Makale

KARGA VE KUZGUN

Allah Teâlâ Maide Suresi 31. ayetinde şöyle buyurur:

فَبَعَثَ اللّٰهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْاَرْضِ لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَار۪ي سَوْاَةَ اَخ۪يهِۜ قَالَ يَا وَيْلَتٰٓى اَعَجَزْتُ اَنْ اَكُونَ مِثْلَ هٰذَا الْغُرَابِ فَاُوَارِيَ سَوْاَةَ اَخ۪يۚ فَاَصْبَحَ مِنَ النَّادِم۪ينَۚۛ

“Bu esnada Allah, toprağı eşelemesi yoluyla kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini ona gösteren bir kargayı yolladı. ‘Yazıklar olsun’ dedi, ‘karga kadar olamadım, kardeşimin cesedini gömmek aklıma gelmedi.’ Pişman olmuştu.”

Kuran’da geçen akıllı kuş karga ile aynı Kargagiller geniş ailesinden, büyük ve daha donanımlısı kuzgun, sadece kuşlar değil, bütün hayvanlar alemindeki en zekilerdendir. Yapılan zoolojik zeka incelemelerinde karmaşık, bazen insanların dahî başarısız kalacağı problem çözüm testlerini geçebiliyorlar. Papağanlardan da yukarıda zihin becerileri var. Bazılarımızın belleğinde, getirdiği yemişin kabuğunu kırmamız karşılığı paylaşma teklifiyle yaklaşmış kargalar vardır. Karganın Kuran’daki sonra yemek üzere dayanacak yiyeceği toprağa gömerek saklaması da bilinir.

İstediklerinde ‘tût-i mucize-gûyem’ (mucizevî papağanlar gibiyim) diyerek insan ve başka canlıların sesini taklid edebilen, aynadaki görüntüsünün kendisi olduğunu anlayıp “kendinbilme” şuuru barındıran bu hayvanlar, ilaveten kuvvetli hafıza ve sosyal ilişkilere sahiptir. Örneğin kişi bir kargaya eziyet eder, onun yemeğini çalar, o hayvanı hedeflerse, karga da henüz bilmediğimiz bir yolla sürüsüne bu düşman insanı tarif eder, o şahsı diğer kargalara hedefletir.

İnsanlık tarihi boyunca da bu hayvanlar bilinmiş, etkileri atasözlerine, deyimlere konu olmuştur. Ademoğulları bu kuşların zihin becerilerinin, yapabilecekleri etkinin farkındadır.

Kargalar, kuzgunlar, kuvvetli sindirim sistemleri sayesinde leş de yerler. Aç kaldıklarında insan da yemekten çekinmezler. Kendini savunamayacak yaralıları diri diri yedikleri vâkîdir. Besin bulmada zorlandıkları dönemde, bitmiş bir muharebe meydanı dolusu ölü ve ağır yaralı, onlar için ziyafettir. Bu nedenle doğru adımlarla birbirine doğru ilerleyen kalabalık insan topluluğunu uzaklardan gören kargagil, beslenme saatinin yaklaştığını fark eder. Tepesinde dolanan karakuş sürüleri de bu yerdeki takip edilenler için uğursuzluk habercisidir.

Birbirine yürüyen orduların üzerinde dans eden kargaların, insanları kurt sürülerine yönelttiği de bilinir. Bilinçsizce kuşları izleyerek onların gittiği yerde yiyecek olduğunu zannedenler, durumu bilen kurtların tuzağına düşerler. Mesela 2015 seçimlerde AKP kaybetsin diye PKK destekli partinin barajı aşması için verilen ‘Teşvikiye oyu’ benzeri taktik işbirlikleri hayvanlar arasında yaygındır. İki can düşmanı yunus ve köpekbalığının sürülerle müşterek avlanmaları filmlere kaydedilmiştir. Hayvanlar pragmatiktir. İşini görür.

Deneyimsiz insanların ortak çalışan kurt ve karga sürülerine diri diri yem olması, Türkçemizdeki işinde bilmeden ilerleyenlerin “kurda kuşa yem” olacağı uyarısının kaynağıdır.

Kargaların insan gruplarını bilinçli şekilde felakete yöneltmesi için dilimizdeki “kılavuzu karga olanın” başının dertten kurtulamayacağı sözü, sanıldığının aksine yeni argo değil, binlerce yıllık doğa deneyimine dayalıdır. Gerçekten de yönetimlere danışman olarak sokulmuş ancak kuşbakışı tepeden resmi çekip kendine ziyafet beklentisi olan uzman kılıklılar vardır.

“Ya devlet başa ya kuzgun leşe” sözü de en üstte müsamahaya, kontrol kaybına dayalı gidişâtın mutlaka savaş meydanında ölülerin, ağır yaralıların diri diri mideye indirildiği bir felâkete, bir yok oluşa dönüştüğü deneyiminden ilham alan bir Türkçe sözdür.