MİRAS TAKSİMİYLE İLGİLİ ELEŞTİRİLER (1)
(Maddeler halinde eleştirilere cevaplar)
1.) Miras taksiminde erkek ve kadının payları konusunda yazdığım dört yazı çeşitli tartışma ve eleştirilere yol açtı. Belirteyim ki, eleştiri hem haktır hem görevdir. Hz. Ömer’in dediği gibi “Bizi eleştirmiyorsanız sizde, eleştiriyorsunuz da biz kızıyorsak bizde hayır yoktur.”
2.) Üç vasfa sahip olan kimseleri ne ciddiye alırım ne muhatap.
a.) Gerek konunun kendisini, gerekse eleştirdiği kimsenin gerçek fikrini veya tezini anlamadan yazıp niyet okuyaraka hüküm bina edenler
b.) İyi niyetle yanlış okuma yapanlar. Örnek, Dicle Üniversitesinde tefsirimle ilgili doktora tezi hazırlayan Dr. Abdurrahim Kızılşeker tezin başlığını “Yerleşik usul ile modernist anlayışlar arasında Kur’an Dersleri tefsiri” şeklinde belirlemiş. Örnek olarak da kadının şahitliği, miras taksimi, hırsızlık, zina cezası vb çok sayıda ayetin tefsirini örnek vermiş, beni yer yer “modernsitlik”le suçlamıştır (Dr. Abdurrahim Kızılşeker, Yerleşik usul ile modernist anlayışlar arasında “Kur’an Dersleri/Tefsir” Sonçağ Akademi Y., 2021-Ankara). Tezin başlığından suçlamalara kadar Kızılşeker beyin bana yönelttikleri eleştiriler yanlış ve haksızcadır. Zira ilki, modernizmle ilgili belki de Türkiye’de en çok eleştiri yazan benim, ilk baskısı 1996’da yayınlanan “Din ve Modernizm” kitabım ortada; diğeri hangi konuyu ele almışsam, geleneksel usulde kullanılan Makasıd’ı esas almış bulunmaktayım.
c.) Dili ve üslubu edeb ve ahlak sınırlarını aşanlar.
Bu iki vasfa sahip olanlardan ilki cehaletini bilmeyen cahil, diğeri günahkar.
Ben hayatımı İslam davasına, İslami tefekkür ve ilimlere hasretmiş bir insanım, yaş 75 ve artık benim için zaman giderek daralıyor; bu vasıflara sahip kimselerle vakit zayi etmem. Trafikte, turistik yerlerde, futbol stadyumlarında ve sosyal medyada kişiler bilinçaltlarını dışarı vururlar, bunlar kaale alınamaz. Red veya eleştiri yapılırken tezyif, tahkir, suçlama, ispiyon, hiddet, öfke, husumet gibi ifadelerden kaçınmak lazım. En güzel eleştiri müzakere ve iştikak anlamıyla münazaradır.
d.) Dört yazıma yöneltilen eleştirilerde somut bir itiraz, karşıt bir delil konmadı.
3.) Eleştirilere cevap vermeden önce hangi usule (yöntem) göre bir konuyu araştırdığımı ve düşünce geliştirdiğimi beyan etmem gerekir:
a.) Benim özellikle fıkıh ve fıkhi konularda takip ettiğim usul Makasidu’ş Şeria’dır, hükümler illete bağlıdır, hükmün maksadına bizi illet götürür. İlleti üç şekilde tespit etmek mümkün:
aa.) Nassın kendisinde illet olabilir. Konumuz olan erkek ve kadın mirasın hükmün taksiminde illet nasta mevcuttur. Nisa, 34 (Kur’an) ve Ümmü Seleme’nin Hz. Peygamber (s.a.)’e taksimin sebebini savaş ve ganimetin erkeğin işi olması dolayısıyla öne sürdüğü gerekçe.
bb.) İllet icma ile tespit edilir. Mesela çocuğun velayetinin anne-babasına ait olması gibi –ki modern ulus devlet ile İslam arasında en temel ihtilaf noktalarından biridir
cc.) Bireysel içtihatla. İllet tespitinde ferdi içtihat farklılığı, sivil-medeni alandaki çoğulculuğun temanitadır ve bu tarihte birden fazla mezhebin/ekolun teşekkülünde birinci derecede rol oynamıştır
b.) Makasıd, muteber ve tarihte iz bırakmış büyük imamlarımız tarafından başarıyla kullanılmıştır: Cüveyni, Gazali, Şatıbi vd.
4.) Bana eleştiri yöneltenlerin hangi usule göre itiraz ettikleri açık değil. Hatta bir usul takip ettikleri dahi şüpheli. “Ben Kur’an’a bakarım, hüküm veririm, bu bana yeter” demek bir usul değildir; hele “Geçmiş alimler cahildi, İslamiyet’e ihanet ettiler” türünden cümlelerle söze başlayanlar büyük hata ve yanlışlık içindedirler. Ben geçmiş alimlerimizin –özellikle mezhep kurucu imamlar ve onların birinci halkadaki öğrencileri- üzerlerine düşen görevi hakkıyla yerine getirdiklerini, kendi zamanlarında –tümü- siyasi iktidarlarla uzlaşmadıklarını ama İslami hükümlerin sivil-medeni alanda tatbiki için büyük gayretler sarfettiklerini düşünüyor, onlara rahmet okuyorum.
5.) Tarihte İslami hükümlerin uygulanmadığı, mezhep ve ulemanın elinde kalan Şeriat’ın müslüman toplumların sorunlarına tatminkar çözümler getirmediği batılı oryantalistlerin ve bizdeki modernsitlerin temelsiz iddiasıdır. Şeriat’ın tarihteki olağanüstü yeteneği konusunda bilgi ve fikir sahibi olmak isteyenler, Wail B. Hallaq’ın, Şeriat (-teori, uygulama, dönüşüm- adlı eserini sabırla okusunlar. (Çev. Necmettin Kızılkaya, Ekin y., İstanbul-2024.) Bu halde oluşumuzun sebebi Şeriat veya saraydan uzak duran ulema değil, Şeriatın kamu hukuku olarak uygulanmasına izin vermeyen siyasi iktidarlar, sultanlar, şahlar-padişahlar, otokrat yöneticiler, krallar ve diktatörlerdir.
6.) “Bu makalede ileri sürülen görüşler yazarına aittir. Mirat Haber olarak tarihselci bulduğumuz bu görüşlerin bir kısmına katılmadığımızı beyan ederiz. (31 Temmuz 2025)” notu yerinde olmuştur, tabii ki her yazı yazarını bağlar. Öne sürdüğüm görüşler, benim Kur’a’ndan ve Sünnett’ten anladıklarımdır. Prensibim yine muteber alimlerimizin şu harikulade uyarısıdır: “Benim görüşüm yanlış ihtimali olan bir doğrudur, bana muhalefet edenin görüşü de doğru ihtimali olan bir yanlıştır.” Hakikat Allah katındadır, en doğrusunu Allah bilir. Resulüllah’ın sahih olarak bize intikal ettikleri dışında her insanın bilgi ve fikirleri “mutlak hakikat” değil, “zannidir.”
Benim de görüşlerim zannidir, İslam ve din adına konuşmam, anladıklarımı yazar, ikna edici karşıt delil veya argümanlar çıkarsa, görüşümü değiştiririm.
Bana yöneltilen ilk eleştiri kullandığım yöntemin tarihselcilik olduğu yönünde oldu, Makasıd tarihselcilik değildir, geleneksel usuldür. Pazartesi günkü yazıda tarihselcilikle makasıd arasındaki farkı ve diğer eleştirilere cevabı yazmaya çalışacağım, inşaallah.
ALİ BULAÇ
İSLAMİ HABER “MİRAT” -YOUTUBE-
Yunan Siyasetçi Kyrtsos'tan Atina'ya Sert İsrail Uyarısı: "Katillerle Savunma İttifakı Olamaz" Yunanistan siyasetinin deneyimli isimlerinden…
KURBAN, İBADETTİR, CENNET YOLUDUR! Vacip, Adak, Akika, Şükür, kurban bağışlarınızı ihtiyaç sahiplerine ulaştırıyoruz. Siz de…
Ramallahlı Kadından Arap Liderlere ve Abbas Yönetimine Sert Tepki: "Bizi Gazze’deki Mücahitler Temsil Ediyor" Batı…
Bilal Erdoğan’dan Nüfus ve Aile Yapısı Uyarısı: "2100 Yılında 55 Milyona Düşebiliriz" İlim Yayma Vakfı…
250 YIL SONRA YENİDEN SÖMÜRGE İran'a, Gazze'ye, Yemen'e, Lübnan'a ortak operasyonlar yapan, Siyonist rejime karşı…
ÜÇ FATMA NUR’UN ÖLÜMÜ, TEK BİR GERÇEK: AİLE VE EĞİTİM SİSTEMİMİZİN ÇÖKÜŞÜ (2) 3. TOPLUM…
View Comments
Kıymetli Ali Bulaç’ın geçmiş ulema gibi maksad merkezli yorum yapmaya çalıştığını düşünmekle birlikte bunu yaparken tarihselcilerin argümanlarını ve gerekçelerini neredeyse birebir kullanması farklı eleştirilerin yöneltilmesine sebep olmuştur.
Benim tenkitlerim şu şekildedir:
1.Ayette miras paylarının taksiminin erkeklerin savaş/ askerlik yapmasına bağlanması zanni fakat çok iddialı ve muhkem ayetin hükmünü değiştirici cesamette bir istinbata yol açmaktadır. Kaldi ki Ümmü Seleme validemizin böyle kabul etmesi ayetin mutlak olarak o illetle muallel olduğuna delalet etmez..Muhkem ayetin zanni kabullerle değiştirilmesi şeriatın ilahi vasfını kaybedip beşerî bir nitelik bürünmesine yol açmaz mı?
Ahkam ayetlerinin bu şekilde indî ve zannî illetlere mebni bir hükme medar kılınması bütün ayetlerin zamanın önünde şekil ve nitelik değiştirmesine maruz kalacağı iratsan varestedir...
2.Son tahlilde farklı hareket noktaları esas alınmış olsa , farklı illetler öne sürülse de tarihselcilerin ahkam ayetlerinde(hududullah) uyguladıklarının aynısı Sayın Bulaç tarafından da tatbik edilmiştir ki o da ayetlerin modern kabullerle uyumlu bir değişime maruz kalmasıdır.
3.Mirasla alakalı bütün ayetler de ayni ta’lil ile başka bir hükme dönüşecek midir?
4.Tarihselcilerin hükmünü tarihe hapsettikleri ayetler ile makasıd merkezli hareket edenlerin değiştirdikleri ayetlerin aynı olması tesadüf mü?
Son tahlilde tarihselcilerin vardığı netice-ki hükmün ilğa edilmesi ve yerine başka bir hükmün ihdasıdır- ile maksad merkezli yaklaşımlar aynı noktada buluşmaktadır...
5.Nihayetinde değişim,Şari’nin hükmünün zanni ve indi illetlere mebni bir şekilde tağyir edilerek yerine başka bir Hüküm ikame ederek şari’lik iddiasında bulunmak değil midir?