SORUMLULUK ALANLARIMIZ

İslam, insanı sadece inanan bir varlık olarak değil; aynı zamanda bilinç taşıyan, yükümlülük üstlenen ve hayatın her alanında hesap verilebilir bir duruş sergilemesi gereken sorumlu bir özne olarak tanımlar. Kur’an ve sünnet, imanı soyut bir kabul ya da vicdana hapsedilmiş bir duygu olarak değil; bireysel, ailesel ve toplumsal hayatı kuşatan aktif bir sorumluluk bilinci olarak inşa eder. Bu bağlamda İslam’da sorumluluk, insanın varoluş sebebiyle doğrudan ilişkilidir.

Günümüz dünyasında yaşanan ahlaki çözülme, aile kurumunun zayıflaması, adalet duygusunun aşınması ve toplumsal duyarsızlık; hak talebinin arttığı fakat sorumluluk üstlenmenin azaldığı bir zemini ortaya çıkarmıştır. Bu durum, modern hayatın bireyi merkeze alan fakat onu hesapsız ve amaçsız bir özgürlük anlayışıyla kuşatan yapısından bağımsız değildir. İslam ise insanı başıboş bırakmaz; ona sorumluluk yükler ve bu sorumluluğu bir üstünlük ölçüsü olarak sunar.

1. İNSANIN İNSANA ÜSTÜNLÜĞÜNÜN ÖLÇÜSÜ

İslam’a göre insanlar arasında üstünlük; ırk, soy, kavim, dil, mezhep, siyasi aidiyet, sosyal statü ya da maddi güçle ölçülmez. Aynı şekilde çok ibadet etmek, çok söz söylemek, dini kavramları sıkça telaffuz etmek ya da şekilsel dindarlık da tek başına üstünlük ölçütü değildir.

Kur’an’ın ortaya koyduğu temel ilke nettir: Üstünlük takvadadır. Takva ise sadece bireysel ibadet yoğunluğu değil; Allah’a karşı sorumluluk bilinciyle yaşanan, hesap verilebilir bir hayat anlayışıdır. İnsan, sahip olduğu bilgi, imkân, yetki ve konum ölçüsünde sorumludur. Bu sorumluluğu kuşanan insan, değer kazanır.

Dolayısıyla üstünlük; ne Türk, ne Arap, ne Kürt, ne Acem olmakla; ne zenginlik, ne makam, ne de aidiyetle mümkündür. Üstünlük, sorumluluk ahlakı ile mümkündür.

2. TAKVA VE EMANET BİLİNCİ

Takva, Allah’ın huzurunda hesap vereceğini bilerek yaşamaktır. Bu bilinç, insanı sadece günahlardan sakındırmaz; aynı zamanda iyiliği çoğaltmaya, adaleti ayakta tutmaya ve zulme karşı tavır almaya yöneltir.

Kur’an’da emanet kavramı bu sorumluluğun temelini oluşturur:

“Şüphesiz biz emaneti göklere, yere ve dağlara arz ettik de onlar onu yüklenmekten çekindiler ve onun sorumluluğunu yerine getirememekten korktular. Ne var ki onu insan yüklendi. Doğrusu o çok zalim, çok cahildir.” (Ahzâb, 72)

Bu ayet, insanın yüklendiği sorumluluğun büyüklüğünü ortaya koyar. Akıl, irade, vicdan ve vahiy ile donatılan insan; hayatın her alanında adalet, merhamet ve doğruluk üretmekle yükümlüdür. Ancak bu emaneti hakkıyla taşımayan insan, zulme ve cehalete sürüklenir.

3. MODERN HAYAT VE SORUMLULUK KRİZİ

Modern hayat; haz, hız ve bireysellik ekseninde şekillenmiştir. Bu yapı içerisinde sorumluluk yerine keyif, ahiret yerine dünya merkezli bir yaşam anlayışı öne çıkmıştır. Ahlâk, toplumsal bir ilke olmaktan çıkarılıp bireysel tercihe indirgenmiş; aile kurumu zayıflatılmıştır.

Hak talebi artmış; fakat hesap verme bilinci yok olmuştur. Kur’an bu durumu şöyle ifade eder:

“Onlar dünya hayatının sadece dış yüzünü bilirler; ahiretten ise gafildirler.” (Rûm, 7)

Bugün toplumların bozulması tesadüf değildir. Bu bozulma; sorumluluktan kopmuş, hesapsız ve duyarsız bir yaşam tarzının doğal sonucudur.

4. İSLAM’DA SORUMLULUĞUN TEMELİ

İslam’a göre insan başıboş bırakılmamıştır. Her tercih, her davranış ve hatta her suskunluk hesap alanına dahildir:

“İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanır?” (Kıyâme, 36)

“Her nefis kazandığına karşılık rehindir.” (Müddessir, 38)

“Kim zerre kadar hayır yapmışsa onu görür, kim zerre kadar şer yapmışsa onu görür.” (Zilzâl, 7-8)

Bu ayetler, sorumluluğun imanın doğal sonucu olduğunu açıkça ortaya koyar.

5. BİREYSEL, AİLESEL VE TOPLUMSAL SORUMLULUK

5.1. Bireysel Sorumluluk

Müslüman, önce kendi nefsinden sorumludur. Suçu sürekli sisteme, topluma veya başkalarına yüklemek; sorumluluktan kaçışın bir biçimidir. Nefis muhasebesi, imanın gereğidir.

Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurur:

“Akıllı kişi, nefsini hesaba çeken ve ölüm sonrası için çalışandır.”

5.2. Aileye Karşı Sorumluluk

Aile, İslam’da bir emanettir. Eşler ve çocuklar; sadece maddi olarak değil, iman, ahlak ve bilinç açısından da korunmakla yükümlüdür:

“Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi ateşten koruyun.” (Tahrîm, 6)

Ailenin ihmal edildiği bir toplumda ahlaki ve toplumsal diriliş mümkün değildir.

5.3. Topluma Karşı Sorumluluk

Müslüman, toplumsal bozulmaya ve zulme karşı sessiz kalamaz. İyiliği emretmek ve kötülüğü engellemek, imanın toplumsal yansımasıdır.

Resûlullah (s.a.v.):

“Hepiniz çobansınız ve hepiniz güttüğünüzden sorumlusunuz.” buyurarak bu sorumluluğun kapsamını ortaya koymuştur.

6. İSLAM ÂLİMLERİ VE DÜŞÜNÜRLERİN SORUMLULUĞU

Âlimler ve düşünürler, sadece bilgi aktaran değil; toplumu yönlendiren, bilinç inşa eden sorumlu şahsiyetlerdir. Hakkı gizlemek, susmak veya zulme meşruiyet üretmek; ilmi bir ihanettir.

Hasan el-Benna, İslam’ı harekete dönüşmeyen bir bilgi yığını olarak değil; sorumluluk yükleyen bir dava olarak tanımlar.

Seyyid Kutub, imanın zulme karşı tavır almıyorsa hayattan kopuk bir iddia olduğunu vurgular.

Ali Şeriati ise sorumluluk almayan âlimin toplumu aydınlatamayacağını, aksine karanlığa terk edeceğini ifade eder..

Bu yaklaşımlar, âlimin suskunluğunun toplumun çöküşünü hızlandırdığını açıkça ortaya koyar.

7. İSLAMİ VE SİYASİ KURUMLARIN TOPLUMSAL SORUMLULUĞU

7.1. Camiler, Eğitim Kurumları ve Sivil Yapılar

Camiler, vakıflar ve eğitim kurumları sadece ritüel alanları değil; adalet, ahlak ve bilinç üreten merkezler olmalıdır. Zulme karşı net bir duruş sergilemek, hakkın karargâhları hâline gelmek bu kurumların temel sorumluluğudur.

7.2. Siyasi Kurumlar ve Yönetim

İslam’da yönetim, bir güç aracı değil; ağır bir emanettir:

“Şüphesiz Allah size emanetleri ehline vermenizi ve insanlar arasında adaletle hükmetmenizi emreder.” (Nisâ, 58)

Devlet; güç için değil, adalet ve sorumluluk için vardır.

8. GENEL DEĞERLENDİRME VE SONUÇ

Toplumun bozulması, sorumluluktan kaçışın; toplumun dirilişi ise sorumluluğun yeniden kuşanılmasının sonucudur:

“Bir toplum kendilerini değiştirmedikçe Allah onların durumunu değiştirmez.” (Ra‘d, 11)

İslam, bize sadece nasıl inanacağımızı değil; yanlış karşısında nerede duracağımızı da öğretir. Bugün susuyorsak, kaçıyorsak ve sorumluluğu başkasına yüklüyorsak; yarın hesabı da başkasına bırakamayız.

İnsan; önce Allah’a, sonra kendisine, ailesine ve topluma karşı sorumludur.

Allah, sorumluluk bilinciyle bizleri uyandırsın; hayatı bilinçle kuşananlardan eylesin. Âmin.

 İslam BAŞARAN

YAZARIMIZIN DİĞER YAZILARINI OKUMAK İÇİN LÜTFEN BU LİNKİ ZİYARET EDİNİZ

İSLAMİ HABER “MİRAT”

MİRATYOUTUBE