Elhamra Sarayı

Mimar Zeynep Aybüke Tiryaki

Endülüs mimarisi kadar bütün İslâm sanatı için de büyük bir gurur kaynağı teşkil eden Elhamra Sarayı; İspanya’daki Gırnata şehrinde bulunmaktadır. “Kızıl” anlamına gelen el-hamrâ sıfatıyla tanımlanması, inşaatta kullanılan kil harcın kızıla çalan renginden dolayıdır. Tarih boyunca çeşitli tahribata mâruz kalmasına ve bazı bölümlerinin yok olmasına rağmen dünya çapında bir şöhrete ve İslâm eserleri arasında son derece önemli bir yere sahiptir. Bugün de ihtişamından hiçbir şey kaybetmeksizin geçmişe ışık tutan bu bina, ayakta kalabilen eski İslâm saraylarının en iyi durumda olanıdır.

1870 yılında Elhamra’ nın hukukî statüsü köklü esaslara bağlanmış ve millî anıtlardan sayılarak himaye ve bakımı için her yıl devlet bütçesinden önemli bir payın tahsis edilmesi kararlaştırılmıştır. 1985 yılından beri ise sarayla ilgili bütün kararlar, “El Patronato de la Alhambra  Generalife” adlı bir kuruluş tarafından verilmektedir.

Elhamra Sarayı, Gırnata şehrine ve yanından geçen Darro nehrine yukarıdan bakan, 736 m uzunluğunda ve yaklaşık 200 m genişliğinde bir tepe üzerinde yükselmektedir. Saray kompleksinin etrafı yüksek ve büyük kulelerle takviye edilmiş güçlü surlarla çevrilidir. Binalar, üzerinde yer aldıkları tepenin konumuna uygun biçimde üç farklı bölüm meydana getirir. En yüksek kısımda emîr ile haremini barındıran saray, tepenin batısında sarayın askerî garnizonu olarak hizmet veren el-Kasaba, doğusunda ise bir asiller mahallesi teşkil eden ve içinde bir kısım idarecilerle esnafın ikamet ettiği şehir kısmı yer alır.

Elhamra’ ya asıl şöhretini kazandıran saray bölümü birçok binadan meydana gelmekte olup Havuzlu Avlu ve Aslanlı Avlu adlarında iki büyük avlunun etrafında toplanmıştır. Sarayın surların dışına açılan kapısı, hükümdarların burada halkın hukukî meselelerine bakmalarından dolayı Adalet Kapısı adıyla bilinmektedir.

1377’de yapımı tamamlanan Aslanlı Avlu; Elhamra Sarayı’nın en tanınmış bölümü olup ihtişamı ve güzelliğiyle çok etkileyici bir görünüme sahiptir. Avlunun adı ve şöhreti, ortadaki ağzından sular akan on iki aslan heykelinin taşıdığı çanak şeklindeki fıskıyeli havuzdan gelmektedir.

Endülüs mimarisi kadar bütün İslâm sanatı için de büyük bir gurur kaynağı teşkil eden Elhamra Sarayı; İspanya’daki Gırnata şehrinde bulunmaktadır. “Kızıl” anlamına gelen el-hamrâ sıfatıyla tanımlanması, inşaatta kullanılan kil harcın kızıla çalan renginden dolayıdır. Tarih boyunca çeşitli tahribata mâruz kalmasına ve bazı bölümlerinin yok olmasına rağmen dünya çapında bir şöhrete ve İslâm eserleri arasında son derece önemli bir yere sahiptir. Bugün de ihtişamından hiçbir şey kaybetmeksizin geçmişe ışık tutan bu bina, ayakta kalabilen eski İslâm saraylarının en iyi durumda olanıdır.

1870 yılında Elhamra’ nın hukukî statüsü köklü esaslara bağlanmış ve millî anıtlardan sayılarak himaye ve bakımı için her yıl devlet bütçesinden önemli bir payın tahsis edilmesi kararlaştırılmıştır. 1985 yılından beri ise sarayla ilgili bütün kararlar, “El Patronato de la Alhambra  Generalife” adlı bir kuruluş tarafından verilmektedir.

Elhamra Sarayı, Gırnata şehrine ve yanından geçen Darro nehrine yukarıdan bakan, 736 m uzunluğunda ve yaklaşık 200 m genişliğinde bir tepe üzerinde yükselmektedir. Saray kompleksinin etrafı yüksek ve büyük kulelerle takviye edilmiş güçlü surlarla çevrilidir. Binalar, üzerinde yer aldıkları tepenin konumuna uygun biçimde üç farklı bölüm meydana getirir. En yüksek kısımda emîr ile haremini barındıran saray, tepenin batısında sarayın askerî garnizonu olarak hizmet veren el-Kasaba, doğusunda ise bir asiller mahallesi teşkil eden ve içinde bir kısım idarecilerle esnafın ikamet ettiği şehir kısmı yer alır.

Elhamra’ ya asıl şöhretini kazandıran saray bölümü birçok binadan meydana gelmekte olup Havuzlu Avlu ve Aslanlı Avlu adlarında iki büyük avlunun etrafında toplanmıştır. Sarayın surların dışına açılan kapısı, hükümdarların burada halkın hukukî meselelerine bakmalarından dolayı Adalet Kapısı adıyla bilinmektedir.

1377’de yapımı tamamlanan Aslanlı Avlu; Elhamra Sarayı’nın en tanınmış bölümü olup ihtişamı ve güzelliğiyle çok etkileyici bir görünüme sahiptir. Avlunun adı ve şöhreti, ortadaki ağzından sular akan on iki aslan heykelinin taşıdığı çanak şeklindeki fıskıyeli havuzdan gelmektedir.