Yabancı dillerden Türkçe’ye tercüme yapılırken, özbeöz Türkçe olan kelimler, devrimcilik veya moda gerekçesiyle kasten kullanılmamış, bunların yerine ya Batı menşeli kelimeler aynen muhafaza edilmiş, ya da uydurukça sözde bazı alternatif kelimler ortaya atılmıştır. Bilhassa alanında geri kaldığımız ve kendi icadımız olmadığı için, ilmî ve teknik terimlerin hemen hemen hepsi Batı kaynaklıdır.
Bazen hiçbir mecburiyet olmadığı halde herkesçe bilinen ve birçok kullanış incelikleri ihtiva eden bir kelimeyi atıp yerine yabancı bir kelime koymak, lisanımıza katkı getirmekten ziyade ifadede güçlük ve sıkıntılara sebebiyet verebilmektedir. Bunlar dil kaidelerine aykırı olduğu kadar ses, şekil ve manaca yanlış kullanılmaktadır. Bilhassa mücerret (soyut) mefhumların (kavramların) büyük bir bölümü, başta Batı lisanlarından herhangi birisini bilmeyenler olmak üzere, çoğumuz tarafından kolay bellenemeyeceğine gibi, berrak ve belirli bir mana vermekten de uzaktır. Birkaç örnek vereyim:
Polemik yerine tartışma(lı), enformasyon yerine haber alma veya istihbarat, provokasyon yerine kışkırtma, prosedür yerine usul veya yol, bol şans yerine bahtınız açık olsun, rasyonel yerine akıllıca veya akılca desek olmaz mı? Ama biz düşünmeden kolaycılığa kaçıyoruz. Ecnebî kelimeleri böyle olduğu gibi alıp Türkçeye aktarma hevesi, kendi kelime hazinemizi iyi bilmediğimizden kaynaklanabileceği gibi, yabancı dildeki mefhumları anlayamadığımızdan ve zahmet edip de bunların Türkçedeki hakikî manası ne olabileceği hususunda düşünüp araştırmamamızdan kaynaklanmaktadır. Bundan ötürü yabancı bir dil öğrenirken, kendi lisanımızın bozulmasına asla müsaade etmemeliyiz.
Ancak lisanımıza mutlak fayda ve katkı getirebilecek yabancı kelimeleri Türkçenin yapısına, kalıp ve kendine has hususiyetlerine uygun olarak alıp, bunları millî terminolojimize ilave etmede hiçbir sakınca yoktur. Nitekim meşhur Alman edebiyatçı Goethe, haklı olarak şunu ifade etmiştir: “Düşüncemi en iyi ifade eden kelime yabancı da olsa, onu Almanca sayar ve Kullanırım.” Onun için hiçbir Batı devleti, Lâtin ve Yunan menşeli kelimelerini atmaya düşünmez. Bilakis bunlar münevverler tarafından ihya edildiği gibi millî eğitimde de mühim bir yer teşkil eder.
Tercümelerde Dikkatli Olmamız Gereken Hususlar
Mevzumuzla ilgili olarak tercümelerde daima göz önünde tutulması gereken iki temel unsur vardır:
Yabancı dillerde müteradif kelimelerin bolluğu, tasavvur edemeyeceğimiz kadar zengindir. Bu kelimelerin yazılışı her ne kadar farklı ise de manası aynı veya birbirine çok benzemekle beraber ifade etmek istedikleri hususiyetlerde bazen ince ve derin bir farklılık göze çarpmaktadır. Almancadan bir misal verelim: “Ich bin zwar alleine, aber nicht einsam.” “Alleine (sein)” ve “Einsam (sein)” sıfatlarının her ikisi de “Yalnız olmak” anlamındadır. Ancak “Einsam”ın yalnızlığında hissî, manevî ve garip bir yapayalnızlık vurgusu vardır. Onun için mezkûr cümle şöyle tercüme edilebilir: “Her ne kadar yalnız isem de, kendimi yapayalnız hissetmiyorum.”
Demek oluyor ki, bir insanın sırf bir yabancı dil bilmesi, onun iyi bir mütercim (yazılı tercüme yapan kişi) veya iyi bir tercüman (sözlü tercümanlık yapan kişi) olduğu anlama gelmiyor. Şu veya bu şekilde tercümanlık yapmak isteyen kişi, kendi lisanını herkesten daha iyi bilmenin ötesinde tercüme ettiği yabancı dilin edebiyat, sanat ve tarih gibi ona ait kültürel mirasını da iyi bilmelidir. Güzel Türkçemizin özünü korumak istiyorsak yabancı dillerden yapılan tercümelere dikkat etmeliyiz ve bu şekilde Türkçemizin tahrip olmasına izin vermemeliyiz.
Prof. Dr. Ali SEYYAR
Gelişen Olaylara İslami Bakışın Adresi
BU TARZ GİRİŞİMLERİN! ZAMAN KAYBETMEDEN TÜRKİYE'DE, HAYATA GEÇİRİLMESİNİ BEKLİYORUZ! Çin’de “Okuma Seferberliği” Başlıyor: Hedef Genç…
Fark Et, Şükret, Yakınlaş İnsanın kulluğunu derinleştiren ve güzelleştiren en önemli kapılardan biri, hiç şüphesiz…
AİLEDEN TOPLUMA BİR MEDENİYETİN SESSİZ ÇÖKÜŞÜ Toplumların bekâsı, yalnızca sınırlarının korunmasıyla değil; nesillerinin ahlâk, iman…
SANCHEZ VE LULA’DAN ORTA DOĞU MESAJI: “SAVAŞI DESTEKLEYENLERE YAZIKLAR OLSUN” İspanya’nın Barselona kentinde düzenlenen “Demokrasiyi…
MODERN BATI’NIN TEZAHÜRÜ OLARAK İRAN–ABD SAVAŞI "Bu mesel ile bulur cümle düvel fevz-ü felâh; Hazır…
DİNDARLAŞTIK MI, YOKSA DÜZENLE UYUMLU HALE Mİ GELDİK? Türkiye’de uzun zamandır en az konuşulan, ama…
View Comments
Bu yazı, tercümenin yalnızca kelimeler arası bir aktarım değil; mana, kültür ve şahsiyet meselesi olduğunu berrak bir şekilde ortaya koyan çok kıymetli bir metindir. Prof. Dr. Ali Seyyar Bey, lisanımızın uğradığı sessiz aşınmayı, hamasetle değil; ilmi vukuf, örnekleme gücü ve yerli bir hassasiyetle gözler önüne sermektedir.
Özellikle lâfzî ve mefhumî tercüme ayrımı üzerinden yapılan tahliller, bugün yaygın biçimde yapılan tercüme hatalarının kaynağını isabetle teşhis etmektedir. Yazı, dilin sadece bir iletişim vasıtası değil; bir milletin idrak biçimi ve hafızası olduğunu hatırlatmakta, yabancı kelime hayranlığının lisanımıza nasıl bir fakirleşme getirdiğini açıkça göstermektedir.
Verilen örnekler, teorik bir dil tartışmasının ötesine geçerek meseleyi somutlaştırmakta; tercümenin ehliyet, kültür ve dikkat gerektiren bir iş olduğunu kuvvetle vurgulamaktadır. Bu yönüyle yazı, hem tercüme yapanlar hem de okuyanlar için ufuk açıcı ve ikaz edici bir mahiyet taşımaktadır.
Güzel Türkçemizin izzetini ve derinliğini muhafaza etme yolunda kaleme alınmış bu nitelikli metin için müellifini tebrik ediyor, lisanımıza ve kültürümüze gösterdiği bu vefalı duruşun örnek alınmasını temenni ediyorum.