MÜSLÜMANLAR ENTELEKTÜEL İNSAN YETİŞTİREBİLDİ Mİ?

Bilgiye sahip olmak başka, düşünce üretebilmek başka!

Bir toplumun gerçek zenginliği yalnızca sahip olduğu ekonomik imkânlarla, yetiştirdiği bürokratlarla, mühendislerle veya akademisyenlerle ölçülmez. O toplumun asıl gücü; düşünen, sorgulayan, farklı disiplinler arasında bağ kurabilen ve yaşadığı çağa fikirleriyle yön verebilen entelektüel insanlarının varlığıdır.

Peki Müslümanlar böyle insanlar yetiştirebildi mi?

Tarihe baktığımızda bu sorunun cevabı kesinlikle evettir.

İbn Sina tıptan felsefeye, Farabi siyasetten mantığa, İbn Haldun toplum biliminden tarihe, Biruni astronomiden coğrafyaya, İbn Rüşd felsefeden hukuka kadar farklı alanlarda eserler ortaya koydu. Bu isimler yalnızca kendi dönemlerinin değil, dünya düşünce tarihinin de önemli şahsiyetleri arasına girdi.

Abbasiler dönemindeki Beytülhikme, farklı medeniyetlerin bilgi birikimini tercüme eden, tartışan ve geliştiren bir düşünce ortamının sembollerinden biri oldu. Müslümanlar başka medeniyetlerin eserlerini okumaktan çekinmediler; aksine onları inceleyerek kendi düşünce dünyalarını geliştirdiler.

Demek ki mesele, geçmişte Müslümanların zekâsı veya kabiliyeti değildi. Mesele, düşünceye verilen değer ve düşünceyi besleyen medeniyet iklimiydi.

Peki bugün ne değişti?

Bugün Müslüman toplumlarda üniversiteler, akademisyenler, dinî eğitim kurumları ve çok sayıda mezun var. Ancak diplomalı insan sayısının artması, entelektüel birikimin aynı oranda arttığı anlamına gelmiyor.

Bilgiye ulaşmak kolaylaştı fakat bilgiyi yorumlamak, eleştirel düşünmek ve yeni fikirler üretmek aynı ölçüde gelişmedi.

Üstelik bazı çevrelerde soru sormak sorgulama, sorgulamak itiraz, itiraz etmek ise inançsızlık gibi algılanabiliyor. Oysa Kur’an insanı defalarca düşünmeye, akletmeye, araştırmaya ve ibret almaya çağırıyor.

Bir başka sorun da eğitimin ezber ve sınav başarısı etrafında şekillenmesi. Gençlerimize ne düşüneceklerini öğretirken nasıl düşüneceklerini öğretmeyi ihmal ediyoruz.

Elbette bu tablo bütün Müslüman toplumlar ve kurumlar için geçerli değil. Bugün de önemli bilim insanları, düşünürler ve araştırmacılar yetişiyor. Ancak bunların varlığı, entelektüel üretimi sürekli kılacak güçlü bir düşünce iklimine sahip olduğumuz anlamına gelmiyor.

İhtiyacımız olan şey yeni diplomalar değil, yeni bir düşünce iklimidir.

Müslümanlar yeniden kendi medeniyet kaynaklarını okuyabilmeli, Batı’nın düşünce birikimini tanımalı, farklı görüşlerle karşılaşmaktan korkmamalı ve gerektiğinde kendi kabullerini de eleştirebilmelidir.

Çünkü entelektüel insan, her şeyi bildiğini iddia eden değil; bilmediğini kabul eden, öğrenmeye devam eden ve hakikatin peşinde koşan insandır.

Unutmayalım: Bir medeniyet, geçmişte yetiştirdiği büyük isimlerle övünerek değil, bugün yetiştirdiği düşünce insanlarıyla geleceğini inşa eder.

Asıl soru şudur: Biz bugün İbn Sina, Farabi veya İbn Haldun yetiştirebilecek bir eğitim ve düşünce iklimine sahip miyiz?

İSLAMİ HABER “MİRAT”

YOUTUBE