Moro Halkı Yarım Asırlık Mücadelenin Ardından Kendi Geleceği için Sandığa Gitti

Filipinler’in güneyindeki Müslüman Mindanao’da tarihî bir gün yaşandı. On binlerce insanın hayatını kaybettiği uzun çatışma döneminin ardından Moro halkı, Bangsamoro Özerk Bölgesi’nin parlamentosunu belirlemek üzere ilk kez sandık başına gitti. Filipinler’in güneyindeki Müslümanların yoğun olarak yaşadığı Bangsamoro Özerk Bölgesi’nde, yıllardır beklenen ilk parlamento seçimi gerçekleştirildi. Yaklaşık 2 milyon 400 bin kayıtlı seçmen, bölgenin geleceğini yönetecek 80 üyeli parlamentoyu belirlemek için oy kullandı. Seçim, Moro halkının silahlı çatışmalardan demokratik yönetime uzanan uzun ve sancılı yolculuğunda tarihî bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Seçime katılımın yüzde 80’i aştığı bildirildi.

Katliamlardan sandığa uzanan mücadele

Moro halkının yakın tarihindeki en acı dönüm noktalarından biri, 1968’de yaşanan Jabidah Katliamı oldu. Katliamın ardından derinleşen siyasi ve toplumsal gerilim, yaklaşık yarım asır süren çatışmalara dönüştü. 1970’li yıllardan itibaren devam eden çatışmalarda siviller ve savaşçılar dâhil yaklaşık 150 bin kişinin hayatını kaybettiği, milyonlarca insanın ise yaşadığı topraklardan ayrılmak zorunda kaldığı belirtiliyor. Moro halkının kimliğini, inancını ve siyasi haklarını koruma mücadelesi, uzun yıllar Moro İslami Kurtuluş Cephesi öncülüğünde sürdürüldü.

Barış anlaşması özerkliğin yolunu açtı

Filipinler hükümeti ile Moro İslami Kurtuluş Cephesi arasında 2014 yılında imzalanan kapsamlı barış anlaşması, çatışmaların sona erdirilmesi ve Müslüman halka daha geniş siyasi haklar tanınması bakımından yeni bir dönemin kapısını açtı. Anlaşmanın hükümleri 2018 yılında kabul edilen Bangsamoro Organik Yasası ile hukuki zemine taşındı. 2019’da gerçekleştirilen halk oylamasında bölge halkı genişletilmiş özerklikten yana güçlü bir irade ortaya koydu ve Müslüman Mindanao’da Bangsamoro Özerk Bölgesi kuruldu. Bölge, o tarihten bu yana eski Moro direnişçilerinin de görev aldığı geçiş hükümeti tarafından yönetiliyordu. İlk parlamento seçimiyle birlikte atanmış geçiş yönetiminden, halkın oyuyla oluşan bölgesel yönetime geçiş süreci tamamlanma aşamasına geldi.

Başbakanı parlamento belirleyecek

Seçmenler, 80 üyeden oluşacak Bangsamoro Parlamentosu için oy verdi. Parlamentodaki sandalyelerin 40’ı siyasi partilere nispi temsil yoluyla, 32’si seçim bölgelerinden, 8’i ise farklı toplumsal kesimlere ayrılan kontenjanlardan belirlenecek. Halk bölge başbakanını doğrudan seçmiyor. Sandıktan çıkacak parlamento, ilk toplantısında kendi üyeleri arasından Bangsamoro’nun ilk seçilmiş başbakanını belirleyecek. İlk sonuçlar hiçbir siyasi bloğun tek başına çoğunluğu sağlayamadığını gösterirken, yeni yönetimin koalisyon görüşmeleri sonucunda şekillenmesi bekleniyor.

Türkiye’den milletvekilleri seçimi izledi

Tarihî seçim dolayısıyla bölgede geniş güvenlik önlemleri alındı. Sandıkların güvenliğini sağlamak amacıyla 20 binden fazla asker ve polis görevlendirildi. Türkiye’den AK Parti İstanbul milletvekilleri Hasan Turan ve Adem Yıldırım, Bursa Milletvekili Osman Mesten ile Uşak Milletvekili Fahrettin Tuğrul da seçimleri gözlemlemek üzere Bangsamoro’da bulundu. Seçim süreci genel itibarıyla yüksek katılımla tamamlanırken, Cotabato ve bazı çevre bölgelerde yaşanan münferit şiddet olayları ile usulsüzlük iddiaları üzerine ilgili sandıklarda ek tedbirler alındı.

Silahların yerini sandık aldı

Bangsamoro’daki seçim yalnızca bölgesel yöneticilerin belirlenmesi anlamına gelmiyor. Sandık, uzun yıllar baskı, yoksulluk, göç ve çatışmayla karşı karşıya kalan Moro Müslümanlarının kendi gelecekleri üzerinde söz sahibi olma iradesini temsil ediyor. Yarım asır önce katliamlarla başlayan karanlık dönemden halkın özgür iradesini ortaya koyduğu sandığa ulaşılması, barışın korunması açısından büyük önem taşıyor. Moro halkının önünde ekonomik kalkınma, yoksullukla mücadele, silahsızlanma ve toplumsal uzlaşma gibi önemli meseleler bulunuyor. Ancak gerçekleştirilen ilk parlamento seçimi, Müslüman Mindanao’da sorunların silahla değil siyaset ve halk iradesiyle çözülmesi adına umut verici yeni bir başlangıç olarak kayıtlara geçti.