Portekiz’de Müslümanların Tarihi – 5

Zorla din değiştirmek zorunda kalanların Portekiz’i terk etmelerine ancak Lizbon’daki 1506 katliamı sonrası izin verildi. Bu sırada 1.000 ila 4.000 arasında, Yahudilikten Hristiyanlığa geçtikten sonra “Yeni Hristiyanlar” olarak isimlendirilen Yahudiler öldürüldü ve birçoğu kazığa bağlanıp yakıldı.

Birçoğu da Osmanlı imparatorluğuna kaçtı ve Selanik, İstanbul ve Dubrovnik gibi şehirlerde canlı Yahudi toplulukları kurdu. Portekiz’de kalmaya devam eden Yeni Hristiyanlara 1536’da Portekiz Engizisyonunun kurulmasından sonra zulmedilmeye devam edildi.

2015 senesindeki geri dönüş kanunları Portekiz’in Yahudi topluluğuna verilen zararın ve onların mirasının silindiğinin kabul etmenin bir yolu olarak düşünülmüştü.

Tarihi Tazmin Hakkı

Müslümanlara vatandaşlık hakkı çerçevesinde herhangi bir tazmin hakkı sunulmadıysa da Portekiz’in İslami geçmişine giderek büyüyen bir ilgi, farklı türde bir tarihi tazminatın yolunu yavaş yavaş açıyor.

Portekizli yazar Adalberto Alves, tıpkı Mustafa Abdulsattar gibi, Arapça’dan türetilen Portekizce kelimelerin bir listesini yaptı. Sadece bir merak sonucu başlayan bu şey, on yıllık bir projeye dönüştü ve 2013 yılında 19.000’den fazla Portekizce kelime ve Arapça kökenli ifadeden oluşan bir sözlüğün (Dicionário de arabismos da língua portuguesa = Qāmūs al-kalimāt al-ʻArabīyah fī al-lughah al-Burtughālīyah) yayınlanmasını sağladı.

Alves, “Hıristiyanlar ve Müslümanlar arasındaki düşmanlık klişesini ve Endülüs medeniyeti hakkındaki kayıtsızlığı aşmak istedim.” diye açıklıyor.

Onun hedefi, ortak mirası vurgulamak ve Müslümanların uzun bir dönem boyunca ihmal edilmiş varlığına ve ülkenin kimliğine ve tarihine katkılarına görünürlük kazandırmaktı. Alves, “öteki”nin aslında, bizzat kendinden bir parça olduğunu göstermek istedi.

Alves Müslümanlar da Avrupa tarihinde yer aldıklarında İslam’dan miras kalan entelektüel ve kültürel mirasın Avrupa’da kabul edileceğine inanıyor.

Bu tarihi sansürü düzeltmek amacıyla Alves, son 35 yılını Endülüs’ün Portekiz’deki etkilerini -şiir ve dilden müziğe, halı-dokuma ve hamur işlerinden, minare şeklindeki bacalara kadar- belgeleyerek geçirdi. Ona çabaları için 2008’de UNESCO tarafından Arap Kültürü Sharjah Ödülü verilerek teşekkür edildi.

Alves, Portekiz imparatorluğunun Araplar tarafından geliştirilen denizcilik bilimlerine nasıl bağımlı olduğuna işaret ederek, Müslümanların bıraktığı mirasın çoğu kişinin hayal ettiğinden daha geniş olduğunu açıklıyor. Destansı seferi Portekiz’de geniş çapta kutlanan Vasco da Gama’nın dahi Hindistan’a ulaşmak için Müslüman bir pilota güvendiğine inanılıyor.

Kaynak: https://www.aljazeera.com/features/2020/6/10/the-portuguese-rediscovering-their-countrys-muslim-past