Çin’in, Kazan-Kazan Maskesi Altında Ne Var?

Çin’in, Kazan-Kazan Maskesi Altında Ne Var?

Çin, Kuşak ve Yol Girişimi (Belt and Road Initiative – BRI) adı altında Afrika’da demiryolu ve altyapı projelerini hızla yaygınlaştırırken, bu hamlelerin arkasında yatan gerçek niyet giderek daha net ortaya çıkıyor: kendi menfaatini ön planda tutan, Afrika halkını “kazan-kazan” söylemiyle maskelenmiş bir sömürü sistemi.

“Kazan-Kazan” Maskesi Altında Ne Var?
Çin, Afrika ülkelerine düşük faizli gibi görünen ama genellikle şeffaf olmayan kredi anlaşmaları sunuyor. Bu kredilerle demiryolu hatları, limanlar ve yollar inşa ediliyor. Ancak projelerin büyük kısmı Çinli firmalara ve işçilere veriliyor; yerel istihdam sınırlı kalıyor, teknoloji transferi ise ya hiç olmuyor ya da çok yetersiz.

Kaynak Akışı Çin’e: İnşa edilen demiryolları, özellikle kobalt, nikel, bakır, kobalt gibi kritik mineralleri madenlerden limanlara taşıyor. Afrika dünya kobalt üretiminin %70’ini (çoğunlukla DRC), önemli nikel ve bakır rezervlerini barındırıyor. 2025’te Çin politika bankaları, BRI bağlantılı madencilik kredileri için sadece ilk yarıda 24.9 milyar dolar harcadı – bu, Çin’in elektrikli araç bataryaları ve yeşil teknolojiler için kaynak ihtiyacını karşılamak üzere tasarlanmış bir strateji denebilir.

Borç Yükü ve Bağımlılık : Birçok ülke kredi geri ödemelerinde zorlanıyor. Zambiya 2020’de dış borç default’u yaşadı; Çin’e olan borçları (toplam dış borcun önemli kısmı) nedeniyle havaalanları, enerji santralleri gibi varlıkların kontrolü tartışılıyor. Kenya’da Mombasa-Nairobi demiryolu için alınan krediler (~4.7 milyar dolar) geri ödeme baskısı yaratıyor; bazı analistler liman gibi varlıkların teminat gösterildiğini belirtiyor. Cibuti’de Çin borcu dış borcun %70’ine yaklaştı ve stratejik liman erişimi sağladı.

Eleştiriler ve Gerçek Örnekler

Neo-kolonyalizm Suçlamaları : Çin’in yaklaşımı, kaynak çıkarma odaklı ticaret dengesizliği yaratıyor. Afrika ham madde ihraç ediyor, Çin’den pahalı mamul mal ithal ediyor → yerel sanayi gelişmiyor, işsizlik artıyor. Bazı yorumcular bunu “Çin karakterli kolonyalizm” olarak tanımlıyor.

Çevresel ve Sosyal Zararlar : Madencilik projelerinde (örneğin DRC’de Huayou Cobalt’un tesislerinde) sızıntılar, su kirliliği yaşanıyor; yerel topluluklar zarar görüyor. İşçi sömürüsü iddiaları ve yolsuzluk skandalları sıkça gündeme geliyor. Borç Tuzağı Gerçeği: Çin’in “borç tuzağı diplomasisi” yapmadığı yönündeki savunmalar (örneğin bazı akademik çalışmalar) var, ancak pratikte birçok ülke borç yeniden yapılandırmaya zorlanıyor ve stratejik varlıklarını kaybediyor. Batılı kaynaklar Çin borcunu Afrika dış borcunun sadece %12’si olarak gösterse de, bu borçların şartları (yüksek faiz, gizli maddeler) ve kaynak karşılığı anlaşmalar sömürü döngüsünü sürdürüyor.

Sonuç: Gerçek Kazanan Kim?
Çin, “kazan-kazan” retoriğiyle Afrika’yı demir ağlarla örüyor, ama kazanan neredeyse tamamen kendisi: ucuz ve güvenli kaynak akışı, jeopolitik nüfuz, liman ve üs erişimi. Afrika halkları ise borç yükü, çevresel yıkım, sınırlı istihdam ve bağımlılıkla baş başa kalıyor.
Bu, klasik sömürgecilikten farklı değil – sadece daha modern ve finansal araçlarla yapılıyor. Afrika ülkeleri kaynak milliyetçiliğiyle (daha yüksek royalty, yerel iş gücü zorunluluğu) direnmeye çalışıyor, ancak Çin’in gücü karşısında bu mücadele kolay değil. Sessiz sedasız ilerleyen bu süreç, küresel güç dengelerini yeniden şekillendirirken, kıtanın geleceğini riske atıyor.

İslami Haber ”MİRAT” – YouTube