
Son yıllarda sıkça duyduğumuz iki tavsiye var: “Çocuğunuzu olduğu gibi kabul edin.” ve “Kendinizi olduğunuz gibi sevin.” İlk duyduğumuzda kulağa hoş gelen bu sözler üzerine biraz konuşalım istiyorum. Çünkü insanı olduğu gibi kabul etmek, zamanla onun mevcut hâlini değiştirmeye çalışmamak şeklinde yorumlanabiliyor. Hatta kusurların kişiliğin değişmez bir parçası sayılmasına ve kişinin kendisini sorgulamaktan uzaklaşmasına yol açabiliyor.
Oysa insanı sevmek ve kabul etmek, onun değişmesine engel olmak anlamına gelmemeli. Bu ayrımı özellikle çocuk yetiştirirken daha iyi görebiliriz.
Bir çocuğun doğuştan getirdiği özellikleri, mizacı ve yetenekleriyle kabul edilmesi elbette önemlidir. Mühendis olmasını hayal ettiğiniz çocuğun şiire veya sanata yatkın olduğunu fark ettiğinizde onu kendi hayallerinize göre şekillendirmeye çalışmamak, yeteneklerini keşfetmesine imkân tanımak güzel bir ebeveynlik tutumudur. Doğuştan gelen farklılıkları veya sağlık durumlarını da çocuğu eksik görmeden kabul etmek gerekir.
Ancak çocuğun olduğu gibi kabul edilmesi, bugünkü davranışlarının da değişmez olduğu anlamına mı gelir? Öfkeli, sabırsız, bencil veya kırıcı oluşunu da olduğu gibi kabul mü etmeliyiz?
İşte tam bu noktada “olmak” kavramını düşünelim diyorum ben. Çünkü insanın bugünkü hâli yalnızca doğuştan getirdiği özelliklerden oluşmaz. Aile ortamı, yetişme biçimi, eğitim, arkadaş çevresi ve yaşantılar da karakterinin şekillenmesinde etkilidir. Bir çocuk doğuştan hareketli veya hassas olabilir. Fakat öfkesini nasıl ifade edeceği, sabretmeyi ve paylaşmayı öğrenip öğrenmeyeceği zamanla şekillenir.
Bu nedenle çocuğun davranışlarını değerlendirirken kendi yetiştirme biçimimizi de sorgulamalıyız. Öfkesini kontrol edemeyen bir çocuk, öfkesini yönetmeyi öğrenebileceği bir ortamda mı yetişti? Her istediği yapılan bir çocuk, beklemeyi ve başkasının hakkını gözetmeyi öğrenebildi mi? Evde sürekli bağırışa şahit olan bir çocuğa öfkesini kontrol etmesini ne kadar öğretebildik?
Her çocuğun mizacı ve tercihleri farklıdır. Ancak ebeveynlerin sorumluluğu, çocuğun bu özelliklerini tanımakla sınırlı değildir. Çocuğun doğruyla yanlışı ayırt etmeyi, sabretmeyi, paylaşmayı ve yanlış yaptığında özür dilemeyi öğrenmesi de ebeveynlerin sorumluluğudur. Çocuğu sevmek, her davranışını onaylamak değildir. Yanlışını incitmeden göstermek, sınır koymak ve “Bu davranışın doğru değil, bunu değiştirebilirsin.” diyebilmek de ebeveynliğin sorumluluğudur.
İnsanın kendini geliştirme ve eksiklerini giderme çabası ise çocuklukla sınırlı değildir. Bu noktada insanın kendisine nasıl baktığı da önem kazanır.
İnsanın kendisine değer vermesi ve kendisini sevmesi de kulluk bilincinin bir parçasıdır. Çünkü İslam’da insan, Allah’ın yarattığı bir kul olarak değerlidir. Yaratılanı Yaradan’dan ötürü sevmek, insanın kendisine bakışını da kapsar. Ancak kendini sevmek, kusurlarını görmezden gelmek veya değişme sorumluluğundan kaçmak anlamına gelmez.
Peki, insanın kendisini geliştirmesi ve yanlışlarından arınması konusunda dinimiz bize nasıl bir yol gösterir?
İslam’a göre insan fıtrat üzere dünyaya gelir. Peygamber Efendimiz, “Her doğan fıtrat üzere doğar…” buyurur. (Buhârî, Cenâiz, 80; Müslim, Kader, 22) Fıtrat, insanın yaratılıştan getirdiği temel yapıyı ifade eder. Ancak insanın bütün karakter özelliklerinin doğuştan belirlendiğini ve değişmeden kalacağını söyleyemeyiz. İnsan, irade sahibi ve sorumlu bir varlıktır. İyiliğe yönelebileceği gibi kötülüğe de yönelebilir.
Şems suresinde şöyle buyrulur:
“Nefse ve onu düzenleyene; ona kötülük ve takva kabiliyetini verene yemin olsun ki nefsini arındıran kurtuluşa ermiştir. Onu kötülüklere gömen de ziyana uğramıştır.” (Şems, 91/7-10)
Bu ayetler, insanın kendisini arındırma ve geliştirme sorumluluğuna dikkat çeker. İnsan, sahip olduğu eğilimlere teslim olmak zorunda değildir. Öfkeli olabilir ama öfkesini kontrol etmeyi öğrenebilir. Kıskanç olabilir ama bu duygusuyla mücadele edebilir. Bencil davranabilir ama paylaşmayı öğrenebilir. “Benim huyum böyle.” diyerek yanlışlarını savunmak yerine kendisini tanımalı ve daha iyi bir insan olmak için çaba göstermelidir.
Nitekim Kur’an’da, “Bir toplum kendilerinde bulunanı değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.” buyrulur. (Ra’d, 13/11) Bu ayet de değişimin insanın kendi çabasından bağımsız olmadığını hatırlatır.
İnsanı olduğu hâliyle sevmek başka, olduğu hâlde kalmasını istemek başkadır. Çünkü insan yalnızca olduğu hâlden ibaret değildir; olabileceği daha güzel bir hâl de vardır.
Meteoroloji, dokuz il için kuvvetli fırtına, Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye için kuvvetli yağış uyarısı yaptı.…
İstanbul için kuvvetli rüzgâr ve fırtına uyarısı yapıldı. Valilik ile AKOM farklı bitiş saatleri bildirirken…
İSLÂM'A DAVET BİR HOBİ DEĞİLDİR Çalışmaların başarısı sürekli oluşlarıyla doğru orantılıdır. İslâm’ın öngördüğü çalışma biçimlerinde…
Fanatik’in haberine göre Tottenham, Beşiktaşlı Oh Hyeon-gyu’yu izliyor. Siyah-beyazlıların satışa yaklaşımının en az 30 milyon…
DHMİ’nin yazılı yanıtına dayanan habere göre Hatay Havalimanı’nda onarıma 16 milyar lira harcandı. Su baskınlarına…
İstanbul Valiliği, 18 Kasım gecesinden 19 Kasım öğle saatlerine kadar kuvvetli rüzgâr ve fırtına beklendiğini…