KUTADGU BİLİG’İN AYNASINDAN İKTİDARLARIN MEŞRUİYETİ

On birinci asırda Karahanlı coğrafyasında kaleme alınan Yusuf Has Hâcib’in başyapıtı Kutadgu Bilig (Mutluluk Veren Bilgi), yalnızca dönemin Türk-İslam devlet felsefesini yansıtmakla kalmaz; aynı zamanda siyasetin evrensel okyanusunda kaybolanlar için zamansız bir pusula sunar. Eserin merkezine yerleştirdiği adalet, liyakat ve siyasi meşruiyet kavramları, aradan geçen bin yıla rağmen modern siyasetin de en temel test alanlarını oluşturmaktadır.

Siyasi Meşruiyetin Kaynağı: Halkın Rızası ve “Daire-i Adalet”

Tarih boyunca iktidarlar meşruiyetlerini farklı kaynaklara dayandırmışlardır. Ancak Kutadgu Bilig’e göre siyasi meşruiyetin tek ve sarsılmaz temeli halkın huzuru, refahı ve ilâhî ahlâkın süzgecinden geçen adalettir. Hükümdarın meşruiyeti, sarayların ihtişamından ya da kılıcın zoruyla kurulan egemenlikten değil, “Memlekette bir kimse bir gece aç kalırsa, Allah Teâlâ onu sana soracaktır” bilincinden beslenir.

Eserdeki “Daire-i Adalet” (Adalet Çemberi) anlayışı, devletin varlığını sürdürebilmesinin adil kanunlara, halkın zenginleşmesine ve bu zenginliğin adil paylaşımına bağlı olduğunu söyler. Siyasi meşruiyet, tebaasını (vatandaşını) bir “hasta” olarak görüp onun derdine derman olabilen, şefkati ve hukuku üstün tutan bir idarenin omurgasında yükselir.

Liyakat ve Ekonomik Denge

Yusuf Has Hâcib, liyakatsizliği ve aç gözlülüğü devlet nizamını zehirleyen en büyük toksin olarak nitelendirir. Hırsına yenik düşmüş, kamu malını veya makamı kendi menfaati için gasp eden kişilerin yönetime getirilmesi, toplumsal sarsıntıların kapısını aralar.

Bununla birlikte, vergi ve gelir adaletinde sınıflar arası dengenin gözetilmesi şarttır: Zenginlerin yükünü orta hâllilere, orta hâllilerin yükünü fakirlere yıkmak devleti çökertir. Üretken orta direğin ezildiği, fakirin açlıkla baş başa kaldığı bir düzenin, kılıçla (askeri güçle) bile uzun süre ayakta kalamayacağı; çünkü devleti asıl tutanın “kalem” (hukuk, bilgi ve bürokratik akıl) olduğu açıkça vurgulanır.

Yusuf Has Hâcib’den Bugüne: Günümüz Siyasetçilerine Ne Çıkar?

Bin yıl öncesinin Karahanlı sarayından bugünün modern parlamentolarına ve kabinelerine seslenen Yusuf Has Hâcib, günümüz siyasetçilerine adeta bir ahlâk ve akıl manifestosu sunmaktadır:

1. “Halkın Hekimi” Olmak, Lüks ve Gafletten Uzak Durmak: Günümüz siyasetçileri, halkın ekonomik sıkıntılarını, enflasyonun ve geçim derdinin yarattığı “endişeyi” klimalı makam odalarından ya da geçici zenginlik palazlanmalarından izleyemezler. Yusuf Has Hâcib’in “Saraylar yaptırma, kara toprak altında evin hazırdır” ikazı, bugünün yöneticilerine şatafattan ve halktan kopuk saray/rezidans hayatından uzaklaşma, halkla aynı zemini soluma çağrısıdır.
2. Liyakati Sadakate Tercih Etmemek: Siyasette “açgözlü” ve işin ehli olmayan kişilerin makam işgal etmesi, liyakatsizlik sarmalı yaratır. Günümüz siyaseti, sadakati liyakatin önüne koyan anlayışların devleti nasıl zayıflattığını Kutadgu Bilig’in kalem-kılıç dengesiyle yeniden okumalıdır.
3. “Kendi Menfaatini Değil, Halkın Menfaatini Düşünmek”: Siyasetçinin varlık gayesi bireysel veya zümresel çıkarlar değil, toplumsal refah olmalıdır. “Senin menfaatin halkın menfaati içindedir” düsturu, bugünün siyasetine şu net mesajı verir: Halk yoksullaşırken yöneticinin zenginleştiği bir düzen, meşruiyetini ve kredisini tüketmeye mahkûmdur.

Velhâsıl; siyaset, nefse yenik düşme alanı değil, yaralı gönülleri onarma sanatıdır. Bugünün siyasetçileri halkın dilini anlamak, adaleti merkeze almak ve geçici dünya mülkünün kibrinden arınmak için Kutadgu Bilig’in penceresinden dışarıya ve vicdanlarına yeniden bakmak zorundadır.

Tabii şurası unutulmamalıdır ki, bütün bunların olabilmesi için de, Hz. Muhammed’in Medine’de kurduğu bütün yeryüzüne ışık saçan İslami kanunların fertten topluma, toplumdan devlete hakim olması gerekmektedir.

Yakup Döğer

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube