KUR’AN’DA «HABÎS (KÖTÜ) BİR KELİME»

«Habîs bir kelime-kelimetü’n-habîsetün» Kur’an’da güzel bir sözün (kelimetü’n-tayyibetün) deyiminin zıddı olarak bir âyette geçiyor. (İbrahim 14/26)

 – Habîs Ne Demektir

Bunun aslı ‘ha-bu-se’ fiilidir. Bu da sözlükte; bir şeyin pis, bozuk, kötü, çirkin olması, bir şeyin insana ağır gelmesi, sıkıntılı olması demektir.

Masdar olarak habîs (çoğulu; hebâis, habisât); ister algının alanına, isterse aklın alanına girsin; kötülüğünden, bozuk, aşağı ve âdi oluşundan dolayı, hoşlanılmayan, kerih veya iğrenç görülen şeydir.

İnsanın iç dünyasının tıpkı demirin cürufu, posası gibi kötü olması demektir. Habis aynı zamanda; bozuk, kirli, pis, murdar, iğrenç, zararlı, şerli, bozuk, haram, hileci demektir.

Bu kelimenin kapsamına bâtıl inanç, kötü söz, çirkin ve fena fiiller de girer. Mesela;

“Rabbinin izniyle güzel memleketin bitkisi (güzel) çıkar; kötü (habîs) olandan ise faydasız bitkiden başka bir şey çıkmaz. İşte biz, şükreden bir kavim için âyetleri böyle açıklıyoruz.” (A’raf 7/58)

“Onlar, yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı buldukları Rasûle, o ümmî peygambere uyan kimselerdir. O, onlara iyiliği emreder, onları kötülükten alıkoyar. Onlara iyi ve temiz şeyleri helâl, kötü ve pis şeyleri (hebâis’i) haram kılar. Üzerlerindeki ağır yükleri ve zincirleri kaldırır…” (A’raf 7/157)

Buradaki ‘el-hebâis’ nefse, bedene muvafık, uygun gelmeyen mahzurât, yasaklanmış şeyler manasındadır. (el-Isfehânî, R. el-Müfredât s: 203)

Bu fiil kişi hakkında kullanılırsa o kişinin hileci ve entrikacı, kötü ve şerli olması anlatılmış olur.  (İbni Manzur, Lisânu’l-Arab, 5/8)

Habîs her türlü fâsit (bozuk ve zararlı) şeyleri de niteler. Mesela; bozuk yemek, bozuk renk, kötü ve zararlı fiiller, zina, haksız kazanç gibi haramlar… (İbni Manzur, Lisânu’l-Arab, 5/8-9)

 – Kötü Bir Kelime (Kelimetü’n-habîsetün)

İbrahim 14/24-25. âyetlerde söz konusu edilen “kelimetün tayyibetün-güzel bir söz”ün tam tersi “kelimetün-habisetün-kötü bir söz”…

“Ve kötü sözün (kelimetü’n-habîsetün’ün) misâli, kökü yerden sökülmüş, ayakta durma imkanı olmayan (kötü) bir ağaca benzer.” (İbrahim 14/26)

Bir görüşe göre burada ‘kelimetün habîsetün’; küfür/inkâr, yalan, kovuculuk ve her türlü çirkin-fena kelimeler anlamındadır. (R. el-Isfehânî, el-Müfredât s: 203)

Yani hiç bir bakımdan sağlamlığı olmayan, aynı zamanda çirkin, asılsız, bâtıl ve yalan söz… Ya da Allah’ı inkâr etmek anlamına gelen ter türlü söz, şirk ve benzeri İslâm dışı inançlar…

İlk etapta böylesine sözlerin büyüsüne kapılan olabilir, ilgi uyandırabilir. Ama nihâi etkisi bakımından gelip geçicidir.

Bu kötü söz âyette, kökleri kesilip gövdesi yerden koparılmış bir ağaca benzetilmektedir. Böyle bir ağaç nasıl meyve vermezse ve kuruyup yok olmaya mahkûmsa, kötü söz de o şekilde sonuçsuz kalmaya mahkûmdur.

Ayrıca insana hem dünyada, hem de âhirette zarar verir. (Heyet, Kur’an Yolu, 3/286)

Habîs bir kelime; yani yalan (kizb), asılsız (bâtıl), işe yaramaz (lağv), oyalayan ve saptıran (lehv), dalâlete düşüren (mudıl), bozan (fâsit) gibi özelliği olan sözdür, iddiadır, inançtır.

Her şeyden önce çirkindir, zararlıdır ve köksüzdür. Haklı bir gerekçeye ve temele dayanmadığı gibi verdiği sonuçlar açısından da acı meyve gibidir.

Kur’an mü’minleri; gören kimseye, Hak’kı aydınlığa, inkârcıları âmâya, bâtılı da karanlığa benzetiyor.

Ra’d 13/17. âyette bâtıl ve onun peşine gidenler köpüğe benzetiliyor. Nasıl ki yağmur yağdığı zaman insanlar ondan çeşitli şekillerde faydalanır, kurumuş yer hayat bulup canlanırsa; Hak geldiği zaman da ölmüş kalpler dirilir. İman sahibine sayılamayacak kadar faydalar sağlar.

Bâtıl ise, selin üstündeki köpüğe benzer. Bir hükmü, bir ağırlığı yoktur. Çabuk kaybolup gider, bir işe de yaramaz.

Mü’minler de, değerli ve faydalı madenlere benzetiliyor. Bu madenler eritildiği zaman köpüğe benzeyen artıklar (posa) kalır ki bunlar hiç bir değer taşımaz. Bâtıl ve ona inananlar işte bu işe yaramayan posaya benzetiliyor.

Bazılarına göre “habîs (kötü) kelime”; küfür (inkâr) sözüdür, ya da küfreden kâfirin örneğidir. (Taberî, İbni Cerir. Câmiu’l-Beyân, 7/445-446. İbni Kesir, Muhtasar Tefsir 2/297. Şevkânî, Fethu’l-Kadîr, s: 877)

Enes b. Mâlik (ra) şöyle anlattı: “Rasûlüllah (sav) bu âyeti okuyarak bir sepet taze hurma ile geldi. Sonra dedi: “(Âyetteki) “şeceratün tayyibetün” hurma, “şeceratün habisetün” ise hanzaledir (ebucehil karpuzudur).” (Tirmizî, Tefsîr/14 no: 3119)

Kötü bir kelimeye benzeyen ağacın yerin derinliklerine ulaşan kökü yoktur, sabit değildir. İşte kâfirin durumu da böyledir. Onun herhangi bir delili, sebatı olmadığı gibi onda bir hayır da, Allah’ın katına yükselecek bir değeri de yoktur. (Taberî, İbni Cerir. Câmiu’l-Beyân, 7/445-446. el-Hâzin, Tefsir, 3/35)

“Kötü bir kelimenin misâli”, yani şirkin (ve şirke götüren her türlü sözün) misâli “kötü bir ağaca” benzer deniliyor. Böyle bir ağaç toprağın üzerinden koparılmış ve istikrarsızdır. Şirk inancını benimseyen kimsenin davranışlarının hak bir dayanağı, sağlam bir esası yoktur. (Kurtubî, el-Câmiu li-Ahkâmi’l-Kur’an, s: 1712)

“Kelimetü’n-habîsetün-kötü bir söz”, “kelimetü’n-tayyibetün-güzel bir söz”ün tam tersi olması açısından gerçek dışı ve yanlış olan herşey için kullanılabilir.

Fakat burada ateizm, sapıklık, inançsızlık, şirk, putatapıcılık veya peygamber tarafından getirilmemiş hangi ‘izm’ olursa olsun kişinin hayat sistemini dayandırdığı yanlış inanç ve akide anlamında kullanılmaktadır.

Âyette söylenenler öylesine verilmiş örnekler değildir. Bilakis hayatta yaşanan bir realitedir.

İyilik kalıcıdır, kötülük onun yoluna engel olsa da ölmez, solmaz. Kötülük ise uzun süre yaşayamaz. Bazen görkemli ve üstün gibi görünse de dağılıp gider. (Kutub, S. fi-Zılâli’l-Kur’an, 4/2099)

 – Sonuç Yerine

Kelimetü’n-habîsetün…

Habis bir kelime. Pis, kötü, bâtıl, zararlı, haram ve kapkara sözler. İnkâra, isyana giden kanaatler, anlayış ve tasavvurlar, davranış ilkeleri, değer yargıları…

Neye yarar, hangi faydayı sağlar, insanın kurtuluşuna ne kadar hizmet eder?

Hiç bir zaman… Tıpkı işe yaramayan kokmuş ağaç, hanzala bitkisi gibi… Köksüz bir kuru odun gibi… Bir daha yeşil yaprak açma ihtimali kalmayan, hiç bir zaman ağıza tat verecek bir meyve vermeyen kütük gibi…

İnsan da böyle değil midir?

İnsan da tıpkı bu ağaçlardan bir tanesine benzemiyor mu? Ya hoş, güzel, verimli, işe yarayan yemyeşil bir ağaç; ya da işe yaramaz, zehirli, kökünden koparılmış bir ağaç, çürümüş ve mikroplu kütük. Meyvesi, mesnedi, yeşilliği olmadığı gibi zararlı da… Ya temizlenmeli, ya dezenfekte edilmeli, ya toprağın derinliklerine gömülmeli veya yaygınlaşmasına engel olunmalı. Ki insanlığa zarar vermesin.

Kötü söz ne kadar sahibine ait olsa da zararı sekiz mahalle öteye değil, sekiz kente ve memleket ötesine ulaşabiliyor. Habîs davranışlar her ne kadar sahibini bağlar denilse de, zararı kitlelere bulaşabiliyor. Fesadı nesiller boyu devam edebiliyor.

İnsanın içinde hangi inanç, hangi kanaat, hangi görüş, hangi niyet varsa dışarı o sızıyor, eyleme o yansıyor.

Kur’an’ın habîs dediği  kelimelere bel bağlayanlar; yanlış tasavvura sahip olurlar, yanlış yaparlar, zarar ederler.

Hoş ve verimli bir hayat isteyenler, güzel ve bol verimli bir ağaç gibi olmalı. Hem kökü sağlam, hem yemişi güzel, hem verimli, hem kokusu hoş…

Hüseyin K. Ece

Yazarımızın Diğer Yazılarını Okumak İçin Lütfen Bu Linki Ziyaret Ediniz.

Mirat Haber – YouTube