İstanbul’un Eski İsimleri ve Hatırlattıkları

15 milyonu aşkın seçme hakkına sahip resmi nüfûsu, milyonlarca günübirlik, kayıtlı olmayan, yabancı, kaçak göçmen, mülteci, turist, asker, musafir öğrenci kesimleriyle İstanbul Avrupa’nın en büyük kenti.

Ancak İstanbulumuzun ağırlığı, sadece yaşayanların sayısından değil, zengin ekonomisinden, imalat sanayisinden, lojistik merkez olmasından, ticaretinden, kültüründen, turizm özelliğinden, özel coğrafi konumundan ve en çok da tarihi öneminden kaynaklanmaktadır.

İstanbul, Roma İmparatorluğu’nun ve onun mirasçısı olan Osmanlı İmparatorluğu’nun 1500 yıldan fazla başkenti olmasından, dünyanın adeta merkezi kalmasından dolayı özel önemdedir.

Bu nedenle dünyada hiçbir şehirde olmayacak şekilde tarih boyunca yüzlerce farklı isimle anılmıştır. Bu isimlere kısaca bakarsak, zenginliğini daha iyi anlarız. Yüz yıl öncesinde bile İstanbul’un resmi adı Türkçemizde farklıydı, bugün tamamen unutulmuş olan Der Saadet ismiyle anılmaktaydı.

Tarih boyu resmi belgelerde İstanbulumuz için şu ifadeler kullanılmıştır:

Ağrandone,

Alexandre,

Aliyona, Alyana,

Alma Roma,

Anthusa,

Antoninia, Antonina, Antonia, Antoneinia, Augusta Antononia,

Âsitâne, Âsitâne-i Aliyye, Âsitâne-i Devlet, Âsitâne-i Hümâ Âşiyâne, Âsitâne-i Pâdişâhî, Âsitâne-i Saadet, Âsitâne-i Saadet-Âşiyan, Âsitâne-i Şâh-ı Cihân, Farsça başkent sözcüğünden gelmektedir,

Belde-i Mahruse, Beldetü’l-Tayyibe, Bilâd’i-Selâse,

Bizantion, Bizantium, Bizantıyye, Bozantin, Buzantion, Byzas, Buzantiya, Büzantion, Byzans, Vezendovar, Vizantion, Vizendovar, Vizendovina, Vizendoyne, en eski isimlerindendir,

Cezâre-i Heft Cebel, Yeditepe, 

Cizant Kağak,

Constantinople, Constantinopoli, Cospoli, Kostantiniyye, Konstantin Opol, Konstantina el Uzmâ, Konstantinîyye, Konstantinîyye el Mahrusa, Konstantinîyye el Mevkıyye, Konstantinîyye’t-ül Mahrusat-ül Mahmiyye, Konstantinobolis, Konstantinopol, Konstantinopol, Konstantinopolis, Konstantinu K’alak, Konstantinu Polis, Konstantinye-i Kûbra, Kospoli, Kostin, Kostyantine Grad, Kostye, Kunstantinîye, Kustantıyniyye, Gosdantnubolis, Şehr-i Konstantin, şehri başkent yapan Roma imparatoru Konstantin’den gelmektedir, 

Çakdurkdan,

Darü’l-Hilâfe, Darü’l-Hilâfetü’l-Âliyye, Darü’l-İslâm, Darü’l-Mülk, Darü’s Saltanatü’l Âliyye, Darü’s Saltanatü’l Seniyye, Darü’s-Sâde, Darü’s-Saltana,

Der-Saadet, Der-i Devlet, Der-i Devlet-i Âliyye, Der-Âliyye, Der-i Saadet, Dergâh-ı Selâtin,

El-Farruk,

Estefanye,

Hakanü’l-Bahreyn, Sultanü’l-Berreyn,

Herakliyon,

Kalipolis,

Kanaturye,

Mahrûsa-i Saltanat, Mahrûse Makarr-ı Saltanat,

Makedonya,

Mikligardur, Miklagord, Miklagrad, Megapolis, Şehr-i Âzâm, Granduye, şehrin büyüklüğüne işaret eden isimlerdir,

Nea Roma, Nesa Romes, Roma Nova, Nor Harmn, Nor-Hromn, Nova Roma, Roma, Roma Konstantinum, Secunda Roma, Roma, Rum, Gûlgûle-i Rûm,

Pây-i Taht, Pây-i Taht-ı Saltanat, Taht-ı Rûm,

Polis, Bulin, Şehir,

Pozanta, Pozantyam,

Sakalye,

Stanpoli, Estanbul, Astanbul, Astanbulin, Stampoli, Stamboul, Stinpoli, Eis Tin Polin, Esdanbul, Estambol, İslambol, İstanpol, İstanpolis, İstanpul, İstefaniye, İstimboli, İstimpol, İstinbol, İstinbolin, İstinpol, Escomboli, İstinpolin, Mahmiyye-i İstanbul, Mahrûsa-i İstanbul, Şehr-İstanbul, Sitanbul, Stanbolu, Stenpolis, Stimbol, Stinpol, Stinpoli, Stinpolis, her ne kadar Rumca ‘şehre’ ifadesinden kaynaklandığı yaygın olarak savunulsa da bugünkü İstinye o zamanki Stania’da bulunan şehrin eski dînî merkezinden kaynaklanmış olabilir,

Südde-i Saadet, Südde-i Saltanat,

Tekfûriye,

Tsarigrad, Çar’gorod, Çaregrad, Çargrad, Çarigrad, Çezar Kayzer, Kayser-i Zemin, Tarigrad, Tsargorad, Tsargorod, Tsargrod, Tsarigrad, Zavegorod,

Urbis İmperiosum, Urbs,

Ümmüd’d-Dünyâ,

Yağfurye,

Yankoviçe.

Bu isimler İstanbul’un bütün dünya için ne kadar önemli olduğunu, nasıl sayısız fırkanın şehrimiz üzerinde emelleri olduğunu bize hatırlatmalıdır.

Süleyman Nazif KALAYCI

Gelişen Olaylara İslami Bakışın Adresi