KADR GECESİ NE ZAMAN

-Kadr kelimesi

Türkçe’de her ne kadar ‘kadir’ denilse de bu gece Kur’an’da “Leyletü’l-kadr–Kadr Gecesi” şeklindedir.

Kadr (kudret) kavramı Kur’an’da 100’den fazla yerde isim ve fiil olarak geçer. Çoğunda Allah’a nisbet edilmiştir.

Bunun fiili (ka-de-ra) güç yetirmek, planlamak, bir şeyin şeklini ve niteliğini belirlemek, kıymetini bilmek, takdir etmek demektir.

Bunun masdarı ‘kadr’; şeref (kadru kıymet), takdîr, hüküm, güç, yücelik gibi anlamlara gelir. Mesela;

“Allah her şeye bir kadr-ölçü koydu…” (Talak 65/3. Kamer 54/49)

Bu kökten gelen el-Kâdir, el-Kadîr ve el-Muktedir; Allah’ın güzel isimleri olarak her şeye kâdir olan, sonsuz güçlü, gücünün sınırı olmayan, kendisinde acizliğin olmadığı Allah demektir.

el-Kâdir  ismi Kur’an’da 14 âyette geçiyor. Mesela;

“O’na Rabbinden bir mucize indirilseydi ya! dediler. De ki: Şüphesiz Allah mu’cize indirmeye kâdirdir. Fakat onların çoğu bilmezler.” (En’am 6/37)

“Onlar, gökleri ve yeri yaratan Allah’ın kendileri gibilerini yaratmaya Kâdir olduğunu görmediler mi?...” (İsrâ 17/99. Ayrıca bkz: En’am 6/65. Yâsîn 36/81. Târık 86/8. Kıyâme 75/40.v.d.)

‘el-Kadîr’ ismi ise 45 âyette geçiyor. Mesela;

“Herkesin yöneldiği bir kıblesi vardır. (Ey müminler!) Siz hayır işlerinde yarışın. Nerede olursanız olun sonunda Allah hepinizi bir araya getirir. Şüphesiz Allah her şeye Kadîrdir (gücü yetendir).” (Bekara 2/148)

“Göklerin ve yerin hükümranlığı Allah’ındır. Allah’ın her şeye gücü yeter (O Kadîrdir).” (Âl-i İmrân 3/189)

Aynı kökten gelen ‘takdîr’, bir şeyin miktarını açıklamak, ölçüsünü belirlemek, hakkını vermek demektir.

“Onlar Allah’ı hakkıyla takdîr edemediler.” (Zümer 39/67)

“Biz ölçü koyduk (takdir ettik), Biz ne güzel ölçü koyanız.” (Mürselât 23)

“Aranızda ölümü takdir eden O’dur.” (Vâkıa 56/60. Ayrıca bkz: Müzemmil 73/20. Abese 80/19. Müdessir 74/18-19)

Allah (st) her şeyi amacına uygun bir şekilde yarattı, yaratıyor (takdir ettti, ediyor), fıtratını belirleyip hedefine/görevine ya da işlevine doğru yöneltti, yöneltiyor. (A‘lâ 87/2-3)

Yine aynı kökten gelen ‘iktidar’; bir hükmü uygulamaya güç yetmek, güçlü, yetkili olmak, ‘muktedir’ ise bunları yapabilen, bunları yapmaya kudreti olan demektir. (el-Isfehânî, R. el-Müfredât, s: 595)

‘Muktedir’ Allah’ın ismi olarak 4 âyette geçiyor. Mesela,

“Lâkin onlar bütün âyetlerimizi yalanladılar. Biz de onları güç ve kudretimize lâyık bir şekilde yakaladık.” (Kamer 54/42 Ayrıca bkz: Kamer 54/55. Kehf 18/45. Zuhruf 43/42)

Buna göre Leyletü’l-kadr; kudretli, şerefli, değerli, hüküm, kadru kıymet gecesi demek olur. Zira Allah Kur’an’ı bu gece indirmeyi takdîr etti, onda da emir ve yasakların neler olduğuna hükmetti.

Aynı kökten gelen bir de ‘kader’ kelimesi var. O da kadr’e benzer. Kur’an’da; ölçü, miktar, takdir ve güç” anlamlarında geçiyor. Mesela;

“Allah’ın buyruğu” düzenlenmiş bir kaderdir. (Ahzâb 33/38)

“O’nun katında her şeyin bir planı (mikdâr) vardır. (Ra‘d 13/8)

“O her şeyi bir kaderle (bir plana göre) yarattı, yaratıyor. (Kamer 54/49)

“O yağmuru bir kaderle (ölçüyle) indirir. (Zuhruf 43/11. Bir benzeri: Hicr 15/21)

-Kadr Gecesi

‘Leyletül-kadr’ Kur’an’ın inmeye başladığı gece. 97. sûrenin adı da Kadr Sûresidir ve Kadr Gecesi’nin fazileti hakkında inzâl oldu.

Sûrede geçen ”Kur’an’ı Biz indirdik” demek, onu Allah indirdi demektir. Vahiy insan kaynaklı değildir ve insana ait bilgi sisteminden beridir.

Sûre, Kadr Gecesinin bin aydan hayırlı olduğunu söylüyor. Bunu herkes bilir. Zira bu çok duyulan bir hakikattir.

Ancak yine de “neyin bin aydan hayırlı olduğu” konusunda farklı görüşler var. Bazı tefsicilere göre hayırlı olan bu gecede yapılan amellerdir. Bin ay ise içinde Kadr Gecesinin olmadığı diğer aylardır.

Bazılarına göre ise bin aydan hayırlı olan bu gecede yapılan ibadetler değil, Gecenin kendisidir. (Taberî, İbni Cerir. Câmu’l-Beyân, 12/653)

Zira âyet bunu açıkça söylüyor. Bize göre de doğrusu bu görüştür. Zira amellere/ibadetlere ne kadar sevap verileceği âyetlerde ve hadislerde ayrıca belirtiliyor.

Bin rakamının genel bir rakam ve ‘hayr’ gibi çoğaltmayı anlatan isimden sonra gelmesinden hareketle, bu sayının çokluktan kinâye olduğu da söylendi. (Mevdûdî, Tefhimu’l-Kur’an (çev.), 7/187. Özervarlı, M. S. TDV İslâm Ansiklopedisi, 24/124-125)

Buna benzer; bir âyette bin yıla tekabül eden (Secde 32/5), bir âyette de ellibin yıla tekâbül eden (Meâric 70/4) ‘yevm-gün’den bahsediliyor.

-Kadr Gecesi ne zaman

Kur’an’ın Kadr gecesinde, Ramazan ayında olduğu âyetle sabit:

“Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, Furkan’ın açık delilleri olarak Kur’an’ın indirildiği aydır….” (Bekara 2/185)

“Hâ-Mîm Apaçık olan Kitab’a andolsun ki, biz onu (Kur’an’ı) mübarek bir gecede indirdik. Kuşkusuz Biz uyarıcıyızdır.  Katımızdan bir buyrukla, her hikmetli işe o gecede hükmedilir.” (Duhan 44/1-4) Ancak Ramazanın hangi günü indirilmeye başlandığı belirsiz. Ramazan’ın son on günündeki tekli gecelerde aranması gerektiğini söyleyen hadisler bir ipucu veriyor.

Aişe (r.anhâ) Nebi’nin (sav) şöyle dediğini nakletti: “Kadr gecesini Ramazanın son on gününde, tekli gecelerde arayın.” (Buhârî, F. L. Kadr/3 no: 2017, 2019-2020. Tirmizî’de “tekli geceler” ifadesi yok. Bkz: Savm/72 no: 792. Muvatta, İ’tikâf/7. Müslim, Sıyâm/205-220)

Bazı hadislerde Ramazan’ın 27. gün öne çıksa da bu rivâyetler ihtilaflı olduğu için kesin değil deniliyor. (Müslim, Müsâfirîn/25(179-180), Sıyâm/40(220-221). Ebû Dâvûd, Ramazan/2, 6 no: 1378, 1386. Tirmizî, Savm/72 no: 793)

Abdullah b. Ömer anlattı: “Rasûlüllah Ramazanın son on gününde i’tikafa girerdi.” (Buhârî, İ’tikâf/1 no: 2025. Müslim, İ’tikâf/2(2) no: 2781. Bir benzeri: Buhârî, İ’tikâf/14 no: 2041)

Aişe (r. anhâ) şöyle anlattı: “Rasûlüllâh vefat edinceye kadar Ramazan’ın son on gününde i’tikâfa girerdi. Onun vefatından sonra da eşleri bunu devam ettirdiler.” (Buhârî, İ’tikâf/1 no: 2026. Müslim, İ’tikâf/2(3-5). Ebû Dâvûd, Sıyâm/77 no: 2461. Bir benzeri: Tirmizî, Savm/71 no: 790. Nesâî, Mesâcid/18 no: 710. İbn Mâce, Sıyâm/59 no: 1771)

Ebû Saîd el-Hudrî (ra) şöyle anlattı: “Biz Resûlullâh ile birlikte Ramazan’ın orta on gününde i’tikâfa girmiştik, 20. günün sabahı olunca eşyalarımızı (evlerimize) taşıdık. Sonra Rasûlullâh şunları söyledi: “İ’tikâfa girmiş olanlar, tekrar i’tikâf yerine dönsünler. Zira bu gece bana Kadr Gecesinin hangi gece olduğu gösterilmişti; fakat sonra unutturuldu. Siz onu son on günde ve tek gecelerde arayın.” (Buhârî, İ’tikâf/1,9,13 no: 2027, 2036, 2040. Bir benzeri: F. Leyleti’l-Kadr/2-3 no: 2015-2016. Müslim, Sıyâm/40(213)

Kadr Gecesinin gününün kesin olmaması, müslümanların Ramazan’ın son on gününü ibadet şuuruyla geçirmelerini sağlamak amacına yönelik olmalı.

Hüseyin K. Ece

MİRATHABER.COM  -YOUTUBE- 

YAZARIN DİĞER YAZILARINA ULAŞMAK İÇİN BURAYA TIKLAYINIZ