Genel

OSMANLI AYDINLARININ GÖZÜYLE ŞARK MESELESİ VE BATI HEGEMONYASI

OSMANLI AYDINLARININ GÖZÜYLE ŞARK MESELESİ VE BATI HEGEMONYASI

Tarihsel kökenleri itibarıyla Doğu ile Batı arasındaki ilişkileri ve Batı’nın Doğu coğrafyasına yönelik sömürgeci yaklaşımını anlamak için “Şark Meselesi”nin arka planını incelemek hayati önem taşımaktadır. Bu mesele genellikle Batılı aydınlar tarafından tanımlansa da, asıl hakikat “buralı-şarklı” olan aydınların perspektifinden daha net anlaşılmaktadır. Namık Kemal, Yusuf Akçura ve Haşim Nahid gibi dönemin önemli Osmanlı aydınları, Şark Meselesi’nin dini veya medeni çatışmalardan ziyade, tamamen siyasi ve ekonomik çıkarlara dayanan emperyalist bir hegemonya girişimi olduğunu gözler önüne sermişlerdir.

Namık Kemal’e Göre: Siyasi Bela ve Çıkar Oyunu

Namık Kemal, Şark Meselesi’ni Batı’nın iddia ettiği gibi din veya mezhep kavgalarından doğan bir adalet davası olarak değil, devletlerarası siyasi rekabet, ekonomik menfaat ve şöhret hırsından kaynaklanan büyük bir “siyasi bela” olarak tanımlar. Avrupa kamuoyu, mezhep çatışmalarını ve mazlumu koruma bahanesini öne sürerek Osmanlı topraklarına müdahale etmekte iken, işin aslı Osmanlı mülkünün parçalanması ve paylaşılmasıdır. Namık Kemal, Batı’nın evrensel değerler iddiasının kendi çıkarları söz konusu olduğunda nasıl buharlaştığını ve ikiyüzlü bir politika izlediğini, Prut Vakası sonrasında Osmanlı’nın kılıcı elinden bırakıp diplomasi oyunlarına kapılmasıyla sürecin kötüye gittiğini belirtir. Ona göre mesele kader değil, bürokratik liyakatsizlik ve şahsiyetsiz diplomatik tavizlerdir; çözüm ise dış etkilerden uzak, hukuk devleti ilkelerine dayanan bağımsız bir duruştur.

Yusuf Akçura’ya Göre: Doğa Kanunu ve İktisadi Hegemonya

Yusuf Akçura ise Şark Meselesi’ni daha materyalist, sosyolojik ve rasyonalist bir zemine oturtarak, olayı Darwin’in “hayat mücadelesi” kanunu ve Marksist iktisadi temellerle analiz eder. Akçura’ya göre Avrupa’nın Osmanlı topraklarına yönelmesi bir tercih değil, artan nüfus ve sanayileşme sonucunda hammadde ve pazar arayışına giren Batı’nın zayıf olanı yutma çabasıdır. Sömürgecilik yalnızca toprak işgaliyle sınırlı kalmamış, ekonomik hegemonya yoluyla derinleştirilmiştir. Osmanlı içindeki isyanların ve gayrimüslim ayrılıkçılığın temelinde de milliyetçilikten ziyade, merkezi idarenin asayişi sağlayamaması ve halkın can ve mal güvenliğini (mülkiyet emniyetini) kaybetmesi yatar. Akçura, bir devletin kâğıt üstünde bayrak dalgalandırmasının yetmeyeceğini, iktisadi bağımsızlık olmadan siyasi bağımsızlığın olamayacağını ve kurtuluşun bilime, iktisada sarılarak toplumsal yapıyı güçlendirmekle mümkün olduğunu savunur.

Haşim Nahid’e Göre: Zihniyet Farkı ve Medeniyet Çatışması

Haşim Nahid ise konuyu “Üç Muamma” bağlamında ele alarak Şark Meselesi’ni Batı’nın iktisadi istilası ile Şark’ın suskunluğu arasındaki zihniyet ve medeniyet farkına bağlar. Batının medeniyeti tek elinde topluyormuş gibi gösteren yaklaşımı eleştirerek medeniyetin insanlığın ortak mirası olduğunu vurgulayan Nahid, Batı’nın hukuku çifte standartlı bir silah olarak kullandığını ifade eder. Batı, Şark’ı sömürmek için kendi dilini ve yöntemlerini öğretirken farkında olmadan Şark’ın eline hürriyet ve adalet gibi kavramları vermiştir; dolayısıyla Şark Meselesi, Batı’nın kendi ilkeleriyle yüzleşme sürecidir.

Sonuç ve 21. Yüzyıla Yansımaları

Namık Kemal, Yusuf Akçura ve Haşim Nahid’in farklı dönemlerde ve farklı teorik zeminlerde (siyasi liyakatsizlik, iktisadi sömürü, zihniyet çatışması olarak) ele aldığı Şark Meselesi, özünde Batı’nın İslam dünyasını tahakküm altına alma politikasının ta kendisidir. Geçmişte Osmanlı İmparatorluğu’nu “Hasta Adam” ilan ederek topraklarını paylaşmayı ve Müslüman coğrafyayı siyasi tasfiyeye uğratmayı hedefleyen bu emperyalist akıl, 21. yüzyılda da hedeflerinden sapmamış; yalnızca şekil ve isim değiştirerek Büyük Ortadoğu Projesi (BOP) adı altında tezahür etmiştir.

Eski dönemde doğrudan toprak işgali veya azınlık hakları kisvesi altında yürütülen müdahaleler, günümüzde küresel sisteme muhalif yerel rejimlerin tasfiye edilmesi, coğrafyanın yeniden yapılandırılması ve enerji kaynaklarının sömürülmesi amacıyla sürdürülmektedir. Yöntem ve aktör düzeyinde en belirgin fark ise icra edici unsurlarda görülür:

Geçmişteki Şark Meselesi doğrudan dışarıdaki Batılı devletlerin askeri ve siyasi baskılarıyla yürütülürken, 21. yüzyıldaki projelerde küresel emperyalist merkezlerin yanı sıra yerli işbirlikçi aktörlerin de sürece dahil olduğu dikkat çekmektedir. Ancak araçlar, sloganlar ve uygulayıcılar değişse de emperyalist sistemin nihai gayesi değişmemiştir: Müslüman coğrafyayı bağımsız iradesinden mahrum bırakarak küresel hegemonyaya ve sömürü düzenine tamamen entegre etmek. Bu bağlamda Osmanlı aydınlarının bir asır önce işaret ettiği siyasi bağımsızlık, iktisadi egemenlik ve kendi ayakları üzerinde durma mücadelesi, günümüzdeki emperyalist kuşatmalara karşı da en temel direnç noktasını oluşturmaktadır.

Yakup Döğer

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube

 

Recent Posts

  • Genel

ABD Yönetimi, Saldırılar Konusunda İkiye Bölündü

ABD yönetiminin İran'a yönelik saldırılar konusunda ikiye bölündü Washington'da İran'a yönelik olası yeni saldırılar konusunda…

58 dakika ago
  • Genel

Barışı Korumak İstiyorsanız Savaşa Hazır Olmalısınız!

Von der Leyen’den dikkat çeken çıkış: “Barışı korumak istiyorsanız savaşa hazır olmalısınız” Avrupa Komisyonu Başkanı…

2 saat ago
  • Genel

Evlilik Destekleme Merkezi, Hayatlara Dokunuyor!

Düzce'den Genç Çiftlere Müjde: "Evlilik Destekleme Merkezi" Hayatlara Dokunuyor! Artan düğün maliyetleri karşısında yuva kurma…

3 saat ago
  • Genel

SAİD HALİM PAŞA’NIN KALEMİNDEN BATI’NIN SÖMÜRGECİ YÜZÜ: ASIL MUTAASSIP KİM?

SAİD HALİM PAŞA’NIN KALEMİNDEN BATI’NIN SÖMÜRGECİ YÜZÜ: ASIL MUTAASSIP KİM? Osmanlı İmparatorluğu’nun en buhranlı yıllarında…

3 saat ago
  • Genel

KIZILELMA Envanterde, Dünya Basını Ayakta!

Türk Havacılığında Tarihi Gün: KIZILELMA Envanterde, Dünya Basını Ayakta! Türkiye'nin savunma sanayiindeki gözbebeği ve ilk…

3 saat ago
  • Gündem

İBADETİN EN GÜZELİ, ALLAH İÇİN OLANDIR…

İBADETİN EN GÜZELİ, ALLAH İÇİN OLANDIR… İnsan neden namaz kılar? Neden ellerini semaya açar, neden…

3 saat ago