Oromo kökenli bir Müslüman olan Abiy Ahmed başbakanlık makamına otursa da, reformlar yapsa da, barışçıl çabalarıyla Nobel ödülü alsa da daha hala Oromolar gösteri yaptıklarında devletin güvenlik güçleri alışkanlıkları gereği katliamlarla cevap vermekte. 

Bu iki halk dışında Afar, Somali, Tigraya ve farklı dilleri konuşan yaklaşık 72 diğer ayrı etnik grup ülkede yaşamaktadır. Kültür ve tarih olarak kendisine çok yakın olan ancak uzun süren kanlı bir savaştan sonra ülkeden kopup bağımsız olan Eritre, Etiyopya’nın bütün sahillerini elinden almıştır.

Etiyopya limanı olmayan fakir bir ülke olmasına karşın, eski çağlardan gelen uygarlık birikimiyle Doğu Afrika’da önemli bir ülke olarak ağırlığını hissettirmekte. Bunun birincisi kalabalık ordusunun Somali’ye yaptığı operasyondaki gibi bölgesel önemi. İkinci önemi de Nil nehrinin kaynağı olan Mavi Nil üzerinde inşa ettiği Afrika’nın en büyük barajı olan Rönesans Hidroelektrik Santrali. Bu sadece büyük çaplı elektrik üretimiyle endüstrinin gelişmesine yaramayacak aynı zamanda Sudan’ın ve özellikle de Mısır’ın can damarı olan Nil’in suyunu kontrol ederek bu ülke üzerinde baskı kuracak. Mısır’ın suyu neredeyse tamamen Nil nehrinden. Bu nedenle Sisi hükümeti eğer baraj konusunda kendisiyle anlaşmazsa Etiyopya’yı savaşla, tesisi bombalamakla tehdit ediyor. Etiyopya ise barajın suyunu doldurmaya başladı bile. 

Etiyopya aynı zamanda İsrail’in bölgedeki geleneksel müttefiki. Etiyopya’nın Falaşa Yahudileri kökenli İsrailliler vasıtasıyla ilişkiler sürerken, askeri desteğinin büyük bölümü de geleneksel olarak İsrail’den gelmekte. Barajın finansmanında Yahudi sermayenin ciddi rolü var. Buna rağmen baraj konusunda Amerika Mısır’ın tarafında. Bölgedeki bütün ülkelerin birbiriyle sorunları olması, böl yönet siyaseti açısından elverişli ortam oluşturmakta.

Etiyopya’nın 44 yaşındaki Nobel ödüllü genç Müslüman başbakanı Abiy Ahmed Ali’nin, barışçıl kimliğine rağmen, bu ay içinde binlerce kişinin tutuklandığı Oromo bölgesi meselesinde, uluslararası Rönesans barajının askeri bir yola gitmeden çözümünde, ekonomik kriz konusunda, ülkedeki 80’e yakın halk ve çok sayıda dini grup arasında uyumda, karmaşık dengeleri gözetmesi gerekiyor. 

Faik Emre Özdemir