SOSYAL BİLİMLERİ DIŞLANMAKTAN KURTARACAK ÇÖZÜM: MANEVİYAT TEMELLİ YAKLAŞIM

Değerli meslektaşım Prof. Dr. Sami Şener’in Mirat-Haber’de yayınlanan “Sosyal İlim Neden Dışlanıyor?” başlıklı yazısını okudunuz mu? Okumanızı tavsiye ederim.

https://www.mirathaber.com/sosyal-ilim-neden-dislaniyor/

Hocamız, sosyal bilimlerin günümüzde maruz kaldığı ihmal ve dışlanmışlığı son derece haklı gerekçelerle ve derin bir sitemle ele almıştır. Ortaya koyduğu bu haklı feryada içtenlikle katılıyor; toplumsal dertlerimizin reçetesini sadece fen ve mühendislik bilimlerinde arayan sığ anlayışın, insanı ve toplumu ne denli ruhsuzlaştırdığını acı bir şekilde tecrübe ettiğimizi görüyorum. Bu samimî serzenişinize, dostane bir omuz vermek ve bahsedilen o derin boşluğu dolduracak alternatif bir ufuk çizgisi önermek adına bu tamamlayıcı satırları kaleme alma ihtiyacı hissettim. Maksadım, medeniyet kodlarımızdan beslenen köklü ve yapıcı bir çözüm teklifi sunarak, katkıda bulunmaktır. Önce günümüz Türkiye’sinde sosyal bilimlerin neden bir çıkmaz sokağa girdiğini kısaca tespit edelim.

Seküler Sosyal Bilimlerin Çıkmazı Doğrultusunda Bir Öz Eleştiri

Sosyal bilimlerin bugün hak ettiği değeri görememesinin temel sebebi, Batı merkezli pozitivist metodolojinin insanı sadece “maddî ve rasyonel bir varlık” olarak kodlamış olmasıdır. İnsanı laboratuvardaki bir nesne gibi incelemeye kalkan, onun aşkın yönünü, kalbini ve ruhunu yok sayan mevcut sosyal bilim anlayışı, ne yazık ki modern insanın varoluşsal krizlerine çare üretemez hâle gelmiştir. Dolayısıyla, toplumun ve karar alıcı siyasî mekanizmaların sosyal bilimlere mesafeli durmasının arkasında, bu bilim dalının insana dair hakikati eksik tanımlaması ve dertlerimize tam manasıyla dokunamaması yatmaktadır. Sosyal bilimlerin dışlanmasını engellemenin yolu, onu sadece batı teorilerinin birer kopyası olmaktan çıkarıp, kendi yerli ve millî köklerimizle yeniden mayalamaktır.

İki Farklı Dünya: Batı Menşeli Sosyal Bilimler ve Bizim Sosyal İlim Anlayışımız

Burada asıl görmemiz gereken yalın gerçek, batı menşeli sosyal bilimler ile bizim medeniyet kodlarımızdan neşet eden sosyal ilim anlayışımız arasındaki köklü paradigma farkıdır. Bu farkı, şu temel düzlemlerde mukayese edebiliriz:

1. İnsan Tasavvuru (Maddî Canlıya Karşı Eşref-i Mahlûkat): Batı menşeli sosyal bilimler, insanı salt maddî ve rasyonel bir varlık olarak kodlar. İnsanın kararlarını sadece ekonomik çıkarlar, sınıf çatışmaları veya psikolojik dürtüler üzerinden açıklar. Bizim medeniyet tasavvurumuzda ise insan, sadece maddeden ibaret olmayan; ruhu, kalbi, fıtratı ve aşkın boyutları olan “eşref-i mahlûkat”tır. Biz, insanı evrenin bir özeti ve emanetçisi olarak görürüz.

2. Bilgi ve Yöntem (Pozitivist Sınırlar ve Bütüncül Hakikat): Batı, sosyal bilimleri fen bilimlerinin ampirik (deneyci) ve pozitivist kalıplarına hapsetmeye çalışmıştır. Sezgiyi, vahyi, kalbi bilgiyi ve manevî tecrübeyi dışlar. Oysa bizim ilim geleneğimiz, akıl ile kalbi, görünen âlemle (şehadet) görünmeyen âlemi (gayb) birbirinden ayırmaz. Sosyal hadiseleri analiz ederken, maddî sebepleri yadsımadığı gibi, manevî saikleri ve kaderî boyutu da gözeten bütüncül bir metodoloji sunar.

3. Gaye ve Çözüm Arayışı (Durum Tespitinden Ruhî Açılıma): Batı menşeli sosyal bilimler, çoğunlukla mevcut seküler yapıyı meşrulaştıran, sorunları sadece istatistiki birer “durum tespiti” olarak önümüze koyan bir soğukluğa sahiptir. Örneğin suçu, boşanmayı veya toplumsal bunalımları rakamlarla açıklar ama ruhu besleyecek bir değerlendirmede bulunmaz. Bizim sosyal ilim iddiamız ise sadece tespit yapmakla yetinmez; ahlâk, şefkat, adalet, ahiret, mahşer, diğerkâmlık ve kul hakkı gibi manevî dinamikleri devreye sokarak, toplumsal yaraları kökten tedavi etmeye yönelik meşru girişimlerde bulunur.

Alternatif Çözüm: Maneviyat Temelli Sosyal Bilimler

İşte tam bu noktada, yaşadığımız tıkanıklığı aşacak, sosyal bilimleri dışlanmaktan kurtarıp hak ettiği saygın kürsüye yeniden oturtacak alternatif bir tezimiz mevcuttur: Maneviyat Temelli Sosyal Bilimler.

Bu yaklaşım, pozitivizmin dışladığı “manevî boyut”, “ahlâk”, “fıtrat” ve “aşkınlık” gibi kavramları yeniden bilimsel analizin merkezine yerleştirmeyi teklif eder. Bu, bilimi insanileştirme ve bütünleştirme çabasıdır. Maneviyat temelli bir sosyal bilim paradigması, şu temel sütunlar üzerine inşa edilmelidir:

• Bütüncül İnsan Tanımı: İnsan, sadece üreten ve tüketen ekonomik bir aktör (homo economicus) değildir. O, hem maddî hem de manevî ihtiyaçları olan, ruh taşıyan değerli bir varlıktır. Sosyal politikalar, psikoloji teorileri ve sosyolojik analizler, insanın bu çift yönlü tabiatını esas almalıdır.
• Değer Merkezli Sosyal Analiz: Aile kurumunun zayıflaması, güven bunalımı, şiddet ve yalnızlık gibi modern hastalıkların temelinde manevî ve ahlâkî değerlerin erozyonu yatmaktadır. Çözüm de ancak bu değerlerin ihyası ve insanlara özgürlüklerin yanında manevî ve sosyal sorumluluk aşılamakla mümkündür.
• Şefkat ve Sosyal Adalet Odaklı Kuramlar: Sosyal bilimler, güçlü olanın zayıfı ezdiği Darwinist veya kapitalist bir toplum okuması yerine; yardımlaşmayı, zekâtı, infakı, diğerkâmlığı ve toplumsal dayanışmayı esas alan şefkat eksenli sosyal modeller geliştirmelidir.

Velhâsıl- Kelâm

Eğer sosyal bilimlerin el üstünde tutulmasını, toplumun sosyal refahına ve manevî huzuruna yönelik devlet politikalarına yön vermesini ve akademik camiada hak ettiği konuma gelmesini istiyorsak; onu teorik bir entelektüel egzersiz olmaktan çıkarıp, çok disiplinli bir yaklaşımla yani müspet bilimlerin İslâm çatısı altında etkin olduğu bir anlayışla hayatın tam merkezine yerleştirmeliyiz. Maneviyat temelli sosyal bilimler tezi, modern bilimin rasyonel metotlarını reddetmez; aksine o metotları aşkın bir ahlâk bilinciyle harmanlayarak, insanlığın hizmetine sunar. Bu anlayışa sahip olursak ve bu yönde azamî gayret gösterirsek, sosyal bilimlerin manevî bir diriliş ile yeniden insanlığın rehberi olacağı günler yakın olacaktır inşallah.

Prof. Dr. Ali Seyyar

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube