Osmanlı Sarayı’nda hicri yılbaşı gelenekleri nasıldı?

Hicri yılbaşı olan Muharrem ayının birinci günü, Osmanlı saraylarında kutlanır, ulema, devlet adamları ve gayr-i Müslim cemaatlerin başları da bayramlarda olduğu gibi tebrik için saraya gelirlerdi.

Hicri yılbaşı olan Muharrem ayının birinci günü, Osmanlı saraylarında kutlanır, ulema, devlet adamları ve gayr-i Müslim cemaatlerin başları da bayramlarda olduğu gibi tebrik için saraya gelirlerdi. Yeni Hicri yılın padişaha ve ümmete hayırlar getirmesi için dualar edilir ve tebrik için gelenlere verilmek üzere yeni basılmış lira, kuruş, gümüş çeyrekler, altın paralar “Muharremiyelik” ve “Yıl Bereketi” adıyla bahşiş olarak hazırlanırdı.

Bunlardan altın paralar kırmızı atlas keseler içinde dağıtılır, Sadrazam ve Şeyhülislam ile vükelaya ait “muharremiyeler”, diğerlerine göre daha fazla olurdu. Sadrazam ve Şeyhülislam, Padişah tarafından yeni hicri yılı tebrik etmek için ayrıca huzura davet edilirdi.

Örneğin, Başbakanlık Osmanlı Arşivleri’nde, Miladi 4 Mart 1840 tarihli ve BOA. HAT, 1627/52-1 fon koduyla kayıtlı bir Hatt-ı Hümayunda, Sultan Abdülmecid, dönemin Sadrazamı Koca Hüsrev Mehmed Paşa ve Şeyhülislam Mekkizade Mustafa Asım Efendi’yi: “Benim Vezirim; hitabıyla başlayan ve “Cenab-ı Hakk bu sal-i meyamin-iştimali zat-ı hümayunumuz ile cümle ümmet-i Muhammed haklarında müteyemmen ve mes’ud eyleyüb nice nice emsaliyle müşerref ederek nusret ve futühate mazhariyetle saye-i hümayunumuzda kaffe-i ümmet-i Muhammed’e asayiş ihsan eyleye amin. İşbu Cumartesi günü efendi da’imiz ile bi’l-maiyye rikab-ı hümayunuma gelesiz” (Cenab-ı Hakk,bereket, mutluluk ve uğurla dolu bu yılı şahsımızla birlikte bütün ümmet-i Muhammed hakkında mübarek, saadetli ve mutlu kılıp bizleri daha nice benzer yıllarla şereflendirerek, yardımıyla başarı ve zaferlere nail edip himaye ve korumamız altında cümle ümmet-i Muhammed’e asayiş ve güvenlik ihsan eylesin. Amin. İşbu Cumartesi günü Şeyhülislam Efendi ile birlikte huzuruma gelin.) şeklinde sona eren bir yazıyla saraya çağırmıştı.

Sarayda tebrikleşme ve “muharremiyelik” denilen bahşişlerin dağıtılmasından başka hicri yıl başılarına özel diğer bir öğe de çeşitli şairler tarafından padişaha bu münasebetle takdim edilen şiirlerdi. Birçok kişi ve şair tarafından yazılan bu tebrik şiirleri, son dönem Osmanlı basınında da geniş yer tutardı. hicri yılbaşılarda çıkan gazeteler, büyük ölçüde okuyucuların yeni yıllarını tebrikle birlikte bu şiirlere ve padişahın yeni yılını kutlayan resmi mesajlara yer verirlerdi. Gösterilen önemi yansıtması bakımından Miladi 30 Mart 1903, Hicri 1 Muharrem 1321 gününe ait dört sayfalık“Servet Gazetesi’nin üç sayfası, dönemin padişahı Sultan II. Abdülhamid’in yeni yılını tebrik eden çeşitli gazete ve şahıslara ait 30 adet şiir ve tebrik mesajına ayrılmıştı.

Kaynaklar: Başbakanlık Osmanlı Arşivleri, Fon kodu: BOA.İ.DH, 696/48739-5, Nigar Ayyıldız, Saray Merasimleri, İstanbul, 2008.Servet Gazetesi, Nr: 1724.

Gelişen Olaylara İslami Bakışın Adresi