Büyütülmeyen Çocuklar

11 Mart 2021 – Şeyma Demircan NAMAZCI –

“Sen yapamazsın” ebeveynlerin sık kullandığı, çocuklar yetişkin olduktan sonra dahi kullanmaya devam ettikleri cümlelerden biridir. Bu cümle bazen “küçük olduğun için bunu başarmaya gücün yetmez “ bazen de “sana anlatmaya harcayacağım zamanda kendim yaparım” cümleleri yerine kullanılır aslında. Peki çocuklar için çok duydukları bu cümle ne ifade eder? Nasıl bir mesaj içerir?

Sen yapamazsın cümlesi çocuğa “sen bunu yapabilecek kabiliyette değilsin, sana güvenmiyoruz” mesajı verir. Kendini tanıma sürecinde olan çocukta ise “ben yapamam” duygusunu geliştirir. Bunun sonucu olarak da aslında kolaylıkla yapabileceği bir etkinliği denemez, “başaramam, ayıplanırım” düşüncesiyle sorumluluk almaz.

Bizler anaokulunda, yaşına uygun sorumlulukları almaya yanaşmayan, özgün ürün üretme konusunda hep destek bekleyen çocuklarımızı takip ettiğimizde bu çocukların ya evin en küçüğü olduğunu ya da mükemmeliyetçi ailelerde yetiştirildiklerini görüyoruz. Ebeveynler evin en küçüğü olan çocuklarına kıyamadıkları, mükemmeliyetçiler ise güvenemedikleri için “sen yapamazsın “cümlesini sıklıkla kullanıyorlar maalesef. Oysaki çocuğun psikolojik olarak büyümesini, kendisine güvenmesini engelleyen bu cümlenin yerine “denemelisin” denilmesi faydalı olacaktır. Çünkü “denemelisin” kelimesi her hangi bir yargı içermez. Çocuğa “denemeden yapıp yapamayacağını bilemezsin, yapamazsan bu bir ayıp değil, yapabilmense senden mutlaka beklediğimiz bir şey değil, ama denemen kendini tanıman ve ilerleyebilmen için mutlaka gereklidir“ mesajını verir.

Denemesi için yüreklendirilen ve fırsat sunulan çocuk özgüvenini geliştirecek, kendisini tanıma fırsatını bulabilecektir. Ancak “sen yapamazsın “ cümlesiyle güvensizlik aşılanan fırsat sunulmadığı için deneyimsiz kalan çocuk asla büyüyemeyecektir.

Bu yüzden çocuklara gelişim süreçlerine uygun sorumluluklar ve fırsatlar vermek önemlidir. 8 Yaşında bir çocuk basit mutfak etkinlikleri yapabilecek olgunluktadır. Burada ebeveyne düşen mutfağım kirlendi, malzemem ziyan oldu düşüncesinden uzaklaşıp çocuğa deneyim fırsatı sunabilmek ve olumsuz sonuçlarda eleştirmemeyi becerebilmektir. Gelişimin her alanında olduğu gibi “sen yapamazsın” düşüncesi çocukların manevi sorumluluk ve dini eğitimlerinde de büyük rol alacaktır. “ Yanlış yaparsın “diye namaz kıldırılmayan “ dayanamazsın “diye hiç oruç tutturulmayan, büyümelerine asla fırsat verilmeyen çocuklar için bu hiç tecrübe edemediği sorumluluklar “büyüklerinin vazifeleri “ olarak kalabilecektir.