Etiket: epistemoloji

KADERİN ONTOLOJİK VE EPİSTEMİK BOYUTLARI Kader Kavramının Metafiziksel ve Dilsel Tanımı: Kelami gelenekte kader, lügat anlamı itibarıyla “takdir edilen şey” manasına gelmektedir. Özü itibarıyla kader; insanın kendisi dışında, yine kendisi için sınırların çizilmesi ve bu belirlenmiş sınırlar dâhilinde varlığını sürdürmesi olarak ifade edilir. İnsan hayatını son derece derin bir biçimde...

SHAKESPEARE’DEN “ŞEYH PİR”E: “GİZLİ MÜSLÜMAN” MİTOLOJİSİNİN ZİRVESİ (5) Batılı aydınların İslâm’a duydukları mesafeli, hatta kimi zaman önyargılı hayranlıkları bile eğip bükerek, birer “gizli ihtida” (din değiştirme) masalına dönüştürme hastalığı, maalesef zamanla akademik zeminlerden kopup sokağın ve magazinleşmiş popüler kültürün malı hâline gelmiştir. Bununla ilgili olarak 14.0.2026 tarihli yazımda örnek olsun...

ANLAMIN ONTOLOJİK VE EPİSTEMOLOJİK TEMELLERİ: İLAHİ EDİM VE BEŞERİ TECRÜBE İLİŞKİSİ Giriş: Anlamın Mahiyeti ve Aşkınlık Boyutu Anlam, doğası gereği aşkın (transcendent) bir mahiyeti haizdir; bu, bir olayı veya olguyu maddi sınırlarının ötesine taşıyarak ona hakiki değerini bahşeden ilahi bir niteliktir. Anlamın olguyu aşan bu yapısı, beşeriyetin kendi eylemlerine müstakil...

VARLIĞIN TEMİNATI VE OLGUNLAŞMANIN ANAHTARI: FARK KAVRAMI Giriş: Biricikliğin ve Algının Temeli Olarak Fark İnsan zihninin varlığı, hayatı ve eşyayı anlamlandırma çabasında üzerinde durması gereken en temel, belki de ilk kavram ‘Fark’ kavramı olmalıdır. Dünyayı algılamak, idrak etmek ve bir şuur düzeyine ulaşmak, ancak farkın doğasını kavramakla mümkündür. Çünkü yaratılışın...

KENDİNBİLMEK Yunus’a atfedilen “ilim ilim bilmektir, ilim kendin bilmektir, sen kendini bilmezsin, bu nice okumaktır”, 1826 devrimine kadar hâkim Muhiddin el-Arabî düşüncesinin sadeleşmiş haliydi. Eski Anadolu Türkçesiyle ‘kendinbilmek’, Kuran diliyle ‘şuur’, Ankara bürokratının sabah Cumhuriyet’ini okuyup öğleden sonra kahvesini içerken imâl ettiği dille ‘bilinç’, ilimden önde gelir, “bu olmadan bilgide...

İSLAM DÜŞÜNCESİNDE HAK KAVRAMI: ONTOLOJİK TEMELLER VE BÜTÜNCÜL HAKİKAT Giriş: Kuran’ın Merkezinde Bir Kavram Olarak Hak Hak kavramı, Kuran-ı Kerim’de en sık zikredilen ve İslam düşünce atlasının merkezinde yer alan kavramlardan biridir. Kur’an’da bu kavram; cennetin, cehennemin, kıyametin, hesabın ve vahyin birer gerçeklik (hak) olduğunu vurgulamak için kullanılır. Ancak “hak”,...

KURUCU SÜNNİ İMAMLARDAN İMAM ŞAFİİ Gazze’de doğan İmam Şafii (h. 204/m. 820), daha çocukken babasının vefatı üzerine annesi onu Mekke’ye götürdü. İmam Malik’in öğrencisi oldu, anlatıma göre Muvatta’yı ezbere biliyordu. (Bu mübalağa gibi görünse de İmam Şafii’nin çok kuvvetli bir hafızaya sahip olduğu malumdur. Bir şiiri bir kere okur veya...

ELMALILI HAMDİ YAZIR’A GÖRE DİN-DİYANET AYRIMI Din kavramı, İslam düşünce tarihinde hem ilahî kaynağı hem de insan tarafından anlaşılma biçimi bakımından farklı boyutlarda ele alınmıştır. Bu çerçevede Elmalılı Hamdi Yazır’ın tefsiri, “din” ile “diyanet” arasındaki ayrımı doğrudan bir kavram ikiliği olarak değil, Kur’an’ın bütünlüğü içinde ortaya koyan önemli bir yaklaşım...

DÜŞÜNCENİN ONTOLOJİSİ VE İSLAMİ ZİHNİN YENİDEN İNŞASI Giriş: Düşüncenin Mahiyeti ve Tanımı Düşünce, salt bir zihinsel faaliyetin ötesinde, belirli öncüller üzerinden hareketle bilişsel, duyusal ve sezgisel süreçlerin harmanlandığı, varlığa dair tasvir, tanım ve değer üretme sürecidir. Bu süreç, somut olayların soyutlaştırılarak anlam dünyasına taşınması ve ardından yeniden somut bir ifadeye...