ÂLİM KİMDİR?

Çok Bilmek mi, Hakkı Bilmek mi?

Bugün bir insanın çok kitap okumasına, çok konuşmasına, çok şey bilmesine bakıp hemen “âlim” diyoruz.

Ama İslâm’ın ölçüsü bu kadar basit değildir.

Çünkü çok şey bilmek başka, hakkı bilmek ve bildiği hakka uymak başkadır.

Âlim dediğin, sadece bilgisi çok olan kişi değildir. Âlim; bildiğiyle Allah’ı daha çok tanıyan, hakikati gördüğünde ona teslim olan, bildiğini hayatına taşıyan insandır.

Hz. Peygamber Efendimiz (S.A.V.)’in Abdullah b. Mes‘ûd’a, “İnsanların en âlimi kimdir?” diye sorduğu; ardından da, “İnsanların en âlimi, hakkı en iyi gören kimsedir.” buyurduğu rivayet edilmiştir. (Heysemî, Mecmaʿu’z-Zevâid, I, 162.)

Demek ki mesele sadece bilmek değil, doğruyu görebilmektir.

Çünkü insan bazen çok şey bilir ama hakikati göremez.

Kitap okur, araştırır, konuşur, tartışır; fakat bütün bu bilgisine rağmen Allah’ın gösterdiği hakikate sırtını dönebilir.

İşte burada ilim ile hidayet arasındaki fark ortaya çıkar.

İLİM İNSANI ALLAH’A YAKLAŞTIRIYOR MU?

Kur’an-ı Kerîm şöyle buyuruyor:

إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ

“Allah’a karşı kulları içinde ancak âlimler derin bir saygı ve korku duyar.” (Fâtır, 35/28)

Dikkat edelim:

Allah, “Âlimlerin çok bilgisi vardır.” demiyor.

“Allah’tan hakkıyla korkarlar.” buyuruyor.

Yani gerçek ilmin bir meyvesi vardır: Allah korkusu, takva ve sorumluluk.

Bir insanın bilgisi arttıkça kibri artıyor, insanları küçümsüyor, dünyaya daha çok bağlanıyor, makam ve menfaat peşinde koşuyor, bildiği hâlde yanlışın yanında duruyorsa burada düşünmemiz gereken ciddi bir mesele vardır.

Çünkü ilim, insanı Allah’tan uzaklaştırmak için verilmemiştir.

İmam Mâlik’e nispet edilen güzel bir söz vardır:

“İlim, çokça rivayette bulunmak değildir. İlim bir nurdur. Allah onu dilediği kimsenin kalbine koyar.” (Tirmizî, Sünen, V, 48.)

Yani mesele, zihni bilgiyle doldurmak değildir.

Mesele, o bilginin kalbe inmesi ve hayata yansımasıdır.

RABBÂNÎ ÂLİM KİMDİR?

Kur’an’da şöyle buyrulur:

وَلَٰكِنْ كُونُوا رَبَّانِيِّينَ بِمَا كُنْتُمْ تُعَلِّمُونَ الْكِتَابَ وَبِمَا كُنْتُمْ تَدْرُسُونَ

“Fakat, ‘Kitabı öğrettiğiniz ve öğrendiğiniz için rabbânîler olun’ denir.” (Âl-i İmrân, 3/79)

Rabbânî âlim; sadece kitabı bilen kişi değildir.

Bildiğini yaşayan, yaşadığını güzel bir şekilde öğreten, insanlara Allah’ı hatırlatan, helali haramı bilen, doğruyu yanlıştan ayıran ve insanlara samimiyetle rehberlik eden kişidir. (Begavî, Meʿâlimü’t-Tenzîl, Âl-i İmrân 3/79 tefsiri.)

Böyle bir âlimin derdi kendisini göstermek değildir.

“Beni görün!” demez.

“Bana bağlanın!” demez.

İnsanları kendisine değil, Allah’a ve Resûlü’ne yönlendirir.

İnsanların alkışına değil, Allah’ın rızasına bakar.

RÂSİH ÂLİMİN EN BÜYÜK ÖZELLİĞİ

Kur’an’da ilimde derinleşmiş kimselerden söz edilir:

وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا

“İlimde derinleşmiş olanlar ise, ‘Biz ona iman ettik; hepsi Rabbimiz katındandır.’ derler.” (Âl-i İmrân, 3/7)

İşte burada çok önemli bir ölçü var:

Âlimin bilgisi arttıkça Allah’ın emirlerine ve yasaklarına karşı teslimiyeti de artmalıdır.

Kendi aklını dinin üzerine çıkarmamalıdır.

Kendi görüşünü vahyin yerine koymamalıdır.

“Ben böyle düşünüyorum, öyleyse doğrudur.” dememelidir.

Gerçek âlim gerektiğinde “bilmiyorum” diyebilendir.

Görüşünün yanlış olduğunu anladığında “yanılmışım” diyebilendir.

Hak kendisine ulaştığında “doğru olan budur” diyebilendir.

Çünkü âlimlik, her konuda haklı çıkma makamı değildir.

Hakka teslim olma makamıdır.

ÂLİMİN MAKAMLA VE SİYASETLE İMTİHANI

Âlim de insandır. Toplumun içinde yaşar. Yöneticilerle görüşebilir. Devlet adamlarına nasihat edebilir. Toplumun meselelerine çözüm arayabilir.

Bunların kendisi yanlış değildir.

Yanlış olan, hakkı makam ve menfaat uğruna değiştirmektir.

Âlim, yöneticinin karşısında da halkın karşısında da Allah’ın kuludur.

Bir gün makam sahibi bir insanın karşısında, başka bir gün menfaat sahibinin karşısında, başka bir gün kendi çevresinin karşısında farklı konuşuyorsa burada ilmin değil, menfaatin konuşmasından korkulur.

Âlimin görevi kimsenin alkışını kazanmak değildir.

Hakkı söylemektir.

Bazen bu söz yöneticinin hoşuna gider.

Bazen gitmez.

Bazen cemaatin hoşuna gider.

Bazen gitmez.

Bazen kendi arkadaşları bile kızar.

Ama hak, insanların hoşuna göre değişmez.

ÂLİMLER PEYGAMBERLERİN MİRASÇILARIDIR

Peygamber Efendimiz (S.A.V.) şöyle buyurmuştur:

إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِيَاءِ

“Âlimler peygamberlerin vârisleridir.” (Ebû Dâvûd, “İlim”, 1; Tirmizî, “İlim”, 19.)

Âlimler peygamberlerden para, makam veya saltanat miras almadılar.

İlim ve tebliğ sorumluluğunu miras aldılar.

Öyleyse âlim olmak büyük bir şeref olduğu kadar büyük bir sorumluluktur.

İnsanların kendisine güvenmesini sağlayıp sonra bu güveni kendi menfaati için kullanmak, âlimliğin ruhuyla bağdaşmaz.

Âlim, insanların kendisine bağlanmasını değil; Allah’a bağlanmasını sağlamalıdır.

DİNİ KİMDEN ÖĞRENECEĞİZ?

Burada Müslümanların da büyük bir sorumluluğu var.

Her konuşanı âlim sanmamak gerekir.

Her sosyal medya videosunu bilgi kabul etmemek gerekir.

Her güzel konuşanı dinin temsilcisi zannetmemek gerekir.

Çünkü din, hafife alınacak bir mesele değildir.

“Şüphesiz bu ilim dindir. Dininizi kimlerden aldığınıza dikkat edin.” sözü, hadis âlimleri tarafından rivayet edilmiş ve dinî bilginin kimlerden öğrenileceğine dikkat edilmesi gerektiğini ifade eden önemli bir ilke olarak kullanılmıştır. (Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, I, 258.)

Mücâhid’in, “Din ancak din ehlinden alınır.” şeklindeki sözü de aynı anlayışı ifade etmektedir. (Râmehürmüzî, el-Muhaddisü’l-Fâsıl, s. 415.)

O hâlde dinimizi kimden öğrendiğimize dikkat edeceğiz.

İlmî yeterliliğine bakacağız.

Güvenilirliğine bakacağız.

Ahlâkına bakacağız.

Kur’an ve Sünnet anlayışına bakacağız.

Usul bilip bilmediğine bakacağız.

Ve en önemlisi:

Söylediğini kendi hayatında yaşayıp yaşamadığına bakacağız.

Çünkü sadece dilin söylediğine değil, hayatın gösterdiğine de bakmak gerekir.

BİLGİ ÇOK, ÂLİM AZ!

Bugün bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay.

Bir tuşa basıyoruz, binlerce sayfa önümüze geliyor.

Bir videoyu açıyoruz, bir saat boyunca dinliyoruz.

Ama bilgi çoğaldı diye âlimlik çoğalmış olmuyor.

Çünkü bilgi başka, ilim başka.

Bilgi zihni doldurabilir.

İlim ise insanı dönüştürür.

Bilgi sana “ne olduğunu” söyleyebilir.

İlim sana “ne yapman gerektiğini” öğretir.

Bilgi seni konuşturabilir.

İlim sana gerektiğinde susmayı öğretir.

Bilgi sana insanları eleştirme gücü verebilir.

İlim ise önce kendi nefsini sorgulatır.

İşte bu yüzden âlimin alameti sadece kütüphanesindeki kitapların çokluğu değildir.

Takvasıdır.

İstikametidir.

Tevazusudur.

Emanet duygusudur.

Hakka bağlılığıdır.

Bildikleriyle Allah rızası için amel etmesidir.

NETİCE İTİBARIYLA

Âlim, sadece her şeyi bilen insan değildir.

Âlim; bildiği hakikatin sorumluluğunu taşıyan insandır.

Âlim, insanların gözünde büyümeye çalışan, tribünlere oynayan değil; Allah’ın huzurunda küçülen insandır.

Âlim, kendisini merkeze koyan değil; Allah ve Resûlü’nün gösterdiği yolu merkeze alan insandır.

Âlim, bilgisiyle dünyalık menfaatler peşinde koşan değil; bilgisiyle insanları Allah’a yaklaştıran insandır.

Mesele çok çok bilmek değildir.

Mesele, bildiğin hakikatin adamı olmaktır.

Kadir Bekil

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube