İMANDAN KOPUŞ: TÜRKİYE’DE İNANÇSIZLIK 4 KATINA ÇIKTI, “DİNDAR” TANIMI ÇÖKÜYOR

Türkiye’de toplumsal yapının en temel yapı taşlarından biri olarak görülen geleneksel dindarlık algısı, son yıllarda eşi benzeri görülmemiş bir dönüşüm yaşıyor. Kamuoyu araştırma şirketlerinin ve sosyologların mercek altına aldığı güncel veriler, ülkede kurumsal dinden ve dini pratiklerden uzaklaşma eğiliminin artık bir “dip dalgası” olmaktan çıkıp somut bir toplumsal gerçeğe dönüştüğünü gözler önüne seriyor.

KONDA Araştırma’nın toplumsal değişim raporları ve saha çalışmaları, Türkiye’de kendisini ateist veya inançsız olarak tanımlayanların oranının son yıllarda tam 4 kat artarak %8’e ulaştığını ortaya koydu. Aynı süreçte kendisini “dindar” olarak tanımlayanların oranı ise %55’ten %46’ya geriledi.

İşte Türkiye’nin inanç haritasındaki büyük kırılmanın perde arkası, siyasi iktidarın sürece olan etkisi ve insanları dinden uzaklaştıran temel nedenler:

“Dindar Nesil” Hedefinden Seküler Kırılmaya: Siyasi İktidar Etkisi

Din sosyologlarının ve araştırma verilerinin üzerinde en çok durduğu konulardan biri, mevcut siyasi iktidarın uzun yıllardır yürüttüğü “muhafazakâr ve dindar nesil yetiştirme” politikasının toplumda ters tepmesi. Devlet eliyle kamusal alanın, eğitim müfredatının (4+4+4 sistemi, imam hatipleşme) ve medyanın yoğun bir şekilde dini sembollerle donatılması, beklenen dindar toplumu yaratmak yerine radikal bir sekülerleşme dalgasına yol açtı.

Araştırmalara katılan bireyler, iktidarın dini kendi politik ajandası ve kutuplaştırma dili için bir enstrüman olarak kullanmasının dinden soğumada ana etken olduğunu belirtiyor. Dini kavramlar ile gündelik seküler siyaset bu denli iç içe geçince, siyasi iktidarın ekonomi, hukuk ve liyakat alanındaki başarısızlıkları ve politikaları, doğrudan “dinin ve kutsalların başarısızlığı” olarak algılanmaya başlandı.

Söylem-Eylem Zıtlığı ve Gençlerin Hayal Kırıklığı

Saha çalışmalarında katılımcıların en net vurguladığı noktalardan biri de “söylem ve davranış zıtlığı”. Genç kuşaklar; kürsülerde ahlak, adalet, kul hakkı ve tevazu anlatan siyasi aktörlerin ve kurumsal yapıların gerçek hayatta adam kayırmacılık (nepotizm), lüks yaşam, yolsuzluk iddiaları ve şatafat içinde olmasını doğrudan gözlemliyor. Din adına konuşanların sergilediği bu çelişkili ahlaki pratikler, dini kurumlara güveni %13,9 gibi tarihi bir dip noktaya çekerken insanları “Eğer din buysa ben bu dünyada yokum” reaksiyonuna sürüklüyor.

Cemaat-Devlet İlişkileri ve Güven Erozyonu

Özellikle 15 Temmuz süreci ve sonrasında bazı dini tarikat ve cemaatlerin devlet kadrolarında güç savaşına girmesi, kamu kaynaklarından büyük paylar alması ve holdingleşmesi, dinin manevi algısını yerle bir etti. Din sosyolojisi uzmanları, cemaatlerin ahlaki ve manevi birer sığınak olmaktan çıkıp siyasi ve ekonomik birer çıkar odağı haline gelmesinin, muhafazakâr ailelerin çocuklarında bile “deizm” krizini tetiklediğini rapor ediyor.

Adalet Arayışı ve Kötülük Problemi

Toplumsal hayatta derinleşen ekonomik adaletsizlikler, liyakat sorunları, kadın ve çocuklara yönelik şiddet vakaları karşısında dini otoritelerin ve resmi kurumların (Diyanet gibi) sessiz kalması ya da soyut açıklamalarla yetinmesi, bireylerde ahlaki bir sorgulamayı tetikliyor. Dünyadaki ve ülkedeki haksızlıklara kurumsal dinin çözüm üretemediğini düşünen kitleler, inancın adalet ve ahlak boyutunu felsefi olarak masaya yatırıyor.

Dijital Çağ ve Dogmanın Sonu

İnternet, sosyal medya ve bilgiye erişim kolaylığı, geleneksel aile ve çevre baskısını işlevsiz hale getiriyor. Z ve Alfa kuşağı, İslam dünyasındaki geleneksel ve katı yorumların bilimsel gerçeklerle, evrim teorisiyle ya da modern rasyonalizmle çeliştiğini gördüğünde, dogmatik bilgiyi savunmak yerine sorgulamayı seçiyor. Bu durum, ateizmden ziyade “bir yaratıcıya inanıp kurumsal dinleri reddeden” Deizm veya bilinmezciliği savunan Agnostisizm akımlarının hızla zemin kazanmasına yol açıyor.

Sonuç: İnançsızlık Değil, Kurumsal Dine İsyan

Uzmanlar, Türkiye’de yaşanan bu süreci “toplu bir Tanrı tanımazlık” olarak okumanın yanlış olacağını belirtiyor. Toplumda yaşanan asıl değişim; siyasetin ve din adına ortaya konan temsillerin yarattığı büyük ahlaki hayal kırıklığı nedeniyle bireylerin kurumsal dinle, cemaatlerle ve devlet güdümlü inanç diliyle arasına koyduğu kalın mesafe. Türkiye, baskıyla dindarlaştırma politikalarının ters teptiği, inancın bireysel vicdanlara çekildiği daha seküler bir geleceğe doğru hızla ilerliyor.

Yakup Döğer

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube