Mirat Haber Ajansı

İran’ın seçilmiş başbakanını deviren ve Şah’ı yeniden iktidara getiren 1953 darbesinde İngiltere’nin rolü birinci elden anlatıldı. Operasyonu yürüten MI6 görevlisinin anıları, İngiliz istihbaratının ABD’yi darbeye katılmaya ikna etmenin nasıl yıllar aldığını anlatıyor. Bu arada MI6 ajanları İran parlamentosu üyelerine bisküvi kutularında taşınan banknotlarla rüşvet verdi. MI6 ve CIA birlikte, isteksiz şahı, Muhammed Musaddık’ı devirmek için darbeyi desteklemeye ikna etmek amacıyla Şah Rıza Pehlevi’nin kız kardeşini bile casus olarak kullandı.

İngiltere’nin İran tarihinde önemli rol oynadığı o an, İran’ın İngiltere hakkındaki algılarında kalıcı bir iz bıraktı, ancak casuslarının rolünün ayrıntıları belirsizliğini korudu. Darbyshire, Granada TV’nin 1985 yapımı “İmparatorluğun Sonu: İran” filminin yapımcılarıyla normal programın kayıtları dışında özel bir röportajda kendi anılarını anlattı. Kameraya çıkmayı reddettiği için röportaj doğrudan programda kullanılmadı. Transkript, yeni bir belgesel için araştırma sırasında yeniden keşfedilene kadar 35 yıl unutuldu. Darbenin 67. yıldönümü olan Çarşamba günü yayınlanacak olan yeni belgesel kimliği Dar 53, 1993’te ölen Darbyshire’ın rolü, Ralph Fiennes tarafından dramatize edilecek. Daktiloyla yazılan röportaj transkript ABD’deki George Washington Üniversitesi Ulusal Güvenlik Arşivi tarafından yayınlandı.

Şah, İran parlamentosu olan Meclis-i İran’dan ezici bir destek alması sonucu Nisan 1951’de Musaddık’ı başbakan olarak atamıştı. Musaddık’ın ilk icraatlarından biri Anglo-Iranian Oil Company’yi (İngiliz İran Petrol Şirkerti ya da bugünkü adıyla BP) kamulaştırmak oldu ve bu İngiltere ilişkilerinde hemenkriz yarattı. Ancak Darbyshire’a göre, MI6’nın Musaddık’tan kurtulmak istemesinin ana nedeni, Britanya’nın casuslarının, hükümetinin komünist Tudeh partisinin yalnızca bir üyesini içermesine rağmen, nihayetinde Sovyet etkisine gireceğine inanmasıydı.