KUBBENİN MODERN MİMARİDE KULLANIMI

İslam mimari yapı türlerinin çoğunda gördüğümüz kubbe, arştaki gök kubbenin arza indirgenmiş yapı elamanıdır. Hıristiyan mimarisinde belirleyici üst örtü sistemi olan “haç formu, İslam mimarisinde “hilal”dir. Hilalin en iyi anlatısı da kubbedir. İslam mimarisinde bu formu yakalayabilmek için tasarım aşamasında çeşitli çözümlemeler düşünülmekte ve yapılmaktadır.

Kubbe, şekil olarak, merkezi teşkil eden kilit taşından başlayarak çemberin her bir noktasına eşit uzaklıktaki yapısı ile merkez sembolizminin bir diğer yapı elamanıdır.

İslami mimari kubbe örneklerinde asumani, firuze, turkuaz renk tonları ile müthiş süsleme örnekleri mevcuttur. Emevi, Karahanlı, Gazneli, Selçuklu ve Beylikler dönemine kadar olan örneklerde mihrap önü kubbesi tarzında vazgeçilmeden devam eden kubbe, Selimiye Camii’nde kemale ermiştir.

1967 Dünya Expo Fuar’ı için Buckminster Fuller tarafından Montreal, Kanada’da inşa edilen Biyosfer Montreal, Buckminster Fuller’in imzası olarak kabul edilen jeodezik kubbelerin en önemlilerinden bir tanesidir.

Biyosfer, Expo fuarının bitmesinin ardından Amerika Birleşik Devletleri hükümeti tarafından Kanada’ya hediye edilmiştir ve bu sayede ABD pavyonu, fuar bitmesine rağmen Kanada’da kalmıştır.

Buckminster Fuller, Biyosfer Montreal’in inşasından önceki 20 yıl boyunca jeodezik kubbelerin strüktürel yapısını ve tasarımını deneyimlemiş ve tüm deneyimlerini de 1967’de ABD Pavyonu’nu tasarlamak üzere kullanmıştır. Buckminster Fuller, jeodezik kubbeleri her türlü mimari yapıda kullanılabilecek, sürdürebilir, kolay inşa edilen ve fonksiyonel bir sistem olarak görmektedir. Bu nedenle ABD Pavyonu’nun yapımında da bu dinamik ve yenilikçi sistem kullanılmıştır.

76 metrelik bir çapa sahip olan küresel yapı çok büyük bir hacmi içinde barındırmaktadır. Geometrik olarak yirmi-yüzlü eşkenar üçgen biçimli çelik birimlerin bir araya gelmesiyle oluşturulmuştur. Bu çelik elemanlar, akrilik paneller ile kaplanarak, kubbenin içerisine gelen ışık miktarı ve kubbenin içerisindeki ısı kontrol edilmeye çalışılmıştır. 1976 yılında çıkan bir yangın sonucunda, yapıyı kaplayan akrilik panellerin büyük bir kısmı yanarak deforme olmuştur. Bu yangının ardından kubbe kaplanmayarak çıplak bırakılmıştır. Bu her ne kadar mimarın orijinal kararı olmasa da yarattığı transparan görüntü esere farklı bir anlam kazandırmıştır.

Jeodezik kubbenin oluşturduğu hacmin içerisine ise, 7 katlı bir sergi binası bulunmaktadır. Sergi binası farklı kotlardaki platformlardan oluşmaktadır ve her platforma yürüyen merdivenler aracılığıyla ulaşılmaktadır.

1990 senesinde Kanada Hükümeti tarafından satın alınan bu devasa yapı, günümüzde ekolojik bir müze olarak hayatına devam etmektedir.