MİZAHIN SINIRLARI VE İLAHİ KELAMIN HAKİKATİ: POPÜLER KÜLTÜRÜN KUTSAL METİN ALGISINDAKİ YANILGILARI

Günümüz popüler kültürünün ve sahne sanatlarının en büyük açmazlarından biri, derinlikli bilgi ile ilgili temellerden yoksun popülist söylemleri mizah adı altında topluma sunmasıdır. Bir stand-up gösterisinde kutsal kitapların kronolojik akışını bir “roman serisine”, Kur’an-ı Kerim’in nüzulünü ve “son kitap” oluşunu ise adeta beşerî bir yazarın “aceleyle verilmiş edebî bir kararına” benzeten ifadeler, yalnızca inanç dünyasını incitmekle kalmamakta; ciddi bir mantıksal, edebî ve bilimsel cehaleti de ortaya koymaktadır. Söz konusu sığ ve edepsiz yaklaşımın, Kur’an-ı Kerim’in vahyî özelliği, metinsel korunmuşluğu ve “i’caz”ı (benzerinin getirilemez oluşu) gibi mucizevî özelliklerinden ne kadar uzak olunduğunu açıkça göstermektedir.

Beşerî Eser ile İlahi Kelam Arasındaki Ontolojik Fark

Sahnede dile getirilen “Aklına yeni bir fikir gelse ‘son kitap’ dedik” cümlesi, Allah’ı zamana bağlı, unutmaya veya fikir değiştirmeye açık beşerî bir figür gibi tasavvur eden, O’nun zamandan ve mekandan münezzeh olduğundan habersiz ilkel bir antropomorfizm (insan biçimcilik) yanılgısıdır.

Halbuki İslam kelamında ve Dinler Tarihinde Kur’an, Hz. Muhammed’in (s.a.v.) şahsi düşüncelerinin veya tarihsel birikiminin bir ürünü değil; zamandan ve mekandan münezzeh olan mutlak ilim sahibi Allah’ın peygamber efendimize vahyidir. Kur’an bu gerçeği net bir biçimde ortaya koyar:

“Eğer o (Peygamber), bize karşı bazı sözler uydurmuş olsaydı, elbette onu kıskıvrak yakalardık. Sonra onun şah damarını koparırdık” (Hâkka Suresi, 44-46).

Kur’an’ın metninin zamansal akışı içinde yeni fikirlere ihtiyaç duymaması, dinin kemale erdiğinin, evrensel ilkelerin eksiksiz bir şekilde tamamlandığının göstergesidir:

“…Bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, size nimetimi tamamladım, sizin için din olarak İslâmiyet’i beğendim-seçtim…” (Mâide Suresi, 3).

Edebi ve İlmi Bir Mucize: Tahaddî (Meydan Okuma) Ayetleri

Bir edebi eserin kalitesi, başka yazarlar tarafından taklit edilebilmesi ya da aşılabilmesiyle ölçülebilir. Ancak Kur’an, nazil olduğu 7. yüzyılın en zirve noktası olan Arap belagati ve edebiyatı karşısına çıktığında, bir benzerinin getirilemeyeceği konusunda tüm insanlığa meydan okumuştur. Literatürde “tahaddî” olarak bilinen bu süreç, Kur’an’ın benzerinin bir insan tarafından asla yazılamayacağını ilan eder:

“De ki: Kuran’ın bir benzerini getirmek üzere insanlar ve cinler bir araya gelseler ve birbirlerine destek olsalar bile, yine de onun bir benzerini getiremezler” (İsrâ Suresi, 88).

Kur’an bu meydan okumayı önce tüm metin, sonra “on sure” (Hûd Suresi, 13) ve nihayetinde “bir tek sure” seviyesine kadar indirgemiştir:

“Kulumuza indirdiğimiz kitaptan dolayı bir şüphe içinde iseniz onun benzeri bir sûre de siz getirin, Allah’tan başka taptıklarınızı da yardıma çağırın; eğer iddianızda samimi iseniz! Bunu yapamazsanız -ki asla yapamayacaksınız- yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten sakının; o, inkârcılar için hazırlanmıştır” (Bakara Suresi, 23-24).

Tarihsel süreçte hiçbir edebî dehâ, şair veya dilbilimci bu çağrıya nazire yapamamış, Kur’an’ın eşsiz üslup, ses estetiği ve anlamsal bütünlük kombinasyonunu yakalayamamıştır. Dolayısıyla, benzeri yapılamayan bir mucizeyi “serinin son kitabı” gibi sıradanlaştırmaya çalışmak büyük bir cehalettir, ahlaksızlıktır. Bunu Mekke’nin müşrikleri bile yapmamışlardır. İnanmasalar da en azından “bu insan sözü olamaz” demişlerdir.

Tarihsel ve Metinsel Korunmuşluk

Sahne programındaki “çeviri zayıf, ilk kitaplar iyiydi” gibi ifadeler, kutsal metinlerin aktarım tarihindeki bilimsel gerçeklerle taban tabana zıttır. Batılı pek çok oryantalistin (şarkiyatçının) en radikal eleştirilerinde bile kabul etmek zorunda kaldıkları bilimsel gerçek şudur: Kur’an-ı Kerim, ilk yazıldığı andaki harf, hareke ve telaffuz yapısını (tecvid, kıraat) kelimesi kelimesine koruyarak günümüze ulaşan yeryüzünde tek metindir.

San’a el yazmaları, Topkapı ve Kahire nüshaları üzerinde yapılan karbon-14 testleri ve paleografik incelemeler, metnin tarihsel süreçte hiçbir değişikliğe uğramadığını kanıtlamaktadır. Bu durum, metnin kendi içindeki şu vaadin tarihsel tezahürüdür:

“Şüphesiz Kur’an’ı biz indirdik biz, biz! Onun koruyucusu da elbette biziz.” (Hicr Suresi, 9).

Entelektüel Sığlığın, Cehaletin, Edepsizliğin Mizah Maskesi

Bilimsel metot, nesnesini kendi tabiatına uygun araçlarla inceler. Kutsal metinler, pozitivist tarih felsefesi veya edebi eleştiri yöntemleriyle incelenirken bile belirli bir metodolojiye tabi tutulur. Bir sözde komedyenin sergilediği tutum ise ne bilimsel bir eleştiriye ne de sanatsal bir derinliğe dayanmaktadır. Düpedüz soytarılıktır.

Milyarlarca insanın hayatı anlama ve anlamlandırma biçimini şekillendiren, bilgi ve varlık zeminini oluşturan, metinsel orijinalliği bilimsel olarak tescilli ve edebî olarak taklit edilemez olan Kur’an-ı Kerim’i popüler kültürün tüketim diliyle karikatürize etmek, entelektüel bir sığlığın ve mantık hatasının ötesine geçemez.

Gerçek mizah toplumsal aksaklıkları zekayla beslemelidir; mukaddesata saldırarak cehaleti perdelemeye çalışmak ise yalnızca sanatsal bir tükenmişliğin ve edepsizliğin göstergesidir.

Prof. Dr. Ali Erbaş

Mirat Haber – YouTube