Lahey’de tutuklu bulunduğu cezaevinde hayatını kaybeden Ratko Mladiç’in cenazesi, Sırbistan’ın başkenti Belgrad’da resmi törenle toprağa verildi. Srebrenitsa Soykırımı’nın baş sorumlularından ve savaş suçlusu olarak kabul edilen Mladiç’in gömülmesi, Bosna Hersek başta olmak üzere Balkanlar’da yeni tepkileri beraberinde getirdi.
Bu olay, özellikle Balkan tarihi, uluslararası ceza hukuku, insan hakları ve hafıza çalışmalarıyla ilgilenen öğrenciler ile araştırmacılar için önemli bir referans niteliği taşıyor. Srebrenitsa, savaş suçları ve toplumsal hafıza başlıkları, yalnızca tarihsel bir olay değil; aynı zamanda adalet, sorumluluk ve kamusal hafıza tartışmalarının da parçası.
Üniversiteler açısından gelişme, savaş suçlarının yüceltilmesi ile anma ve yas tutma arasındaki sınırların nasıl çizildiğine dair yeni tartışmalar doğurabilir. Bosna Hersek’teki tepkiler ve yayın engeli, medya etiği, kamusal yayıncılık ve bölgesel gerilimler açısından da incelenmeye uygun bir örnek sunuyor.
Bu haberi izleyenler için öne çıkan pratik başlıklar şunlar: 5 Eylül’de düzenlenen dini törenin ardından sabah başlayan resmi merasimde binlerce kişi Belgrad’daki Aziz Luka Kilisesi’ne geldi. Burada saygı duruşunda bulunuldu; ardından cenaze, resmi üniformalı askerler tarafından cenaze arabasına konularak Topcider Mezarlığı’na götürüldü. Mezarlıkta da kalabalık bir topluluk Mladiç lehine tezahüratta bulundu.
Törene Sırbistan hükümetinden üst düzey yetkililer ile Bosna Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi’nin Sırp üyesi Zeljka Cvijanovic de katıldı. Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic ise, başka bir programı nedeniyle törende yer almadı.
Ratko Mladiç, 1942’de Bosna Hersek’in doğusundaki Kalinovik yakınlarındaki Bozanovici köyünde doğdu. Askeri eğitimini Belgrad’da aldı ve Yugoslav Halk Ordusu’nda görev yaptı. Mayıs 1992’de Bosna Hersek’te yeni kurulan Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nun Genelkurmay Başkanlığına getirildi ve 1996’ya kadar bu görevde kaldı. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi, Mladiç hakkında ilk iddianameyi 24 Temmuz 1995’te hazırladı. Bosna Hersek’teki savaşın ardından Sırbistan’a kaçtı ve yaklaşık 16 yıl saklandı. 26 Mayıs 2011’de Zrenjanin yakınlarındaki Lazarevo köyünde yakalandı, 31 Mayıs 2011’de Lahey’e gönderildi. Yargılaması 16 Mayıs 2012’de başladı ve suçlamaları kabul etmedi.
Mladiç, özellikle Temmuz 1995’te 8 bin 372 Boşnak sivilin öldürüldüğü Srebrenitsa Soykırımı’nın baş sorumlusu ve azmettiricisi olarak kabul ediliyordu. Bu nedenle resmi törenle gömülmesi, Bosna Hersek başta olmak üzere birçok yerde adalet ve hafıza açısından eleştiri konusu oldu.
Bu cenaze, yalnızca bir defin işlemi değil; savaşın, yargının ve toplumsal hafızanın bölgedeki bugünkü etkilerini yeniden görünür kıldı. Bir yandan cezaevinde ölen bir sanığın cenaze süreci tamamlandı, diğer yandan Srebrenitsa’da yaşananların sorumluluğuna ilişkin hassasiyetler yeniden gündeme geldi.
BH Telecom’un RTRS yayınını engellemesi, olayın medya boyutunun da ne kadar tartışmalı olduğunu gösterdi. Bosna Hersek ve çevre ülkelerdeki resmi tepkiler, bu törenin siyasi ve toplumsal sonuçlarının bir süre daha süreceğine işaret ediyor.
Ratko Mladiç, Hollanda’nın Lahey kentindeki hapishanede 27 Ağustos’ta öldü. Son dönemde ciddi sağlık sorunları yaşadığı bildirildi.
Mladiç’in cesedi, Belgrad’daki resmi törenin ardından Topcider Mezarlığı’nda toprağa verildi.
Temel bilgiler
Bu gelişme öğrenciler, araştırmacılar ve üniversiteler için ne anlama geliyor?
Resmi tören nasıl yapıldı?
Mladiç kimdi ve neden tepki çekiyor?
Neden önemli bir gelişme?
Sık sorulan sorular
Mladiç ne zaman öldü?
Nerede gömüldü?