
Dünya’da ve Türkiye’de sosyal hayatın giderek tehlikeli ve ciddi riskler ile karşı karşıya kaldığını bir dönemde yaşıyoruz. Bir yanda insanın ahlaki değer kaybı yaşanırken, diğer taraftan bilgi ve sistemler ile hayatın modernize edilmeye çalışıldığını fark ediyoruz. Ama asıl gerçeklerle neden yüz yüze gelinemiyor, bilemiyoruz?
İnsan faktörü gittikçe duyarsız, katı ve anlayışsız bir hale gelirken, nasıl oluyor da bu durumun bütün sistemleri etkisiz hale getirerek çalıştırmadığı anlaşılamıyor? Eğitim sistemi hala neden büyük ölçüde “bilgi aktarımı” ile görevini yaptığını zannediyor!
İnsanın iyi ilişkiler kuramaması, başkaları için fedakârlıktan kaçınması, diğer insanların üzüntülerini dert edinmemesi, mutluluğunu paylaşmaması gibi konularda ciddi duygu açısından gerilemeler ortaya çıkıyor. Bu eksikliklerin telafisi , eğitimin genel hedeflerinde sanki yok gibi. Adeta, seküler, maddiyatçı ve gününü gün eden fakat, maneviyattan uzak bir insan tipi yetiştiriliyor! Halbuki sadece bilgi eğitimi, eğitimde ikinci derecede ele alınması gereken amaç olurken, bütün çabalar bilgiyi arttırma ve teknolojik sistemi benimseme noktasına yönelmiş durumda. Bir diğer husus ise, her bilgini bir felsefesinin ( yerine getirmek istediği bir hedefinin) olduğu gerçeğidir. Bu tür bir kaygı da yok. Böyle bir sistem, insanı eğitmek, onun duygu, fikir ve ahlak dünyasını olgunlaştırmak yerine, ne türden olursa olsun sadece “bilgi yüklemekle” yetiniyor ve bu bilginin niçin ve hangi amaçları yerine getirmek için öğretildiğini de öğrenciye ve halka söyleyemiyor! Böyle bir durumda, eğitimden çıkan kişi, bilgi ile ya para kazanma veya kendi varlığını başkalarında üstün gören narsist bir tutuma veya menfaat elde etmek için her şeyi meşru gören bir anlayış mantığına ulaşıyor!
Sosyoloji’de böyle bir anlayış tipine Pragmatizm ismi veriliyor. Buna örnek olarak da Amerikan toplumu gösteriliyor. Çevrede birçok kişi, gençlerin kendi istek ve arzularına göre hareket ettiklerini, manevi ve sosyal niteliklerini kaybettiğini söylerken, sadece onları suçluyor. Fakat, gençlerin eğitildiği eğitim felsefesi ve ortamlarının, heyecan, duygu ve değeler açısından iyi bir şekilde beslenemediğini aklına getirmiyor!
Türkiye Batılılaşmış sürecine girdiğinden beri, dine karşı mesafeli ve hatta dine izin vermeyen resmi bir yapı ile karşılaştı. Her din konusu geldiğinde, sanki tarihimizde dini yönden önemli haksızlık, istismar ve kötü örnekler varmışçasına dini hayattan uzaklaştırma tutumları ağır bastı. Mesela Anayasa’da neden toplumun %90’lara yakını Müslüman olduğu halde, “dinin İslam olduğu” kelimesi yer almıyor? Neden Laiklik denilen ve Avrupa’nın tarihinde ortaya çıkan Kilisenin dini kötü niyetine karşı üretilen bu sistem modeli yüzünden, dinimizin kuralları, işletilmez hale geliyor? Üstelik bütün bu anlayış ve uygulamalar, “devletçi bir mantıkla” halka sorulmadan uygulamaya geçiriliyor?. Hani, bu ülkede halkın isteklerine uyan Demokrasi sistemi vardı? Bu durum, demokrasiye uygun mu? Yoksa, demokrasi dinle ilgisiz bir sistem mi? Bütün bu gibi konuların açıklığa kavuşturulması gerekiyor. Toplumdaki yöneliş eğer yalan, ikiyüzlülük, istismar, tecavüz, cinayet gibi suçların giderek artması yönünde ise, bu bozulma ve çürümenin, bilgi veya modernliğin eksikliğinden kaynaklandığını kim söyleyebilir? Toplumda dini ve ahlaki değerlerin kaybından dolayı, hayatın yaşanmaz hale geldiği konusunda bir konsensüs var.. Bütün bu gelişmeler olurken, gençleri teknolojiye ve Batılı rasyonel bilgi sistem ve modellerine yöneltmek, yukarıda saydığımız problemlerin hiçbirinin çözümünü sağlayamayacaktır.
Bir yanda teknolojini en üst ve yeni ürünleri piyasayı doldururken, insanların ayrımcılık, dışlama, aşırı kibir, siyasi farklılıklar, adamcılık gibi ilkel toplumların özellikleri benimsenirken, nasıl hak, düzen ve ve sorumlulukların yerine getirebileceğinden bahsedebiliriz! Ondan sonra da, haksız, dar mantıklı ve grup taassubu içinde olan insan tiplerinden nasıl kurtulacağımızı, boşu boşuna düşünmek durumunda kalıyoruz!..
Sosyal hayatın en önemli değeri maneviyattır. Sevgi, saygı, hoşgörü, fedakarlık, merhamet, samimiyet gibi değerleri, manevi değerler sistemi içinde oluşturmadan, bunların hayatta ve davranışlarda yer alabilmesi mümkün değildir. Bu yüzden, maneviyatı bilerek, yaşayarak hayatı daha insani ve medeni bir seviyeye getirmek zorundayız.