İslam Tek Evliliği mi, Çok Evliliği mi Tavsiye Ediyor?

Kur’an ve Sünnet Işığında Nikâh Sayısının Şer‘î Değerlendirmesi

✦ Giriş

İslam toplumlarında evlilik müessesesi yalnızca ferdi bir tercih değil, aynı zamanda ahlâkî, sosyal ve içtimai bir sorumluluk alanıdır. Bu bağlamda “tek eşlilik mi, çok eşlilik mi tercih edilmelidir?” sorusu, hem geçmişte hem günümüzde önemli tartışmalara yol açmıştır. Bu makalede Kur’ân-ı Kerîm, sahih sünnet ve fıkhî içtihatlar ışığında meselenin hükmî ve ahlâkî boyutu ele alınacaktır.

1. Kur’ân’a Göre Evlilik ve Eş Sayısı

Kur’ân-ı Kerîm, evliliği teşvik ederken aynı zamanda sosyal sorumluluğu da gözetir. Nisâ sûresi 3. ayette şöyle buyrulmuştur:

“Eğer yetim kızlar hakkında adaletsizlikten korkarsanız, o hâlde size helâl olan kadınlardan ikişer, üçer ve dörder olmak üzere nikâhlayın. Eğer (aralarında) adaletli olamamaktan korkarsanız, o zaman bir tane (ile yetinin)…” (Nisâ 4/3)

Bu ayet çok eşliliğe izin verir, fakat hemen ardından adalet şartı koşarak bu izni sınırlamıştır. Aynı sûrede daha sonra şu uyarı yapılır:

“Kadınlar arasında adaleti asla tam gerçekleştiremezsiniz; ne kadar isteseniz de…” (Nisâ 4/129)

Bu iki ayet birlikte değerlendirildiğinde çok açık bir ilke ortaya çıkar: Adaletli davranamayacak olanlar için tek eşle yetinmek, Kur’an’ın tavsiye ettiği güvenli ve mutedil yoldur【1】.

2. Hz. Peygamber’in Uygulaması

Hz. Peygamber (s.a.v), 25 yıl boyunca sadece Hz. Hatice ile evli kalmış ve onun vefatına kadar başka bir evlilik yapmamıştır【2】. Bu yönüyle Peygamberimizin hayatının büyük bir kısmı tek eşlilikle geçmiştir.

Daha sonraki çok eşlilikleri ise:
• Dul kadınların korunması,
• Akrabalık bağlarının güçlendirilmesi,
• Siyasi hikmetler,
• İçtimai örneklik gibi
şer‘î, ahlâkî ve sosyolojik gerekçelere dayalıdır【3】.

Dolayısıyla bu evlilikler asla şahsi arzu veya nefsanî tatmin maksatlı değildir.

3. Fıkhî Görüşler

İslam hukukunda çok eşlilik bir ruhsattır, farz veya sünnet değildir. Bu konuda İmam Nevevî şöyle der:

“Dört kadınla evlenmek, mubah bir izindir. Tercih edilmesi gerekmez; zira tek kadınla evlilikte huzur, sekinet ve istikrar vardır.”【4】

Ayrıca bazı fukaha, günümüzde çoğu insanın adaletli davranamayacağı gerekçesiyle çok eşliliğin harama yakın mekruh olabileceğini savunmuştur【5】.

4. Sosyal Gerçeklik ve Ahlâkî Mesele

Günümüz toplumlarında çok eşlilik, çoğu zaman:
• Adaletin sağlanamaması,
• Aile yapısının dağılması,
• Çocukların ihmal edilmesi gibi olumsuz sonuçlar doğurmaktadır.

Bu sebeple Kur’an’daki ruhsat zaruret ve maslahat ilkeleri bağlamında anlaşılmalıdır.

5. Sonuç

İslam, evliliği arzuya değil, adalete ve sorumluluğa bağlamıştır. Kur’an çok eşliliğe mutlak değil, şartlı bir izin vermiş; adaletin zedeleneceği durumlarda ise tek eşliliği tavsiye etmiştir.

Hz. Peygamber’in hayatı, bu konuda en güzel örnektir: Uzun yıllar boyunca tek eşli bir evlilik sürdürmüş, çok eşlilik ise zorunlu içtimai gerekçelere dayanmıştır.

Günümüzde adalet şartını sağlayamayacak olan fertler için tek evlilik hem ahlâkî hem dinî olarak daha üstündür.

Hazırlayan: Ahmet Ziya İbrahimoğlu

İSLAMİ HABER “MİRAT”  -YOUTUBE-