Nuruosmaniye Camii

Nuruosmaniye Camii, İstanbul’da inşa edilmiş ilk barok özellikli camilerden biridir. Çemberlitaş semtinde, Kapalıçarşı girişinde yer alır. 1748-1755 yıllarında inşa edilmiştir.

Batılılaşma eğilimlerinin mimaride ortaya çıkmaya başladığı bir devirde yapılan camii ve külliyesi, Osmanlı mimarisinde bir dönüm noktası sayılabilir.

Osmanlı Padişahı I. Mahmut’un emri ile Mustafa Ağa ve yardımcısı Mimar Simon tarafından başlayan inşaat, I. Mahmut’un ölümünden sonra üç yıl saltanat süren kardeşi III. Osman zamanında “Nur-u Osmani” (Osmanlı’nın Nuru) adıyla tamamlanmış.

Cami ile birlikte medrese, imarethane, kütüphane, türbe, çeşme ve sebilden oluşan bir külliye de bu süre içinde yapılmış. Caminin, adını padişah III. Osman’dan ve caminin içindeki ışıktan aldığı söylenmektedir. Barok sanatının etkisini, kütüphane, türbe, çeşme ve sebilde de kendini gösterdiği Nuruosmaniye Camii, kare plan üzerine inşa edilmiştir. Yüksek mermer merdivenlerle iki yönden camiye çıkılır. Harim kısmı tek bir kubbe ile örtülmüştür.

Eteği 32 pencere ile çevrili olan ana kubbesinin çevresi 26 metredir ve Osmanlı camilerinde bulunan en büyüklerden biri olan kubbe, duvarların üstüne oturan kemerler tarafından taşınmaktadır.

Cami, 5 sıra halindeki 174 pencere ile aydınlatılmaktadır. Pencereler, barok stilinde ve alçıdan yapılmıştır. Beş kubbeli son cemaat yeri U biçimindedir.

Cami yazıları Hattat Rasim, Abdülhalim, Müzehhip Ali, Mehmet Refi Efendi’nindir. Mihrabı çıkıntılı ve klasik Osmanlı camilerinden farklı olarak çok köşeli olan dini yapının, yapıya bitişik iki şerefeli iki minaresinin taş külahları bulunur. Kurşun yerine taş alemler de ilk defa bu camide kullanılmıştır.

Camiinin güneyindeki medrese, Osmanlı’daki sultani medreselerin (Sultan’ın yaptırdığı medrese) sonuncusudur. İmaretin olağanüstü büyük bacaları Nuruosmaniye’nin kent içindeki görsel etkisine katkıda bulunur.

Nuruosmaniye Camii içindeki türbede III. Osman’dan bir yıl önce hayatını kaybeden annesi Şehsuvar Sultan ile bazı şehzadelerin sandukaları bulunur.

Nuruosmaniye Camii kütüphanesi, Türkiye’de barok tasarımın özgün örneklerinden biri kabul edilmektedir. Caminin iç avlusunda iki katlı bir yapıdır. Üst katı kütüphane, alt katı dükkân olarak kullanılır. Birisi okuyuculara, diğeri padişaha ayrılmış iki giriş kapısı vardır. Kütüphanede 5000’den fazla yazma ve basma eser bulunmaktadır.

Günün Terimi

Tonoz: Geleneksel mimaride kullanılan yarım silindir formunda örtüye denir. Çoğunlukla dikdörtgen planlı mekanları örten üst yapı unsurudur.

Grekçe’deki “tholos”tan (kubbe, yuvarlak yapı) Türkçe’ye geçmiştir.