KUR’AN’DA ADI GEÇEN BESİNLER “MERCİMEK”

KUR’AN’DA ADI GEÇEN BESİNLER “MERCİMEK”

وَاِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسٰى لَنْ نَصْبِرَ عَلٰى طَعَامٍ وَاحِدٍ فَادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُخْرِجْ لَنَا مِمَّا تُنْبِتُ الْاَرْضُ مِنْ بَقْلِهَا وَقِثَّٓائِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَاۜ

“Bir zamanlar siz de: “Ey Mûsâ! Tek çeşit yemeğe artık dayanamayacağız. Bizim için Rabbine dua et de bize yerin bitirdiği şeylerden; sebze, kabak, sarımsak, mercimek ve soğan çıkarsın!” demiştiniz.” (BAKARA 61)

Mercimek (Lens culinaris), baklagiller (Fabaceae) familyasında yer alan Lens cinsine dahil dört türden biridir. Aslında Lens cinsi içinde bulunan tüm türlerin az çok mercek şekilli ve yenilebilir tohumları topluca “mercimekler” olarak anılsa da Lens culinaris, “mercimek” denildiğinde en çok akla gelen ve en sık tüketilendir. Kahverengi, sarı, kırmızı ve yeşilmercimek türleri vardır. Muhtemelen insanlık tarihi kadar eski bir gıda olan mercimeğin kanser önleyici, kan basıncını, kolesterolü ve glisemik yükü azaltıcı etkilerinin olduğu bildirilmiştir.

Besin Değeri

Dört kıtada da yetiştirilebilmeleri nedeniyle baklagiller insan beslenmesinde önemli bir yer tutmaktadır. Mercimek, protein içermesi nedeniyle özellikle et temininde zorluk çeken fakir insanlar için önemli bir besin kaynağıdır. Gelişmekte olan ülkelerde insanların protein ihtiyaçlarının %20’si baklagillerden karşılanmaktadır. Kalori içeriğinin de nispeten yüksek olması ve günlük lif ihtiyacının da önemli bir kısmını karşılaması mercimeği insan sağlığı için son derece önemli olmasını sağlamaktadır. 100 gram mercimek, erişkin bir insanda yaklaşık 30 gram olan (5) günlük lif ihtiyacının %60’ını karşılamaktadır. Mercimekte ayrıca niyasin, pantotenik asit, piridoksin, bakır (Cu), manganez (Mn), molibden (Mo) ve bor (B) vitamin ve minerallerini de içerir.

Haşlanmış 100 gram kırmızı mercimeğin besin değeri aşağıdaki gibidir…

Tıbbi Literatür

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Organizasyonu’na (FAO) göre Türkiye 2016 yılında 365 bin tonluk üretimle mercimek üretiminde dünya dördüncüsüdür. Kabuğunun ince olması nedeniyle daha az enerjiyle ve daha çabuk pişirilebilmesi, pişirme sırasındaki gıda değeri kaybını da azaltarak mercimeği değerli kılmaktadır.

Yüksek protein içeriğiyle düşük gelir düzeyindeki insanlar için önemli bir kaynak olmasının yanında, içerdiği proteinlerin büyük kısmının depo proteinler olması içeriğindeki nitrojen miktarının %89’unun protein kaynaklı olması, mercimekteki nitrojenin kullanılabilirliğini de diğer besinlerden yüksek kılmaktadır.

Mercimeğin karbonhidrat içeriği de diğer hububatlara göre iyi olup %47,1’ini nişasta oluşturmaktadır. Mercimekte yağ içeriği ise az olup bu yağın da %80’den fazlası doymamış yağ asitleridir.

Mercimek mikro besinler açısından da zengin bir içeriğe sahiptir. Potasyum/Sodyum (K/Na) oranının 30/1-90/1 arasında olması mercimeği tansiyon hastaları için de sağlıklı bir besin yapmaktadır. Tansiyon hastalarının sodyumdan fakir, potasyumdan zengin beslenmelerini önermektedir ^[13]. Diğer taraftan, mercimek sağlık açısından büyük önem taşıyan demir, selenyum, B1 ve B2 vitaminleri açısından da zengindir. Mercimek aynı zamanda vitamin K da içermektedir ama bu miktar kan sulandırıcı ilaç kullanan hastalara zarar vermeyecek düzeydedir. Mercimekteki biyoaktif bileşenlerin ve antioksidan maddelerin kanserden korunma gibi birçok acısan sağlığa olumlu etkilerinin olduğu düşünülmektedir (Şekil 1). Mercimeğin antiokidan etkileri, elma, erik, çilek, incir, şeftali, portakal, sarımsak, lahana ve badem dahil, birçok meyve ve sebzeninkinden yüksek bulunmuştur.

Mercimeğin kan basıncını düşürücü etkisinin içerisindeki protein hidrolizatlarının anjiyotensin dönüştürücü enzim (ACE) inhibitörü benzeri bir etkiyle ortaya çıktığı düşünülmektedir. Jenkins ve arkadaşları, dört ay boyunca günde 140 gram mercimek tüketen kolesterolü yüksek erkekte triglserit düzeylerinde %7, total kolesterolde ise %25 azalma olduğunu saptamışlardır. Şeker hastalarına günde 50 gram mercimek yedirilmesinin  hem kolesterol düzeylerinde, hem de kan şekerlerinde anlamlı bir düşüş sağladığı bulunmuştur. Mercimeğin kan şekerini düşürücü etkisinin glisemik endeksinin düşük olmasına bağlı olabileceği düşünülmüştür. Mercimek belirtilen özellikleri nedeniyle, açısı kalori yüklemesi yapmadan tokluk hissi verir, böylece şişmanlamaya karşı da koruyucudur. Hakikaten düzenli mercimek tüketilmesinin vücut kitle endeksi ile ters orantılı bir etkisinin olduğu gösterilmiştir. Mercimeğin geleneksel olarak fazla tüketildiği toplumlarda kalın bağırsak, meme ve prostat kanserlerinin daha nadir görüldükleri tespit edilmiştir.

Halk tababetinde de mercimekten yüz yıllardır faydalanılmaktadır. Mercimek halk arasında şeker hastalığının tedavisi, derideki yaralar ve enfeksiyonlardan korunma gibi amaçlarla kullanılmıştır.

Mercimeğin sağlık etkileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Sonuç

Gerek Kur’anda, gerekse Hadis-işeriflerde övülen bir gıda olan mercimeğin sağlık açısından faydaları günümüzdeki tıbbı araştırmalarla da gösterilmiştir. Bu gıda hem toplumun geniş kesimleri tarafından ulaşılabilen ucuz ama besin değeri yüksek bir tohumdur, hem de sağlığı koruyucu ve iyileştirici birçok etksi vardır. İçeriğindeki etkileyici düzeyde fazla biyoaktif madde ve eser element bulunan mercimeğin günde 50-150 gram arasında tüketilmesini öneriyoruz. Böylece şişmanlık, kanser ve enfeksiyonlardan korunmanın yanında kan basıncı ve şekerinin düzenlenmesi ve kolesterolün düşürülmesi gibi faydalar da elde edilebilecektir.

MİRATHABER.COM

MİRATYOUTUBE